Review

'De zwarte string had niet per se gehoeven' *****

Bregtje Schudel
Het Nationale Ballet in Grosse Fuge van Hans van Manen, op muziek van Beethoven. Beeld Angela Sterling
Het Nationale Ballet in Grosse Fuge van Hans van Manen, op muziek van Beethoven.Beeld Angela Sterling

Eigenlijk zou het een woord in Van Dale moeten zijn: Hans-van-Manen-armen. Van Manen heeft in zijn ruim vijftig jaar als choreograaf een immens oeuvre (het aantal balletten komt al boven de 125) en een rijk vocabulaire opgebouwd, maar geen enkele balletfrase verraadt zijn/haar Van Manen-heid zoals de armen.

Vaak zijn ze wijd uitgestrekt in een hoek van 45 graden, soms met de vuisten gebald, vaker met de palmen open, soms naar voren (als in een jazzroutine) dan weer naar buiten, alsof ze eigenhandig voorkomen dat het universum in elkaar klapt.

Wel zijn er nuances. In het sensuele 'Grosse fuge' uit 1971, de opening van 'De hand van de meester' - een overdonderend eerbetoon aan Hans van Manen - zijn de gebalde vuisten een statement van de vier mannelijke dansers (met ontbloot bovenlijf, glimmende riempjes en zwarte broekrokken) van Het Nationale Ballet: 'Hello ladies, hier zijn we!' Toch blijven de vier dames in huidkleurige body's opvallend onaangedaan door het haantjesgedrag. Pas in het tweede deel (beide op muziek van Beethoven) is er wederzijdse overgave.

De opgeheven armen in het zwoele 'Two pieces for HET' (1997) staan vanaf het begin voor empowerment. Igone de Jongh en Alexander Zhembrowskyy zijn aan elkaar gewaagd - ook al had de zwarte string van Zhembrowskyy niet per se gehoeven.

In het poëtische 'Four Schumann pieces' - dat Van Manen in 1975 voor The Royal Ballet maakte - moeten we flink geduld hebben voor de armen weer opsteken. Pas in het allerlaatste ensemblestuk schieten ze in euforie omhoog. Het stuk staat of valt met de mannelijke hoofdrol (eerder door onder anderen Han Ebbelaar, Boris de Leeuw en Rudolf Nureyev). Matthew Golding vertolkt die rol met verve.

Aan opgeheven armen is in Frank Bridge variations juist geen gebrek. Als dubbele uitroeptekens worden ze driftig de lucht in gestoken, bij vertwijfeling juist strak langs het lichaam gehouden. In het dubbele duet aan het begin van de 'Wiener Waltzer' voeren de twee koppels (Igone de Jongh en Jozef Varga, Larissa Lezhnina en Remi Wörtmeyer) een dialoog met hun ledematen. 'Wat wil je nou?' 'Ik weet het niet, zeg jij het maar', schermen de armen.

'Dans drukt dans uit, verder niets', zegt Van Manen in het filmpje Van Manen. Performer, ook al geeft hij direct daarna toe dat hij dit toch niet helemaal zeker weet. De Hans-van-Manen-armen bewezen vrijdagavond het tegendeel.

Ballet: 'De hand van de meester'. Het Nationale Ballet. Gezien: 21/9, Muziektheater. Aldaar tot en met 5 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden