Plus Achtergrond

De veelzijdigheid van tekenaar en ontwerper Joost Swarte

Vijftig jaar geleden publiceerde Joost Swarte zijn eerste strip. Een tentoon­stelling in de Rotter­damse Kunsthal bena­drukt de veelzijdig­heid van de wereldwijd vermaarde tekenaar en ontwerper.

Portret van Piet Mondriaan. Beeld Joost Swarte

Joost Swarte die een strippagina tekent. De video die ervan te zien is in de Kunsthal duurt een uur. En dan gaat het daarbij nog om sterk versnelde filmbeelden ook. In werkelijkheid werkte Swarte wel achttien uur aan de bewuste pagina. Van bovenaf gefilmd zien we de tekenaar telkens maar weer met zijn rechterhand zijn pen in een potje inkt dopen. Ook zien we hem in de weer met potlood, penseel, lineaal en overtrekpapier. Monikkenwerk in de 21ste eeuw.

Voor een tekenaar met zo’n bewerkelijke en tijdrovende manier van werken heeft Joost Swarte een krankzinnig groot oeuvre. Joost Swarte is overal heet de overzichtstentoonstelling van zijn werk in de Rotterdamse Kunsthal. En aan die titel is weinig overdreven. Het is bijna onmogelijk nooit te worden geconfronteerd met het werk van Swarte, die behalve strips en illustraties ook boekomslagen, platenhoezen, tijdschriftcovers, postzegels en affiches maakte. En dan is de Haarlemse tekenaar ook nog eens parttime-architect en -meubelontwerper.

Wand met prints

De tentoonstelling heeft aardig wat ruimte toebedeeld gekregen, maar al die zalen zijn nog niet genoeg om werkelijk recht te doen aan Swartes veelzijdigheid. En dus is er in de Kunsthal een wand met prints van heel veel ‘dingen’ die hij óók heeft gemaakt. Maar zelfs die wand is verre van compleet. Vergeefs zoeken we naar een persoonlijke favoriet uit Swarte’s oeuvre: de advertenties die hij in het punk- en newwavetijdperk maakte voor de Amsterdamse platenzaak Raf.

Bordje van Johnny Meijer Beeld Joost Swarte

Eén brein

Twee vragen dringen zich op bij het bekijken van Joost Swarte is overal. Ten eerste: hoe kan dit alles aan één brein zijn ontsproten? En vooral ook: waar haalde de eigenaar van dat brein de tijd vandaan om dit allemaal te maken?

De aanleiding voor de tentoonstelling is Swarte’s vijftigjarig jubileum als tekenaar. Hij was student Industrieel Ontwerpen in Eindhoven toen hij in 1969 zijn eerste strip publiceerde: The True Story of Mr. P. Natuurlijk is die strip te zien in Rotterdam. De invloed van de Amerikaanse undergroundtekenaar Robert Crumb op dat vroege werk is evident. Later liet Swarte zich gelden als een de belangrijkste navolgers van Hergé, de Belgische tekenaar wiens Kuifjeboeken hij als jongen had leren kennen tijdens logeerpartijen bij Frans-Belgische familie.

Bordje van Jan Schaefer Beeld Joost Swarte

Klare Lijn

Swarte vervolmaakte Hergé’s Klare Lijn (overigens een door Swarte zelf bedachte term), die zich kenmerkt door onder meer overal even dikke contourlijnen en egale kleurvlakken. Een zekere verwantschap heeft het werk van Swarte ook, ondanks alle speelsheid en humor, met dat van de kunstenaars van De Stijl. Ruim aandacht in de Kunsthal krijgen de portretten die Swarte maakte van Piet Mondriaan en de zijnen. Interessant is het dat daarbij ook eerste schetsen worden getoond; ook dat superstrakke werk van Swarte begint met potloodgekriebel.

Bordje van Kees Bakels Beeld Joost Swarte

Compleet theater

Die studie Industrieel Ontwerpen maakte Swarte nooit af. Evengoed ontwierp hij glas-in-lood-ramen, een bril en zelfs een compleet theater (De Toneelschuur in Haarlem). En ook voor keramiek draait hij de hand niet om: voor de Amsterdamse woningbouwvereniging IJmere maakte hij een serie bordjes met daarop tekeningen van typisch Amsterdamse helden als romanfiguur Kees Bakels (uit Kees de jongen), accordeonist Johnny ­Meijer en PvdA-wethouder Jan Schaefer.

Nog meer Amsterdam: de ontwerpen die Swarte maakte voor uitkijktorens op IJburg. Helaas zijn die niet uitgevoerd, maar dat kan nog altijd worden rechtgezet, natuurlijk.

Joost Swarte is overal, Kunsthal, Rotterdam, t/m 19 januari. Bij uitgeverij Scratch Books verscheen ter gelegenheid van de tentoonstelling een groot formaat cahier met 32 prenten van Swarte (€24,90).

Illustratie bij Mene Tekel van Nescio. Beeld Joost Swarte
Joost Swarte, tekenaar en ontwerper publiceerde vijftig jaar geleden zijn eerste werk. Beeld Louis Bollee
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden