PlusAmsterdam Art Week

De Prix de Rome: het lichaam als kruispunt van krachten

Mercedes Azpilicueta, Alexis Blake, Silvia Martes en Coralie Vogelaar strijden om de Prix de Rome 2021, de oudste kunstprijs van Nederland. Alle vier maken ze werk waarin het lichaam de hoofdrol speelt, maar ook speelbal is.

Conditions of an Ideal, 2016 - Alexis Blake. Beeld Arron Leppard
Conditions of an Ideal, 2016 - Alexis Blake.Beeld Arron Leppard

De oeuvres van de vier genomineerden van de Prix de Rome 2021 gaan over lichamelijkheid. Of beter gezegd: over het lichaam als drager van identiteit en de veranderlijkheid daarvan. Met die anatomische focus staat het werk van Alexis Blake, Mercedes Azpilicueta, Silvia Martes en Coralie Vogelaar in een lange Prix de Rome­traditie. Tegelijk wijkt het er extreem van af.

De Prix de Rome werd in 1808 naar Frans voorbeeld in Nederland geïntroduceerd door Lodewijk Napoleon. Koning Willem I adopteerde de prijs en koppelde hem aan de Koninklijke ­Academie voor Beeldende Kunst, voorloper van de huidige Rijksakademie. De winnaar kreeg een toelage om vier jaar lang in Rome de hoogtepunten van de klassieke oudheid te bestuderen. Deelnemers werden opge­sloten in hokjes op de academiezolder, waar ze van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat in afzondering werkten. Hoofd­bestanddeel van de opdracht was het maken van naaktstudies.

Het niveau van de laureaten hield echter niet over, uitzonderingen als Jan Sluijters en Wessel Couzijn daargelaten, en in de tweede helft van de 20ste eeuw werd meerdere keren gepleit voor het afschaffen van ‘die ouderwetse prijs’. De Prix de Rome zoals we hem nu kennen ­dateert van 1985, het jaar waarin ook de Rijksakademie ingrijpend werd gemoderniseerd. De klassieke opdrachten werden vervangen door nadruk op originaliteit, en het werk van de ­genomineerden is sindsdien veel meer een ­afspiegeling van wat er in de internationale kunstwereld gebeurt.

Scheldwoorden

Dat geldt zeker voor kunstenaars die dit jaar strijden om de hoofdprijs van 40.000 euro. Ze maken performances en video’s, maar spelen naar hartenlust leentjebuur bij andere disciplines. Dat het lichaam de hoofdrol speelt is volledig in tune met de tijdsgeest, waarin diversiteit geldt als hoogste goed, en het lichaam niet meer wordt gezien als onderwerp van geïdealiseerde tekeningen of schilderijen maar als kruispunt van politieke krachten, maatschappelijke verhoudingen, esthetische conventies en andere externe factoren.

Alexis Blake en Mercedes Azpilicueta kiezen daarbij voor een feministische invulling. De van oorsprong Amerikaanse Blake onderzoekt hoe het vrouwelijke lichaam wordt weergegeven in de beeldcultuur. Haar performance Allegory of a Painted Woman (2012) is diverse keren opgevoerd in Amsterdam, onder andere in het Rijksmuseum en de Oude Kerk. Performers belichamen figuren uit beroemde schilderijen. Ze brengen de kunstgeschiedenis tot leven, maar roepen ook vragen op over het waarom van de poses, die zijn bedacht en vastgelegd door Europese, witte mannen. Blake verzamelde wel ­duizend van dit soort poses en verwerkte ze tot een choreografie, waarin ze in elkaar overvloeien. Gefixeerde vrouwbeelden worden zo opengebroken en een potentieel voor verandering komt vrij.

In het vroege werk van de Argentijnse Azpilicueta waren taal en literatuur het uitgangspunt. Zo reeg ze vrouwonvriendelijke scheldwoorden aaneen tot een kannonade die ze zo uitsprak, dat het een tragikomische vorm van misogyn exorcisme werd. Toen Azpilicueta naar Europa verhuisde, verschoof haar aandacht van gesproken tekst naar lichaamstaal. Ze brengt personages tot leven, die ze als ‘oneerlijke ­onderzoeker’ samenstelt uit zeer verschillende bronnen, ­variërend van kunstgeschiedenis tot popmuziek en straatcultuur. Ze legt daarbij een grote voorkeur aan de dag voor de verhalen van migranten, queers en buitenstaanders.

Algoritme

De Nederlandse genomineerden Coralie Vogelaar en Silvia Martes focussen allebei op de relatie tussen lichaam en technologie. Martes maakt films die vrij realistisch beginnen, maar al snel ontsporen in onderkoeld absurdisme. In The Restless Dread of Some(thing) Evil (2020) meldt een jonge vrouw zich bij een kliniek om haar hart te laten verwijderen, zodat haar ­lichaam minder energie verbruikt en ze langer kan leven. Met dit soort extreem doorgedachte premisses zet de kunstenaar vraagtekens bij onze obsessie met het perfecte lichaam en leven, maar ook welke rol ras en gender daarbij spelen.

Still uit Infinite Posture Dataset (2020) van Coralie Vogelaar.  Beeld -
Still uit Infinite Posture Dataset (2020) van Coralie Vogelaar.Beeld -

Vogelaar kijkt als een experimenterend laborant naar de wisselwerking tussen mens en ­machine. Zo liet ze de lichamen van dansers analyseren door een algoritme dat doorgaans gebruikt wordt door de verpakkingsindustrie. De software, gericht op het zo efficiënt mogelijk combineren van volumes, schoof de armen, ­benen en rompen als een driedimensionale legpuzzel in elkaar. Voor een ander werk leerde ze een actrice alle 43 spieren van haar gezicht ­onafhankelijk van elkaar bewegen, om ver­volgens willekeurige bewegingscombinaties te maken, als een robot. Daarmee trainde ze ­gezichtsherkenningssoftware om meer complexe input te verwerken.

Volgens Vogelaar kunnen we door interactie met machines meer uit ons lichaam halen. Dan moeten we ons alleen niet in de protocollen en formats van Big Tech laten drukken, en juist de ruis en de uitzonderingen omarmen.

De Prix de Rome wordt georganiseerd door het Mondriaan Fonds.

Nieuw werk dat de genomineerden maken voor de Prix de Rome is vanaf 13 november te zien in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden