PlusDe erelijst

De ultieme Vijfde door Carlos Kleiber is uniek

In deze rubriek bespreekt de muziekredactie van Het Parool een klassieker uit de muziekgeschiedenis die het waard is opnieuw te beluisteren. Deze keer: de Vijfde van Beethoven door de Wiener Philharmoniker onder Carlos Kleiber.

Beeld Het Parool

Tweehonderdvijftig jaar geleden werd Ludwig van Beethoven geboren. De locatie is nog steeds voer voor discussie, want alleen de datum van zijn doop staat onomstotelijk vast: 17 december 1770 in de St. Remigiuskerk in Bonn. In 1769 was er ook al een Ludwig in het gezin geboren, het oudere broertje van de nu zo beroemde Ludwig. Die oudere Ludwig stierf al na zes dagen.

Terug in de tijd

In maart 1974 was de toen 43-jarige dirigent Carlos Kleiber voor het eerst te gast bij de Wiener Philharmoniker, voor optredens in Bratislava en Göteborg. De ene helft van het orkest liep met hem weg, de andere helft was minder van hem gecharmeerd. Business as usual dus.

Een punt van irritatie was dat Kleibers aanwijzingen bij de repetities weinig concreet waren. “Speel als een sluipende panter.” En als je hem vroeg of hij bij de strijkers een afstreek of juist een opstreek wilde (stokken omhoog of juist omlaag over de snaren bewegen), raakte hij geïrriteerd.

Bij de opnametechnici van Deutsche Grammophon maakte hij al evenmin vrienden, zeker toen hij ze nog een keer terug naar Wenen liet komen, omdat hij na beluistering van het derde deel van Beethovens Vijfde symfonie toch nog iets ‘niet zo mooi’ vond.

Waarom nu herbeluisteren? 

Omdat de Vijfde van Beethoven door de Weners onder Kleiber nog steeds ongeëvenaard is. De pers kwam bij het verschijnen van de plaat in 1975 wereldwijd en unaniem woorden tekort om het resultaat te loven.

De mooiste quote was van Time Magazine: ‘Het is alsof Homerus is teruggekeerd om zijn Ilias voor te lezen.’ Kleiber stond vanaf dat moment te boek als de begaafdste dirigent van zijn generatie, en eigenlijk van alle generaties. Zijn kijk op de Vijfde is nimmer overtroffen. Waarom dirigenten het toch blijven proberen, is volstrekt onbegrijpelijk.

Wat Kleibers uitvoering zo uniek maakt, is lastig te beschrijven. Het heeft te maken met ­tempi, proporties, klankbalans en een weelde aan details, die ­ingrijpen op het overkoepelende betoog. Wat Kleiber zo onnavolgbaar maakte, is makkelijker te begrijpen als je naar zijn optredens kijkt, op YouTube. Dan zie je iemand van een andere orde.

Op Spotify staat een playlist (Parool Vijfde) met verschillende uitvoeringen van Beethovens Vijfde symfonie, te vinden via de gebruikersnaam ‘evoespot’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden