PlusInterview

De rabbijn geeft antwoord op vragen als: ‘Is het zondig een dragqueen te zijn?’

Mijn man pleegt overspel, wat te doen? Is het zondig een dragqueen te zijn en zijn er engelen na de dood? Rabbijnen geven antwoord op dit soort vragen in het tv-programma Vraag het een rabbijn van de EO.

Presentatrice Esther Porcelijn en rabbijn Shmuel Katz.Beeld Jitske Schols

Rabbijn Shmuel Katz (62) van de orthodoxe Joodse gemeente is een van de vier rabbijnen die de persoonlijke vragen, levensvragen en dilemma’s beantwoordt. Hij is gewend aan dit soort vragen. Een kwart van zijn werkweek besteedt hij aan het beantwoorden ervan.

“Een rabbijn is raadgever. Ik luister naar de mensen en hoor aan wat er speelt. Ik kan zoveel geleerd hebben, maar ik kijk welk antwoord bij hen past. Het jodendom is rijk aan gedachten. De Tora is daarbij de belangrijkste inspiratiebron, samen met mijn ervaring. Mijn raad moet wel uitvoerbaar zijn.”

In het EO-programma Vraag het een rabbijn, dat uit zes afleveringen bestaat, geven rabbijnen in 15 minuten een passend antwoord op vragen. De antwoorden, die de ene keer door een orthodoxe rabbijn en de andere keer door een liberale rabbijn worden gegeven, zijn geïnspireerd op eeuwenoude joodse religieuze bronnen.

De vragenstellers hebben verschillende achtergronden.

Presentatrice Esther Porcelijn (35), dichter en columnist: “Een groot deel van de vragenstellers heeft een christelijke achtergrond, een klein deel is joods. Deze mensen zijn nieuwsgierig naar het antwoord van de rabbijnen.”

Katz: “In de christelijke wereld hechten ze veel waarde aan het Oude Testament. Ze hebben via via gehoord dat rabbijnen iets zinnigs kunnen zeggen.”

De vragen in het programma gaan onder meer over overspel, relaties, het leven na de dood en de joodse identiteit.

Porcelijn: “We hebben op Facebook en in kranten aangekondigd dat mensen vragen konden stellen aan rabbijnen. We kregen zo’n honderd mails en hebben vragen geselecteerd die van algemeen belang zijn. Ze zijn heel verschillend van aard. Er zit ook een vraag tussen of je dieren wel mag opsluiten in een dierentuin.”

Een van die vragen is: waarom is de inkt van een inktvis niet koosjer en de honing van een bij wel?

Porcelijn: “Een boeiende vraag. In het antwoord zijn de kleuren van het jodendom goed te merken. Daarnaast kwam ook een vraag binnen over de besnijdenis. Waarom worden joodse jongens nog besneden en raakt dat ooit uit de tijd?”

Katz: “Die vraag had ik wel willen beantwoorden. Als er een verbod komt, zijn wij weg uit Nederland.”

Katz, die sinds 1996 voor de Nederlands Israëlitische Hoofdsynagoge werkt en 15 jaar de rabbijn van de Gerard Dousjoel is, wordt in de praktijk vragen gesteld over koosjer eten, sjabbat, de zin van het leven, relatieproblemen, eenzaamheid en doodgaan. “Ook mensen die het financieel moeilijk hebben komen bij mij. Vaderjoden komen vertellen over eenzaamheid. Er wordt mij ook gevraagd: waar was God in Auschwitz?”

Ook is zijn mening gevraagd over een gemengd huwelijk. “Ik geef als rabbijn daar een halachisch antwoord op: de joodse wet erkent dat niet als huwelijk. Ik kan daar geen choepa, huwelijksinzegening, voor geven.”

Boerenverstand

Katz heeft ook de opleiding Joods Pastoraal Werk aan de Hogeschool Inholland gevolgd en werkt als pastoraal werker voor de reeds tien jaar bestaande joodse stichting Zikna. “Hier komen ook joden die zich niet bij onze gemeente willen aansluiten. Ze vragen mij niet als rabbijn om raad maar zitten wel met een kwestie.”

Als dezelfde persoon hem die vraag over het gemengde huwelijk als pastoraal werker stelt, is zijn antwoord milder. “Dan ben ik niet zo directief. Het gaat om welzijn en gevoelens van mensen. Ik heb respect voor mijn gesprekspartner en bekijk hoe hij er zelf in staat. Heeft hij bijvoorbeeld wroeging? Ik toon betrokkenheid en plaats tegelijkertijd wel een kanttekening. Ik zit er wel met mijn keppel en baard en wil blijven wie ik ben. Ik reik hem iets aan waar hij iets aan heeft. Ik gebruik daarbij ook mijn boerenverstand. Het vergt inzicht, ervaring en geduld.”

Katz wil in dit programma laten zien dat het jodendom positief is. Hij wil nesjomme (de joodse ziel) in de huiskamer brengen. “Ik ben niet evangeliserend. Het jodendom heeft niet als taak de Tora naar ruim zeventien miljoen Nederlanders te brengen.”

Porcelijn: “Vraag het een rabbijn is een luchtig programma over het jodendom. Niet zwaar theologisch maar met een knipoog.”

Veel van Katz’ antwoorden komen voort uit de halachische voorschriften. “Maar er zijn ook veel meningen en discussies in de geschriften. Stel dat iemand een baan aangeboden krijgt waarbij hij elke dag om half 8 in de ochtend moet beginnen. Dan bespreek ik hoe belangrijk de baan voor hem is. Moet hij het uit economische noodzaak doen? Hij kan ook thuis bidden. Of kan hij nog naar een andere baan uitkijken?”

Leven van baby’tje

Laatst kreeg hij nog een mailtje van een vrouw over haar huwelijksproblemen. “Ik heb het echtpaar uitgenodigd voor een gesprek. Ik kijk eerst of het huwelijk nog te redden is. Is er een buitenechtelijke relatie in het spel? Had de man geen tijd voor haar? Willen ze nog bij elkaar blijven of is de kogel al door de sjoel?”

In de eerste aflevering stelt een jonge moeder de vraag of zij wel op de corona-afdeling van haar ziekenhuis moet blijven werken. Stelt zij het leven van haar baby’tje niet in gevaar? Katz put bij de beantwoording van die vraag uit de joodse wet. “Je recht op leven gaat voor dat voor andere mensen. In de woestijn lopen twee mensen met slechts één fles water. Als ze het water delen, overleven ze geen van beiden. Degenen die de fles heeft, mag hem dan houden.”

In een van de afleveringen stelt een man de vraag of het zondig is dat hij zich als dragqueen verkleedt. De vraag wordt gesteld aan twee liberale rabbijnen. Hij wordt door hen gerustgesteld. Het jodendom kent geen zonde en een mens mag zijn wie hij is.

Porcelijn: “Vragen over homoseksualiteit hebben we niet gekregen. Maar anders zouden we hem zeker voorleggen aan de rabbijnen. Nee, niet per se aan de liberale rabbijnen, misschien juist aan de orthodoxe.”

Katz: “Dat zijn persoonlijke vragen die de mens tot in het diepst van de ziel raken. Dat is niet om te beantwoorden in dit programma. Daarvoor moet je een gesprek hebben met iemand.”

En als u hem wel krijgt voorgeschoteld?

Katz: “Komt tijd, komt raad.”

Vraag het een rabbijn, NPO 2, zondag, 15.05 uur

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden