Recensie

De taal heeft Erwin Mortier in 'De spiegelingen' in de steek gelaten (*)

De Vlaamse schrijver Erwin Motier vlucht op 'De spiegelingen' in clichés. Daarbij lijkt de taal Mortier in de steek te laten, wat leidt tot een teleurstellende roman.

Erwin Mortier.Beeld Marco Bakker.

'Godenslaap', uit 2008, van Erwin Mortier, was een prachtige roman. Het net verschenen 'De spiegelingen' kan als een vervolg worden gelezen, of als een soort spiegeling van dat boek. Maar het is dan wel alsof je in een zeer doffe spiegel kijkt - 'De spiegelingen' zit vol met zeer matig schrijven.

Schikbarende leegte
Deze keer is Edgar Demont aan het woord, de broer van Hélène Demont, de vrouw die op hoogbejaarde leeftijd in 'Godenslaap' het verhaal vertelde. Ze vertelde háár verhaal, dat zo veel interessanter blijkt te zijn dan dat van Edgar. Eigenlijk heeft Edgar nauwelijks iets toe te voegen aan die geschiedenis. Natuurlijk zal ook deze keer worden gezegd dat Mortier mooi en poëtisch schrijft, want dat wordt altijd over hem opgemerkt.

In elk geval dwingt hij je in 'De spiegelingen' tot langzaam lezen: er zit geen verhaal in het boek dat je vlot tot je neemt en de zinnen doen vaak gekunsteld aan. Dat rustige lezen voegt uiteindelijk niets toe. Achter het bij oppervlakkige beschouwing poëtische proza gaat een schrikbarende leegte schuil. 'De spiegelingen' zit vol met zinnen als deze: 'Ik weet niet of ik er goed aan heb gedaan me over te leveren aan de voorlopigheid die leven met en zonder jou met zich mee zou brengen.'

Beweeglijke ballen
Ik begrijp wat er wordt bedoeld. Edgar kiest voor een leven met zijn grote liefde Matthew, al kan hij deze Matthew nooit volledig bezitten, want Matthew is met Edgars zus getrouwd. Vandaar dat 'met en zonder jou'. En zijn leven is 'voorlopig', want nu hij zijn grote liefde niet tot de zijne kan maken, zal hij nooit volledig in het leven kunnen opgaan. Deze zin is niet écht lelijk, maar het is wel proza dat zich zeer bewust is van zichzelf; het is proza dat te nadrukkelijk aanwezig is; het is proza dat op een onaangename manier de aandacht opeist.

Die nadrukkelijkheid zit ook in het voortdurend aankondigen van dingen. Edgar zíét nooit gewoon iets, hij vertélt altijd eerst dat hij iets ziet: 'Ik zie de spieren van zijn kaken werken wanneer hij verder op de grashalm knabbelt.' Deze zin wordt gevolgd door de volgende obligate opmerking: 'Verbeten is het woord dat hem zal tekenen.' Op die manier krijgt het proza al snel iets belachelijks. Kijk bijvoorbeeld eens goed naar deze zin: 'Zijn piel slaapt dik en loom in zijn dijen op het kussen van zijn wonderlijk beweeglijke ballen.'

Teleurstellende roman
Het is concreet ('dik en loom') en tegelijkertijd helemaal niet concreet ('wonderlijk beweeglijke ballen') proza. Daar waar in 'Godenslaap' goed werd gekeken, gebeurt dat hier helemaal niet. Dat levert clichématige personagebeschrijvingen op. Edgar komt allerlei nieuwe, al dan niet kortstondige, liefdes tegen. Op een gegeven moment bijvoorbeeld ziet hij Paul voor het eerst. De beschrijving begint goed, levendig: 'De jongen was intussen van de ladder af gekomen, in wat het midden hield tussen een afdaling en een valpartij.'

Het is jammer dat we dat niet direct waarnemen en dat dat 'intussen' er weer tussen moet, maar goed. Schokkender is dit: Mortier vlucht in clichés. Er duiken 'heldergrijze ogen' op die Edgar aankijken 'vanonder zijn (Pauls) kastanjebruine krullen'. Dat is geen poëzie, maar kitsch. En die blíjft in de verdere beschrijving nadrukkelijk aanwezig: '(...) wat me trof was de openheid in zijn blik, die heldergrijze blik.' Als de taal Mortier in de steek laat, blijft er weinig over. Niets, eigenlijk, blijkt in deze teleurstellende roman.


Fictie: Erwin Mortier - 'De spiegelingen'
De Bezige Bij, €18,90
300 blz.

Beeld De Bezige Bij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden