Plus

De timing van het vertrek van Jan Raes is opmerkelijk

Jan Raes, directeur Koninklijk Concertgebouworkest Beeld RCO/ Marco Borggreve

De timing van het bericht dat Jan Raes vertrekt als algemeen directeur van het Koninklijk Concertgebouworkest is opmerkelijk. Hoewel het orkest ten stelligste ontkent dat het nieuws iets te maken heeft met de affaire Gatti, is dat toch de eerste gedachte die opkomt.

Kort en goed: Raes is door de onlangs in der minne geschikte Affaire Gatti, die het KCO al sinds augustus vorig jaar in zijn greep heeft, net zo beschadigd als de nu gewezen Italiaanse chef-dirigent, die afgelopen zomer moest opstappen nadat er verdenkingen waren gerezen over grensoverschrijdend gedrag in de nasleep van het uit Amerika overgewaaide #metoo.

Hoewel dat niet tot een gang naar de rechter kwam, oordeelden Raes en het bestuur dat er een niet meer te repareren vertrouwensbreuk was ontstaan tussen dirigent en musici en dat de chef snel diende op te stappen. Bestuursvoorzitter Wiet Pot zei later dat het beter was geweest als de aanklachten grondig door een externe partij waren onderzocht en dat het afscheid van de chef misschien wel héél erg snel was doorgevoerd.

Raes bleef op zijn beurt volhouden dat hij nog steeds achter het besluit stond. ‘Als dat niet zo zou zijn, zou ik nu ontslag nemen,’ liet hij weten in het mei-nummer van Preludium, het muziekmagazine van Concertgebouw en KCO. Dat interview werd gehouden op 27 maart. Wist hij toen al dat hij aan het einde van dit jaar zou weggaan?

Verdeeldheid

Sinds het vertrek van Gatti is er in de gelederen van de musici verdeeldheid, al is onduidelijk hoe precies de getalsverhoudingen liggen. De anti-Raesfactie in het orkest, die niet ten onrechte vindt dat veel van de invallers waarmee de musici na het wegvallen van Gatti moesten werken niet van het gewenste niveau waren, zal vorige week ongetwijfeld met instemming het opiniestuk van drie gerespecteerde oud-leden van het KCO in NRC/Handelsblad hebben gelezen.

Zij schreven daarin dat Raes niet de juiste persoon was om de opvolging van Gatti in goede banen te leiden, omdat hij inmiddels al teveel steken had laten vallen. Zij pleitten ervoor die opvolgingsprocedure ‘met een schone lei’ te laten beginnen.

Volgens een woordvoerder van het orkest weerspiegelde dat stuk lang niet de mening van álle oud-leden, zoals bleek tijdens een zeer recent etentje met gepensioneerde KCO-musici. “Daar waren de drie schrijvers van dat bewuste artikel overigens als vrijwel enigen niet bij,” aldus de woordvoerder.

Raes zelf wil pas in december, aan het einde van zijn dienstverband interviews geven, maar volgens zijn woordvoerder moeten we de zaak Gatti en het vertrek van de directeur toch echt los van elkaar zien. “Jan speelde al langer met de gedachte weg te gaan. Hij is nu 59 en al ruim twintig jaar werkzaam als directeur bij orkesten.”

Volgens insiders was al een tijdje aan Raes’ gedragingen te merken dat hij zou opstappen. De musici zagen de bui al hangen. Toen Raes de mededeling deed in het RCO House was dus niemand werkelijk verbaasd.

Wegbezuinigde orkesten

Hij zal straks worden herinnerd als een directeur onder wiens leiding nieuwe initiatieven zijn ontwikkeld als RCO meets Europe met concerten in 28 EU-lidstaten, met de daarbij Side by Side-projecten waar jong lokaal talent de kans kreeg zij-aan-zij met het KCO te spelen. Ook de grootse wereldwijde toernee in het kader van het 125-jarig jubileum is iets voor de annalen.

Maar hij was ook de man die met uitspraken over wegbezuinigde Nederlandse orkesten (‘er zijn teveel orkesten in Nederland’) Bernard Haitink dusdanig tegen de haren instreek dat het er even naar uitzag dat de ere-dirigent nooit meer voor het KCO zou staan.

Voor het orkest is het vertrek van Raes in de eerste plaats een kans, zeker als aan het einde van 2020 ook artistiek directeur Joel Ethan Fried met pensioen gaat. Dan lonkt een toekomst met een nieuwe chef en een nieuwe artistieke man of vrouw, die het ietwat belegen artistieke imago van het KCO een verse impuls kunnen geven in de richting van een programmatisch werkelijk toonaangevend orkest van de 21ste eeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden