PlusAnalyse

De strijd van ITA tegen ‘nieuwe’ toneelgroep Amsterdam: waar een groot gezelschap klein in kan zijn

De drie artistiek leiders van toneelgroep Amsterdam (voorheen De Warme Winkel): Vincent Rietveld, Florian Myjer en Ward Weemhoff. Beeld Sofie Knijff
De drie artistiek leiders van toneelgroep Amsterdam (voorheen De Warme Winkel): Vincent Rietveld, Florian Myjer en Ward Weemhoff.Beeld Sofie Knijff

Ze hebben de steun van grote namen uit het wereldje, maar toch lijkt toneelgroep Amsterdam (met een kleine t) te moeten buigen: ITA heeft het theatergezelschap gesommeerd uiterlijk donderdag de naam terug te veranderen naar De Warme Winkel. Daarmee komt waarschijnlijk een einde aan een van de meest ontregelende producties van de inventieve theatermakers.

Jan Pieter Ekker

In 2013 hadden De Warme Winkel-acteurs Vincent Rietveld en Ward Weemhoff een idee voor een voorstelling áchter het toneel van de Stadsschouwburg, met de voorstelling in de grote zaal als decor. Ze presenteerden het voorstel aan regisseur Ivo van Hove, die onmiddellijk zijn Eugene O’Neill-interpretatie Lange dagreis naar de nacht ter beschikking stelde. Het resultaat was Achterkant, de inventiefste, meest ontregelende voorstelling die ik ooit heb gezien.

Rietveld en Weemhoff speelden dat het 2026 was en dat de voorstelling van Toneelgroep Amsterdam al die tijd een gigantisch succes was. Zijzelf waren twee mislukte leden van het gesneefde gezelschap De Warme Winkel, die nu fungeerden als stand-ins voor Toneelgroep Amsterdam. Als zwaar gefrustreerde sportverslaggevers voorzagen ze ruim drieënhalf uur lang Lange dagreis naar de nacht van commentaar. Het was spijkerhard én oergeestig. Alles en iedereen moest het ontgelden: acteurs Gijs Scholten van Aschat en Marieke Heebink, die van het podium in de grote zaal een aantal keer in de coulissen belandden, en ook Van Hove (‘een Noord-Koreaanse kampcommandant’) en diens partner Jan Versweyveld (‘Jan Verswaffeld’).

Van Hove gaf geen krimp; hij kwam zelfs een keer applaus halen achter de coulissen. ‘Een echte gastheer,’ schreef Het Parool.

‘Dit is geen grap’

Dat was toen. Sindsdien groeide en groeide Toneelgroep Amsterdam. Ze ging De Warme Winkel ondersteunen en adviseren op zakelijk vlak, de twee gezelschappen gingen coproducties maken (Een oprechte ode aan de ironie is zo’n coproductie; De bus uit Dachau, die begin volgend jaar op het programma staat, ook).

De Warme Winkel ging zelf ook in de grote zaal van de Stadsschouwburg spelen, Ivo van Hove deed overal ter wereld regie en werkte met de grootste sterren. De Stadsschouwburg en Toneelgroep Amsterdam fuseerden, Toneelgroep Amsterdam (in 1987 opgericht als fusie van Toneelgroep Centrum en het Publiekstheater) werd Internationaal Theater Amsterdam (ITA), een naam die de grenzeloze aspiraties van het gezelschap beter uitdroeg.

En toen, in maart van dit jaar, maakte De Warme Winkel bekend zijn eigen ‘gekke naam’ in te ruilen voor ‘toneelgroep Amsterdam’ (met een kleine t), ‘een historische naam die hun identiteit, ambities én de anarchie van de stad beter dekt’. ‘ITA is uit de jas van Toneelgroep Amsterdam gegroeid, maar weggooien is zonde. Dus raapt De Warme Winkel de jas die ITA liet slingeren met liefde en eerbied op en trekt hem aan,’ aldus het persbericht dat voor veel verwarring zorgde.

‘Gezien de reputatie van het gezelschap kan dit als een grap worden geïnterpreteerd,’ stond er ook, zelfbewust. ‘Dat is het niet. Het publiek zal moeten wennen – ook al is de naam al vier jaar in ruste – en wellicht een keer verrast worden door een misplaatst bezoek, daarom zal tot nader orde een verwijzing naar de oude naam worden toegevoegd in alle uitingen. Verder hebben ze goede hoop dat het snel ingeburgerd raakt: volgend seizoen heeft niemand het er meer over.’

De T is nu eenmaal niet de t

Dat was een misvatting. Ivo van Hove, die door ‘voorheen De Warme Winkel’ per mail op de hoogte was gebracht nadat het persbericht al was verstuurd, was not amused, zo gonsde het al snel in het Amsterdamse theaterwereldje. Het gezelschap reageerde summier via een woordvoerder: “We zijn overvallen met dit persbericht en met de verandering van de naam. Er is vooraf geen enkele vorm van contact of overleg geweest, we gaan dit nader onderzoeken.”

Er volgde overleg. Volgens ITA was de naamswijziging te verwarrend voor het publiek, bovendien maakte het gezelschap zelf ook nog gebruik van de naam. De nieuwe toneelgroep Amsterdam (met de kleine t) liet weten begrip te hebben voor de emotionele relatie van ITA met de naam. ‘Tegelijkertijd voelen we ons verscheurd: wij vinden dat de naam niet aan één instituut of persoon hangt, maar de stad zelf toebehoort, en wij willen de verantwoordelijkheid nemen die naam (verder) te dragen.’

Populaire petitie

Het overleg leidde tot niets en vorige week kreeg toneelgroep Amsterdam een brief van een advocaat, waarin het gezelschap namens ITA werd gesommeerd per 16 juni afstand te doen van de naam. Zo niet, dan zouden juridische stappen volgen. In een ultieme poging ITA te overtuigen dat de naam bij hen in goede handen is, startte toneelgroep Amsterdam een online petitie ‘om hen het draagvlak te tonen dat er volgens ons in de toneelwereld is’.

De petitie is inmiddels meer dan 3500 keer ondertekend, onder anderen door Gerardjan Rijnders, de eerste artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam (‘Overigens vind ik International Theatre Amsterdam net zoiets als International Theatre Assendelft…’), cabaretier Micha Wertheim (‘Het zou wel helpen als ITA zich meteen Intergalactisch zou noemen. Dan voorkomen we dat ze over een paar jaar weer een nieuwe naam willen om hun ambities waar te maken’) en ITA-actrice Maria Kraakman (die een verleden heeft bij De Warme Winkel).

Toneelgroep Amsterdam (met kleine t) is van plan de handtekeningen donderdag aan te bieden aan ITA. De kans dat het iets uithaalt, lijkt klein. Zo komt er waarschijnlijk een einde aan hun beste, meest ontregelende productie sinds Achterkant. Aan ‘een kunstwerk in de publieke ruimte’, zoals toneelgroep Amsterdam het zelf noemt. Maar ook aan een treurspel, dat laat zien waar een groot gezelschap klein in kan zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden