PlusAchtergrond

De Saamhorigheidsgroep is even werelds als oerhollands

Met De Saamhorigheidsgroep heeft Merijn de Jonge een even oerhollandse als wereldse roman geschreven. ‘Ik hou van Nederland en dat ik mijn boek in het buitenland heb geschreven, heeft dat gevoel nog versterkt.’

Beeld Chantal Heijnen Photography

Na een Nederlandse zomer zit hij, net weer terug in Jeruzalem, met zijn gezin in quarantaine. Merijn de Boer (38) is schrijver en huisman, sinds zijn vrouw Sabrina drie jaar geleden als diplomaat naar New York werd uitgezonden en daar hun eerste kind werd geboren. De huidige post is Israël, en het is dus geen toeval dat hij in De Saamhorigheidsgroep een topdiplomaat opvoert die zowel in New York als Jeruzalem gestationeerd is geweest.

In zijn nieuwe roman is het Bernard Wekman die, tegen het einde van zijn loopbaan, tijdens een nacht in New York terugkijkt op de jaren tachtig – in het besef dat hij toen voor het laatst echt gelukkig is geweest. Hij, jonge medewerker op het ministerie van Buitenlandse Zaken, was verwikkeld met een groepje Haarlemse wereldverbeteraar die zich De Saamhorigheidsgroep noemden: tien procent van hun inkomsten doneerden ze aan projecten in de derde wereld.

Een Saamhorigheidsgroep bestaat ook echt: De Boers ouders waren er lid van. “Ik heb het vanaf mijn vroege jeugd meegemaakt, al speelde hun betrokkenheid erbij meer voor mijn geboorte. Niet zolang daarna zijn ze gescheiden, mijn vader is in Amsterdam een ander leven gaan leiden. Maar mijn moeder is toch een aantal jaren in de groep gebleven en de mensen in die groep bleven haar vrienden. Ze gingen fietsen en wandelen in de weekends, zoals ik ook in mijn boek beschrijf, samen op vakantie naar Frankrijk. Dat decor is echt dat van mijzelf.”

Hij liep al lang rond met het idee dat dit ‘zijn’ onderwerp was, dat hij dit materiaal moest gaan gebruiken. In 2016 begon hij aantekeningen te maken, maar het lukte niet op gang te komen. “Koudwatervrees. Zo’n periode ervoor kan tobberig zijn. Toen ben ik aan iets anders gaan werken, een verhaal van een man en een vrouw die geen kinderen kunnen krijgen en daarom een andere man in de val lokken. Dat verhaal heb ik naar mijn roman kunnen transporteren. ”

Smeuïger

Waar hij op vastliep: hij wilde wel dat verhaal over de Saamhorigheidsgroep maken, maar hij is zelf helemaal niet zo idealistisch. “En toen bedacht ik de invalshoek van Bernhard, die net als ik veel meer een estheet is dan een idealist maar die doet alsof hij hun idealen deelt om maar bij Lisa te kunnen zijn. Vanuit zijn perspectief lukte het me wel de groep en de mensen erin te beschrijven. Daarbij gezegd hebbend: het verhaal is helemaal verzonnen. De personages die ik beschrijf zijn niet terug te voeren op echte mensen. En ik heb alles wat uitvergroot, smeuïger gemaakt zonder in karikaturen te willen vervallen. Ik wilde een menselijk boek schrijven – dat is de spanningslijn waarop ik balanceerde.”

Hij schetst het tijdsbeeld van die jaren tachtig, met de SRV-wagen die voorbijkomt, de blokjes kaas met zilveruitjes die worden geserveerd. ET in de bioscoop, geld wordt overgemaakt met een overschrijvingskaart van de Postbank en een Twix heet nog een Raider. “Mijn boek is oerhollands. Ik hou van Nederland en doordat ik het in het buitenland heb geschreven, is dat gevoel nog versterkt. Maar door het perspectief van Bernhard en zijn ervaringen in New York en Jeruzalem is het tegelijk heel werelds.”

En met de probleemgebieden waar de Saamhorigheidsgroep zich over buigt komt ook de wereldgeschiedenis en passant voorbij. “Ik dacht vooraf dat ik veel research zou moeten doen, maar toen ik begon te schrijven kwam veel naar boven wat ik nog zo’n beetje wist. De Falklandoorlog, Nicaragua, Angola, protesten tegen kernraketten – ik heb vooral kranten gelezen uit die tijd, het is allemaal online te vinden.”

Anna Karenina

Hij had de opzet van Tolstoj’s Anna Karenina in gedachten: een aantal verhaallijnen die met elkaar zijn verweven. “Bij Anna Karenina zijn dat familieverbanden. Maar ik kon door de leden van de groep veel verschillende verhalen vertellen – in het begin had ik nog meer verhaallijnen, sommige heb ik stopgezet: ze werden te veel of waren niet goed. Maar de kern van het verhaal is dat van Bernhard en Lisa en haar man Tristan, met wie ze geen kinderen kan krijgen.”

De Boer ziet zichzelf vooral terug in het personage van Felix, in de dagen dat Bernhard nog in Amsterdam aan de Brouwersgracht woont zijn beste vriend en degene die hem overhaalt mee te gaan naar de Saamhorigheidsgroep. Felix werkt in de vroege ochtenduren in een voor een gezin met vier kinderen te klein huis op de wc aan zijn proefschrift – dat hij nooit zal afronden. “Ook een huisman. Ik denk dat ik met Felix het meest sympathieke personage heb geschapen. Helemaal aan het eind, als Bernhard ontworteld terug is in Nederland, met zijn verstandshuwelijk, ziet hij hoeveel er van Felix wordt gehouden. Want dat zit er ook in, in mijn boek. Ik bespot de groep wel, maar ik laat ook zien hoe ze, met hun solidariteit met de derde wereld, met al dat fietsen en wandelen in de buitenlucht, een oprecht gelukkiger leven hebben gehad.”

Merijn de Boer, De Saamhorigheidsgroep, Querido, €22,50, 395 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden