PlusAchtergrond

De Proefkeuken kijkt met de blik van een kind naar de wereld van grote mensen

De Proefkeuken, elke zondagochtend op NPO3, is typische kindertelevisie. Origineel, nieuwsgierig en met absurde humor, al vinden de makers dat wel meevallen. ‘Ik vind spelshows een stuk absurdistischer.’

Roelf Jan Duin
In De Proefkeuken ontleden Pieter Hulst en Willem Voogd allerlei producten en onderzoeken ze hoe deze gemaakt worden. 

kosteloos Beeld VPRO
In De Proefkeuken ontleden Pieter Hulst en Willem Voogd allerlei producten en onderzoeken ze hoe deze gemaakt worden. kosteloosBeeld VPRO

Pieter Hulst (32) kan het maar niet begrijpen: ouders die hyperbewust omgaan met wat ze hun kinderen te eten geven – gezond, biologisch, geen suiker – maar hun kind wel urenlang de ‘meest achterlijke meuk’ op Netflix en YouTube voorschotelen. “Alsof geestelijke voeding niet minstens zo belangrijk is.” Verheffing is voor Hulst geen vies woord. “Goede kindertelevisie is zoals een groentekroket: lekker en toch gezond.”

Skateboard, elektrische gitaar

De analogie met eten komt niet uit de lucht vallen. Samen met Willem Voogd is Hulst op zondagochtend op NPO3 te zien in De Proefkeuken. Het programma begon in 2015 en zoekt per uitzending uit waar iets van gemaakt is, om het vervolgens provisorisch na te maken. In de eerste seizoenen was dat voornamelijk eten – kauwgom, een knakworst, vissticks – maar gaandeweg kwamen daar steeds meer producten bij, zoals een skateboard, een fototoestel of een elektrische gitaar. Hulst: “De ingrediënten waren na verloop van tijd op, we hadden alle soorten graan en rijst wel gehad. En dus gingen we op zoek naar andere dingen.”

De opzet van De Proefkeuken bleef wel ongewijzigd: Hulst gaat op onderzoek uit en beleeft allerlei avonturen, Voogd heeft de rol van de ‘nutty professor’ die in zijn schuur met ingenieuze oplossingen komt. Een formule die staat als een huis, en ook financiële voordelen kent. Hulst, ironisch: “Willem is een betere acteur dan ik en dus veel duurder per draaidag.”

Pratende aardappel

Tom Roes (41) is een van de regisseurs die al vanaf de start betrokken zijn. “Het is verreweg het leukste programma dat ik maak. De creatieve vrijheid is onbeperkt, alles wat we verzinnen kunnen we doen. Toen we begin dit jaar aan het opnemen waren, hadden we nog een onderwerp nodig. Eigenlijk wilden we een bagel maken, of een croissant, maar toen begon het te vriezen. Halsoverkop zijn we naar Friesland gereden en hebben we een aflevering over schaatsen gemaakt.”

Roes werkte ook voor De Keuringsdienst van Waarde, dat hij beschouwt als het serieuze broertje van De Proefkeuken. “Bij beide progamma’s staat nieuwsgierigheid voorop, alleen is er bij De Proefkeuken veel meer ruimte voor onzin en humor. En het mooie is: kinderen pikken alles, hoe raar het ook is.”

Zo is een pratende aardappel (ingesproken door acteur Kees Hulst, vader van) een vaste gast in het programma, en worden er voortdurend terloopse grappen gemaakt die de pet van de meeste kinderen ver te boven gaan, al was het maar vanwege het hoge tempo waarmee ze gemaakt worden. Verwijzingen naar de actualiteit, dubbelzinnige opmerkingen over seks (‘wie een worst koopt of een weduwe trouwt, weet nooit wat erin is gedouwd’), of woordgrappen als ‘ga maar in de hoek van 90 graden staan om op te warmen’ – nou ja, op papier is het minder leuk dan op tv. Soms zit in de show een aanklacht tegen de consumptiemaatschappij of het kapitalisme verstopt.

Maar, zegt Roes, het leukste vinden kinderen nog altijd de ongein, de experimenten die mislukken en het moment dat alles smerig wordt. “Een combinatie van lol en kinderen iets leren, dat is wat we proberen te maken. De Proefkeuken is absoluut geen educatief programma hoor. Het mag niet te veel Klokhuis worden, zeggen we vaak tegen elkaar tijdens vergaderingen.”(Funfact: de vriendin van Hulst presenteerde Het Klokhuis.)

Schouders van reuzen

De Proefkeuken staat wel in de rijke traditie van VPRO-zondagochtendprogramma's voor kinderen. “Toen ik kind was, bestond er een scherpe tweedeling tussen gezinnen waar op zondag naar Telekids op RTL4 werd gekeken, en gezinnen waar de VPRO aan stond, zoals bij ons,” zegt Hulst. Dat hij nu zelf programma’s mag maken voor die omroep, voelt als een eer en ook een klein beetje een last. “We staan op de schouders van reuzen. Ik durf me niet te meten met programma’s als Rembo & Rembo en Theo en Thea.”

En wat het absurdisme betreft, dat vindt Hulst ook wel meevallen. “Ik vind een hoop van wat ik op tv zie een stuk absurdistischer. Mijn broer zei laatst treffend: vergeleken bij al die spelshows en programma’s waarin mensen hun huis laten verbouwen door volstrekt onbekenden is een pratende aardappel eigenlijk best normaal.”

Hoe maak je eigenlijk een dropje

Het geheim van een goed kinderprogramma leerde Hulst van Aart Staartjes. “Die zei ooit: je hoeft niet debiel te doen tegen kinderen, of woorden van die strekking. We spreken kinderen niet aan als kleine dommerds. Als je een kinderprogramma maakt, moet je niet met de blik van een volwassene naar kinderen kijken, maar vanuit een kinderperspectief naar de grotemensenwereld. Dan zie je dingen die normaal lijken maar misschien wel raar zijn. Waarom eten we wel zalm, maar geen goudvissen? Hoe maak je eigenlijk een dropje?“

De Proefkeuken is aan zijn achtste seizoen bezig, meer dan vijftig afleveringen zijn al gemaakt. Veel concessies zijn er niet gedaan, al is het iets toegankelijker geworden. Hulst: “Het is wat sneller gemonteerd, en vroeger wilden we nog wel eens Mongoolse keelzang onder items monteren, dat doen we ook niet meer.” Maar de concurrentie aangaan met YouTubers en bubbelgumroze tekenfilms, daar voelt hij niks voor. “Het stomste wat je kunt doen is, onder druk van de kijkcijfers proberen om vloggers na te doen. Dan ga je iets doen waar je minder goed in bent, en je verliest je kwaliteitskeurmerk. Filmpjes van Enzo Knol zijn makkelijker verteerbaar dan De Proefkeuken. Maar kinderen eten ook het liefst bij McDonald’s, en toch vindt geen ouder het een goed idee om daar elke avond te gaan eten.”

De Proefkeuken, elke zondagochtend om 09.30 uur op NPO3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden