PlusRecensie

De stad gaat een eigen leven leiden bij Frank van der Salm

Frank van der Salms retrospectief in het Nederlands Fotomuseum is uitgesteld tot de zomer, maar het bijbehorende boek is er al. Het past perfect in deze beeldschermtijd.

Verkeersruimte zonder verkeer, typisch Van der Salm.  Beeld Frank van der Salm
Verkeersruimte zonder verkeer, typisch Van der Salm.Beeld Frank van der Salm

Frank van der Salm: Nowhere. Paradox/ Hartmann Books, € 55

De meeste mensen zouden Frank van der Salm architectuurfotograaf noemen. Logisch, want zijn foto’s staan vol woontorens, stadions, winkelcentra en kantoorkolossen – de stoffering van de stad. Soms zoomt hij extreem in zodat een gevel met ramen verandert in een minimalistisch grid. Een andere keer drukt hij opzettelijk onscherp af zodat een nachtelijk panorama oogt als fluorescerend plankton in de suburbane branding.

Ondanks die vervreemding herkennen we het beeld direct. Dit is de stad. Alleen weten we niet welke stad. De titel van het boek met Van der Salms werk van de afgelopen 25 jaar is veelzeggend: NOWHERE– Imagining the Global City. Door een streepje onder de w kun je het lezen als ‘now here’: globalisering en verstedelijking zijn van hier en nu. Het Engelse woord voor nergens geeft ook aan: dit is dé stad, niet een specifieke stad. Nergens is iets onderscheidends te zien, alles is generiek. Van der Salm vangt het idee van de stad en dat maakt hem meer dan een architectuurfotograaf.

Gevoel en beeld

Dat idee zit niet in stenen, staal en glas. Stadsheid is een gevoel. En meer nog: een beeld. Steeds vaker ontwerpen architecten gebouwen met Instagram in het achterhoofd. De groep kijkers via sociale media zal zien is vele malen groter dan de gebruikers van het pand. Dat geldt zeker nu vrijwel iedereen thuis werkt aan het beeldscherm. In die toegenomen virtualiteit doet het er eigenlijk niet eens toe of dat gebouw er ook echt staat. Het plaatje is de realiteit die ertoe doet. Of zoals Shumon Basar stelt, een van de tekstschrijvers in Nowhere: “Sciencefiction vindt niet meer plaats aan de verre horizon van de toekomst maar in het extreme heden.”

Van der Salm speelt met die vervagende grens tussen omgeving en geconstrueerde weergave. Steden zien eruit als poppenhuizen, maquettes en posters lijken echter dan echt. Je weet niet meer waar je naar kijkt. Het onderscheid tussen origineel en afgeleide verdwijnt. Het beeld van de stad heeft de stad zelf niet meer nodig en gaat een eigen leven leiden, losgezongen van het beton en asfalt.

Los beeldrijm

In het boek, een ijzersterke kandidaat voor het jaarlijstje met beste fotoboeken, staan ‘echt’ en ‘construct’ door en naast elkaar. Boekontwerper Irma Boom heeft Van der Salms ­oeuvre intuïtief geordend. Reeksen gelijksoortige ruimtes, gangen bijvoorbeeld, worden afgewisseld met los beeldrijm of een opeenvolging van bijna monochrome foto’s. De individuele werken, die overigens stuk voor stuk aandachtige bestudering verdienen, versmelten zo tot één concept.

Boom zet de beelden niet keurig op een rijtje. Ze wisselen in formaat, staan boven- of onderaan de pagina en soms zelfs ondersteboven. Daarmee schudt Boom de kijker steeds wakker: blijf kritisch kijken en bevragen wat je eigenlijk ziet. Zoals we later, als we uit de bubbel van Zoom en YouTube stappen, weer opnieuw naar de wereld moeten leren kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden