De zorgeloze vakantie kan bij het grofvuil

De tentoonstelling Beyond paradise laat de sociale en culturele blik op het toerisme zien. Wie op reis gaat, jaagt een illusie na.

Een Togolese modeshow, een Boeddhistische ceremonie, een avond met Russische volksdansers, de viering van St. Patrick's Day, een Turks huwelijksfeest. Lisl Ponger maakte begin jaren negentig een reeks super-8 filmpjes die samen een wereldreis vormen. En Ponger hoefde er de deur nauwelijks voor uit, want ze filmde de feestjes, trouwerijen en dansavondjes allemaal in haar woonplaats Wenen.

Haar video Phantom foreign Vienna is nu te zien op de expositie Beyond paradise in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. Deze zomertentoonstelling over de sociale en culturele blik op het toerisme maakt korte metten met de illusie dat we nog zorgeloos van ons vakantiegevoel kunnen genieten.

We wisten al dat het massatoerisme slecht is voor het milieu, dat vissersdorpjes in een paar jaar kunnen veranderen in betonnen steden vol hedonistisch vermaak en dat toeristenoorden diefjes en terroristen aantrekken. Maar in Beyond paradise wordt ook ons verlangen naar een zorgeloze vakantie bij het grofvuil gezet. De toerist wordt immers verleid door glanzende vakantiefolders en brochures en sluwe reclamecampagnes.

Vandaar die video van Ponger. Lieve vakantiegangers, blijf toch lekker thuis. In uw eigen stad is zoveel meer te beleven en te ontdekken dan u denkt, lijkt haar fraaie opeenvolging van exotische volken en gebruiken te willen zeggen.

Wie op reis gaat, jaagt een illusie na, vertelt ook Beyond paradise. Toeristen staren naar bezienswaardigheden in den vreemde, om er vervolgens foto's en video's van te maken die ze ook op het internet hadden kunnen zien. Het kunstenaarsduo Bik Van der Pol ging naar een testlocatie voor de eerste atoombommen in New Mexico. Een toeristische trekpleister met parkeerplaats, monument en souvenirs, waar eigenlijk bijna niets te zien is. Popsongs over geigertellers en verschroeide steentjes houden de herinnering aan de Koude Oorlog levend, terwijl de aanwezige atomic tourists ondertussen dromen van een uitstapje naar Hiroshima of Tsjernobyl.

Vooral de zon moet het in de tentoonstelling ontgelden. De Sunsetserie van Hans-Peter Feldmann bestaat uit negen uitvergrote ansichtkaarten met zonsondergangen. De rode weerspiegeling van de zon in het water vertegenwoordigt misschien wel het ultieme romantische vakantiebeeld.

Door de herhaling laat Feldmann zien dat zo'n onvergelijkelijk moment bepaald niet uniek is.

Gekker en origineler is de video van Patricia Esquivias, die op zoek gaat naar de wortels van de Spaanse zon. Ze vergelijkt twee belangrijke figuren uit de Spaanse geschiedenis met elkaar: Koning Philips II, die in de zestiende eeuw een rijk exploiteerde waar de zon nooit onderging, en de zanger Julio Iglesias, die in de jaren zeventig de wereld veroverde met zijn zwoele stem, zijn charismatische lach en zijn zongebruinde uiterlijk. Ook hun persoonlijke omstandigheden laten opvallende overeenkomsten zien. Uiteindelijk komt Esquivias tot een opmerkelijke conclusie, waarin goud, de zon en Spaanse reclame-uitingen een geheimzinnig verbond aangaan.

Helaas is Beyond paradise niet altijd even scherp. Het is bijvoorbeeld een raadsel wat de schilderijen van Mustafa Hulusi hier doen. Hulusi liet grote, realistische schilderijen maken die zijn gebaseerd op zelfgenomen foto's van Cypriotische bloemen en perziken. Met toerisme hebben ze weinig of niets te maken.

Geslaagder is de video van Sascha Pohle, die in een lange reeks beelden steeds een duik neemt in verschillende zwembaden van Tenerife. Pohle zwemt een uur door alle zwembaden van het eiland, waarbij hij de volgorde aanhoudt van de Thomas Cookbrochure. Als een conceptuele ontdekkingsreiziger, dwangmatig opgesloten in zijn eigen vrije tijd. (KEES KEIJER)

Beyond paradise, Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, Rozenstraat 59. Di-zo 11-17 uur. T/m 7 september.

Arnout Killian: The Green, 2002, te zien op Beyond paradise in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden