PlusBoekrecensie

De toplijst van de boekenchef van The New York Times

Ex Libris, Michiko Kakutanu Beeld
Ex Libris, Michiko Kakutanu

Vier jaar geleden stopte Michiko Kakutani als chef boeken van The New York Times. Ze had 34 jaar over boeken geschreven, scherp, met veel inzicht en smaak, soms meedogenloos, maar altijd kraakhelder en to the point. Nu is er van haar verschenen Ex libris, 100+ boeken om te lezen en herlezen. Het zijn recensies en beschouwingen, maar het is vooral een inspirerende boekenlijst, een lijst waarover je het graag hebt, omdat die veel kan losmaken. Velen van ons hebben immers een eigen topboekenlijst in het hoofd waarover het prettig praten en nadenken is. Misschien zijn we het natafelen een beetje ontwend, maar dan ging het toch vaak over de beste boeken, de muziek die je zéker tijdens je uitvaart wilde horen, de beste films, verslavende gedachtewisselingen.

Wat de titel al zegt, het zijn meer dan honderd boeken, fictie, non-fictie en poëzie. Van sommige auteurs behandelt ze er een paar. Ook zijn er thema’s of publieke personen die daartoe aanleiding geven, Obama bijvoorbeeld of Muhammad Ali, stapelstukjes die adequaat zijn, maar niet haar beste, wat weer niet geldt voor wanneer het over auteurs gaat. Uiteraard zoek ik dan naar schrijvers die me dierbaar zijn, van wie er gelukkig veel in dit boek staan. Ja, daar zocht ik eenkennig meteen naar, want wat is het toch weldadig te lezen wat je zelf ook vindt en dan in woorden waaraan je niet gedacht hebt.

Eenzame avonturiers

Bruce Chatwin, ik sla een willekeurig voorbeeld op, helaas al een min of meer vergeten. Ze schrijft over In Patagonië (1977) en What Am I Doing Here (1989) – als een boek in een Nederlandse vertaling beschikbaar is, wordt die in de vertaling eerst vermeld, daarna de oorspronkelijke titel tussen haakjes. Ik zei al dat Kakutani zo efficiënt en to the point kan zijn. Dat zie ik hier ook aan het slot van haar Chatwinstuk: ‘Chatwin had veel affiniteit met die eenzame avonturiers die de beschaving achter zich hadden gelaten om de uithoeken van de wereld te verkennen. Hij leefde naar een credo dat hij deelde met Tibetaanse sherpa’s. ‘Dwangmatige reizigers’ die hun sporen markeren met steenhopen en gebedsvlaggen, ‘om je eraan te herinneren dat het echte thuis van de mens niet een woning is, maar het Pad, en dat het leven een reis is die te voet moet worden afgelegd’.

Natuurlijk, het belang van deze passage is door Chatwin aangeleverd, maar zij tilt het even kordaat op naar het licht. Je krijgt onmiddellijk weer zin Chatwin te herlezen, óók om je af te vragen waarom onze beschaving een beschaving is die je achter je kunt laten, en hoe het zit met de woning die je thuis noemt.

Klavesimbelsolo

Michiko Kakutani zorgt ook vaak voor de o ja-sensatie. Haar stuk over Housekeeping van Marilynne Robinson begint zo: ‘Deze debuut­roman gaat over liefde en verlies binnen een gezin en de vergankelijkheid van het leven. Haar boek draait om de spanning die in talloze Amerikaanse romans – van Mark Twain, Jack Kerouac, John Updike, Sam Shepard en talloze anderen – centraal staat: die tussen wortels en ontworteldheid, huiselijkheid en vrijheid, de veiligheid van een thuis en het avontuur van reizen.’ Ja, denk ik dan, zo vat je wel het hart van de Amerikaanse literatuur samen, zeker als je het avontuur van het reizen ook metaforisch bedoelt.

Housekeeping van Marilynne Robinson uit 1980 ken ik trouwens niet, maar het interesseert me sterk, ook door het slot van de korte beschouwing: ‘(…) een ontroerend en komisch portret van een gebroken familie, een lyrisch prozagedicht met de spirituele transparantie van een klavecimbelsolo en de eenzame melodie van een bluegrassballade.’ Ik lees weinig besprekingen die met zo’n slot een boek triomfantelijk de wereld in zwiepen. Ik houd wel van dat soort enthousiasme. Dus lezen, die roman.

De illustraties in het boek zijn gemaakt door Dana Tanamachi Beeld Dana Tanamachi
De illustraties in het boek zijn gemaakt door Dana TanamachiBeeld Dana Tanamachi

Herlezen is net zo plezierig

Met oorlogsliteratuur heb ik me nauwelijks beziggehouden en nooit wist ik of ik dat moest betreuren. Door Kakutani ga ik waarschijnlijk achter minstens één boek van David Finkel aan, misschien wel de twee die ze verpletterend noemt, Goede soldaten uit 2009 en Thank You For Your Service uit 2013. Tegelijkertijd besef ik dat ik meer tijd moet hebben dan me is gegund.

Een onverwacht effect van het rijke boek van Kakutani is dat ik het soms betreur dat ik het werk van sommige auteurs al ken. Graag had ik me erop verheugd. Nabokov! Nou ja, herlezen is net zo plezierig en fascinerend. Misschien zijn dat de boeken die uiteindelijk overblijven, die je keer op keer opnieuw wilt meemaken, omdat het leesavontuur nooit ophoudt een leesavontuur te zijn.

In dit verband ligt het ook voor de hand je af te vragen wie je mist. Ik Tsjechov en Kafka. De vraag daarna: waarom zij niet? Staat dat er misschien terloops in?

Ex libris, 100+ Boeken om te lezen en herlezen

Michiko Kakutani
Non-Fictie
Vertaling Robert ­Neugarten, ­geïllustreerd door ­Dana Tanamachi
Spectrum, €24,99, 304 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden