Plus

De verhalen achter de foto's van Sander Veeneman

Sander Veeneman (56) viert zijn dertigjarig jubileum als portretfotograaf. Achter zijn reportages gaan bijzondere verhalen schuil. 'Van deze foto krijg ik altijd een glimlach.'

"14 jaar na onze eerste ontmoeting, ging ik opnieuw op zoek naar Liza. Na een uitgebreide zoektocht van een half jaar vond ik haar: straatarm en toch gelukkig." Beeld Sander Veeneman

Van prostituees tot ministers
Sander Veeneman (1962, Berkel en Rodenrijs) wilde vroeger altijd voetballer worden, hij werd fotograaf. Zijn officieuze doorbraak was op zijn elfde. Tijdens een schoolreisje fotografeerde hij een struisvogel door het busraam. Al zijn klasgenoten wilden de foto hebben. "Mijn eerste transacties," zegt Veeneman lachend.

Het duurde nog jaren voor zijn talent ook in deskundige kringen werd erkend. Nadat vier kunstacademies hem afwezen, kwam hij terecht op de School voor Fotografie in Den Haag, waar hij zijn studententijd grotendeels doorbracht in de doka. Hij studeerde af met een 9, verhuisde naar Amsterdam en legde zich vanaf 1988 toe op zwart-witportretfotografie.

"De zeggingskracht van zwart-wit is sterker," vindt Veeneman. "Het is meer recht door zee: je wordt niet afgeleid door een paars T-shirt of een rode gloed."

Voor Het Parool maakte hij ook zes jaar lang wekelijks een portret. Voor zijn lens stonden onder meer prostituees, ministers en atleten. Het psychologische spel met zijn modellen vindt de fotograaf het leukste: "Fotografie is de ultieme smoes om overal alles te kunnen maken."

In dat spel is Veeneman zelden onder de indruk van bekende personen. Alleen die ene keer dat hij zijn held Nelson Mandela trof, brak het zweet hem uit. Met die foto was direct zijn hoogste doel als fotograaf behaald. Hij droomt er niet meer van om Madonna of Obama voor zijn camera te krijgen.

Toch heeft hij nog altijd lol in zijn werk. "Op zondag zijn er twee leuke dingen: voetbal bij Studio Sport en het is weer bijna maandag."

Igor was ongeveer de enige die wel in daglicht wilde poseren Beeld Sander Veeneman

IGOR - SIBERIË/USSR (1991)
"De directeur van de Russische mijn in de Kuzbass, in het uiterste zuiden van Rusland, nodigde me ­enthousiast uit op zijn directiekamer voor een vroege lunch. Het was half elf maar ik kon zijn geste niet weigeren, noch het flinke glas wodka. En het tweede. En derde. Lichtelijk kachel verdween ik een uur later 400 meter onder de grond om te fotograferen."

"Uren later kwam ik roetzwart weer boven en liep Igor tegen het lijf. Hij was ongeveer de enige die wel in daglicht wilde poseren. Ik wist meteen dat dit portret raak was. De shoot duurde echter niet lang, de mijndirecteur stond allang klaar voor het volgende programmaonderdeel. Voordat ik het wist, zat ik met de voltallige directie én een nieuwe fles wodka in de hete sauna van de mijn."

"Na afloop nodigde Igor me thuis uit voor het avondeten, samen met zijn gezin en wat buren. Ik schijn een bijzonder uitbundige avond te hebben gehad, hoorde ik de volgende middag. Ik herinner me alleen nog vaag een kozakkendans in een piepkleine huiskamer vol lieve en ongekend gastvrije mensen. Altijd als ik deze foto zie, verschijnt er een lichte glimlach op mijn gezicht."

De middenvelder had geen enkel benul van auteursrecht en, nog erger, van normale omgangsvormen Beeld Sander Veeneman

Edgar Davids (1996)
"'Maak die foto nou maar! Ik ben er nú toch?' Zo antwoordde Edgar Davids geïrriteerd op mijn vraag waarom hij twee keer op rij niet was komen opdagen op onze afspraak. Twee keer voor niets naar De Meer gereden, twee keer mijn lichtset en camera opgesteld en het achtergronddoek opgehangen zonder het te kunnen gebruiken. 'En trouwens,' fulmineerde 'de pitbull' verder. 'Als je deze foto voor iets anders gaat gebruiken dan één keer in Het Parool, klaag ik je aan.' Ik vroeg verbaasd naar het waarom. 'Portretrecht.' Klaarblijkelijk had de middenvelder geen enkel benul van auteursrecht en, nog erger, van normale omgangsvormen."

Halima moet elke dag mee naar de levensgevaarlijke batterijberg omdat haar moeder geen opvang kan regelen. Beeld Sander Veeneman

Halima - Bangladesh (1998)
"Halima (9) werkt in een recyclingfabriekje in Kilamur, een beruchte sloppenwijk in Dhaka, Bangladesh. Met een mes opent ze dagelijks met haar blote handen duizenden oude batterijen om de uiterst giftige koolstofstaafjes eruit te wippen. Zes dagen per week, tien uur per dag, in een tentje ter bescherming ­tegen de brandende zon. Voor een schamele drie euro per week. Binnen hangt een zwarte sluier van de giftige koolstofdeeltjes."

"Halima moet elke dag mee naar de batterijberg omdat haar moeder geen opvang kan regelen. Net als vrijwel alle andere kinderen wordt Halima daar vaak misselijk en duizelig. Soms is het leven zo oneerlijk en voel je je als fotograaf ongekend machteloos. Want Halima leeft zeer waarschijnlijk niet meer. Longkanker."

Mandela die op suggestie van Veeneman 'a little serious' kijkt Beeld Sander Veeneman

Nelson Mandela (1994)
"'Excuse me Mr. Mandela, there is a very famous Dutch photographer who likes to make a picture of you. Would you mind?' Ik hoorde deze zin vanuit de hal van het Catshuis waar ik in een zijkamer een ­fotoset had opgebouwd. Na wekenlang dagelijks zeuren kreeg ik van de Rijksvoorlichtingsdienst groen licht, maar geen garantie. En nu gooide die 'very famous Dutch photographer' alsnog roet in het eten."

"Nelson Mandela, uitgenodigd door toenmalig premier Kok, zou nooit twee keer gaan poseren. Ik hoorde Mandela's antwoord: 'Of course not.' En terwijl ik mijn assistent teleurgesteld gebaarde de set af te breken, stapte Nelson Mandela opeens mijn kamer in. Mijn hart stond stil. Ik was dus die very famous photographer."

"Mandela pakte mijn hand met twee handen vast en begroette me allerhartelijkst. Terwijl de kamer volliep met extreem brede bodyguards, gaf een bloednerveuze persvoorlichter mij een minuut voor de foto waarop ik mijn hele leven had gehoopt. 'How do you want me to look?', vroeg Mandela. 'Maybe a little serious?', suggereerde ik voorzichtig. Klik."

Dit portret is echt een zelfportret. In Liza's ogen zie je duidelijk mijn contouren. Beeld Sander Veeneman

Liza - Malawi (1993)
"Meer dan 1 miljoen vluchtelingen uit Mozambique vluchtten tijdens een gruwelijke burgeroorlog naar Malawi. In één van de vluchtelingenkampen in Malawi viel mijn oog meteen op de prachtige Liza (8). Dit portret is echt een zelfportret. Allereerst omdat ik er zelf opsta. In Liza's ogen zie je duidelijk mijn contouren. Maar het is ook een zelfportret omdat ik in al mijn reportages op zoek ben geweest naar onrecht waarvan met name kinderen de dupe zijn."

"In 2007, 14 jaar na onze eerste ontmoeting, ging ik opnieuw op zoek naar Liza. Na duizenden posters in ziekenhuizen, kerken en scholen, honderden radio-oproepen in zo'n 20 dialecten, tientallen primetime uitzendingen van een tv-commer­cial én een ontmoeting met president Guebuza, vond ik haar na ruim een half jaar terug. Ze was inmiddels getrouwd met een lieve man en had drie gezonde kinderen. Straatarm en toch gelukkig."

"Dit kwetsbare portret maakt voor mij de cirkel rond. En is daarom misschien wel mijn dierbaarste foto ooit."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden