PlusMuziekrecensie

De stilistische spanwijdte van Ralph van Raat blijkt wederom groot

Ralph van Raat - French Piano Rarities (Naxos)

Van de Nederlandse pianist Ralph van Raat zijn inmiddels dertig cd’s uitgebracht, die alle uitzonderlijk zijn vanwege het gekozen programma. De stilistische spanwijdte is voor sommigen onbegrijpelijk groot. Die loopt van Louis Andriessen, Theo Loevendie, Jakob Lindberg, Frederic Rzewski tot aan John Adams, John Tavener, Arvo Pärt, Hans Otte en Joep Franssens, onder het motto ‘als het goede muziek is, maakt het niet uit hoe dissonant of welluidend ze is’. Wat me het enige juiste uitgangspunt lijkt.

Zijn zojuist verschenen cd is een bijzondere. Hij brengt een vroeg en onbekend stuk van Pierre Boulez, Prélude, Toccata et Scherzo getiteld, dat hij in 2018 in première bracht in de Cité de la Musique in Parijs en ook speelde in de Rotterdamse Doelen.

Uit het archief

Op 21 januari 2021 speelt hij het eindelijk in het Muziekgebouw, samen met andere, recent uit het archief van Boulez in Basel opgeduikelde stukken, die niemand ooit nog hoorde. Het betreft Thème et Variations pour la Main Gauche, een werk van ruim 20 minuten voor alleen de linkerhand, de Trois Psalmodies, plus een schets van Boulez’ laatste pianowerk.

Prélude, Toccata et Scherzo stamt uit 1944, toen Boulez nog helemaal aan het begin van zijn carrière stond of zelfs nog geen carrière had. Hij ­studeerde harmonie bij Messiaen en contrapunt bij André Vaurabourg-Honegger. Het jaar daarop zou hij zich kort bij René Leibowitz verdiepen in de twaalftoontechniek en naar buiten treden met wat hij zelf als zijn officiële opus 1 zag, 12 Notations. Dat schreef hij in een aforistische en vaak pointillistische stijl die sterk schatplichtig is aan Anton Webern, een componist die hij tot zijn laatste snik als zeer belangrijk bleef beschouwen.

Eenvoudiger en rauwer

Zo ver is het in Prélude, Toccata et Scherzo nog niet, al zijn er in het middendeel wel momenten waarop de latere Boulez zich even toont. Vooral ritmisch en metrisch is zijn taal nog eenvoudig en rauw. De pendelende kleinetertsbeweging waarmee het stuk begint, zou later ondenkbaar zijn.

Heel mooi zijn de momenten waarop hij de muziek even laat stilvallen. Spanningen genereren kon hij op zijn negentiende al goed. De Toccata werpt een lange schaduw vooruit naar de sterk fysieke klanken van de Haagse School. Bij een blinddoektest zou niemand raden dat dit van ­Boulez was.

Het stuk wint aan zeggingskracht doordat Van Raat (hij speelt het zeer overtuigend) het laat volgen door eerst de 12 Notations uit 1945 en daarna Une page d’éphéméride uit 2005.

Op de cd staan verder weinig gehoorde late stukken van Debussy, en een miniatuurtje van Ravel dat aantoont dat je als componist ook in minder dan een minuut kunt laten horen dat je een genie bent. En veel gestileerde vogelzang van Messiaen, uit Des Canyons aux étoiles en La Fauvette passerinette, waarvan scherper gearticuleerder versies bestaan dan Van Raat hier laat horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden