Recensie

De prachtige uitvoering van Luigi Nono's werk was een belevenis van de hoogste orde (*****)

Je mag het gerust een wonder noemen. Drie avonden lang luisterden in de Gashouder op het terrein van de Westergasfabriek duizend mensen in grote stilte en concentratie naar de muziek van de Italianen Luigi Nono en Giovanni Gabrieli.

Nono's belangrijkste werk, Prometeo, kan worden opgevat als een groots en diep terneerdrukkend requiem voor de wereld. Beeld Ada Nieuwendijk
Nono's belangrijkste werk, Prometeo, kan worden opgevat als een groots en diep terneerdrukkend requiem voor de wereld.Beeld Ada Nieuwendijk

Was het de Audifactor, die ervoor zorgde dat zelfs de extreemste en radicaalste muziek die in de twintigste eeuw is geschreven zo'n groot publiek trok in het Holland Festival? Het bestuur van het festival gaat nog spijt krijgen dat het Audi verplichtte na tien jaar zijn biezen te pakken.

Uitverkocht huis
In een prachtig retrospectief kwamen bijna al Nono's hoofdwerken aan bod. Van het twee uur en twintig minuten durende 'Prometeo' op donderdag, tot 'Il canto sospeso' en 'Como una ola de fuerza y luz' op zaterdag en op zondag 'No hay caminos, hay que caminar...Andrej Tarkovskij' en 'Caminantes...Ayacucho'. Het was een belevenis van de hoogste orde. Echt Holland Festival. En drie avonden een uitverkocht huis, wat met Nono's muziek allesbehalve vanzelf spreekt.

Zelfs het bijna een uur durende stuk voor viool solo en live elektronica 'La lontananza nostalgica utopica futura', dat zaterdag om 23.00 uur als een soort nazit was geprogrammeerd, kon rekenen op grofweg zeshonderd toehoorders. Irvine Arditti was hier de solist. Hij verplaatste zich tijdens het stuk in de zaal van lessenaar naar lessenaar, speelde klanken in gradaties van fluisteringen, terwijl boven zijn hoofd via luidsprekers de soundtrack (door Gidon Kremer ingespeeld, voor wie Nono het stuk schreef) door de ruimte golfde.

De wereld omtoveren
Met Ingo Metzmacher als dirigent klonken drie avonden lang modeluitvoeringen van stukken die je zelden hoort. Te bewerkelijk, alleen al vanwege de opstelling van de musici, die in groepjes over de ruimte moeten worden verdeeld, en dus te duur. En te ontoegankelijk voor een groot publiek, hoewel deze zin de afgelopen dagen dus werd gelogenstraft.

Drie avonden lang was daar steeds opnieuw die schrijnende poëzie van schurend dissonante pianissimi en exploderende, krijsende fortissimi, met de kleine secunde en de grote septiem als gefavoriseerde intervallen, waarmee Nono, halverwege de vorige eeuw een fanatieke communist, de wereld wilde omtoveren in een samenleving waarin men naar elkaar luistert.

Utopisch idealisme
Zijn utopisch idealisme kan niet beter worden samengevat dan met een zin die was te lezen op de tentoonstelling die bij de concerten hoorde: 'Hoewel de muziek zoals ik die componeer tegenwoordig voor veel mensen ongebruikelijk is, reken ik op hun intelligentie, verbeeldingskracht en betrokkenheid, en ik geloof dat ze niet alleen mijn muziek spoedig zullen begrijpen, maar ook dat het hen zal stimuleren om de huidige maatschappij te veranderen.'

Maar de wereld luisterde natuurlijk niet. En dus kan Nono's belangrijkste stuk 'Prometeo', dat de ondertitel 'Tragedia dell'ascolto' (tragiek van het luisteren) draagt, worden opgevat als een groots en diep terneerdrukkend requiem voor die wereld. Het was andermaal een verbijsterende en diep, diep triest stemmende ervaring dit werk, waarin de klanken uit alle hoeken van die schitterende Gashouder tot ons kwamen, te horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden