PlusAchtergrond

De pandemie bezien vanuit TivoliVredenburg: ‘Sommigen zijn het zat’

Hoe handhaafde concertpodium TivoliVredenburg zich tijdens een pandemie? Met bewonderens­waardige veerkracht en energie. Nicoline Baartman schreef er een boek over.

De veerkracht van Tivoli tijdens de Pandemie. Beeld Jelmer de Haas
De veerkracht van Tivoli tijdens de Pandemie.Beeld Jelmer de Haas

Jeroen Bartelse, directeur van het Utrechtse TivoliVredenburg, hield een jaar lang een weekboek bij. Vanaf 8 maart schreef hij daarin hoe het hem, zijn personeelsleden en alle artiesten en bijbehorende crews verging in deze dof stemmende coronatijden, die een gonzend cultuurgebouw soms dreigde te veranderen in een desolate locatie, waar nog net geen tumbleweeds door de gangen rolden.

Die annalen houdt hij ongetwijfeld nog steeds bij, maar die krijgen we in Off/On: Concertpodium tijdens een pandemie niet meer te lezen. Het 159 pagina’s tellende boek, schitterend vormgegeven door Jos Stoopman en voorzien van verhelderende verbindende teksten van Nicoline Baartman, stopt bij de week van 21 februari. ‘Ondanks verre van geruststellende besmettingscijfers hangen betere tijden in de lucht,’ schrijft Bartelse daar, nog onwetend van de derde golf die momenteel aanzwelt en van een nog steeds haperend vaccinatiebeleid.

Off/On is een boek geworden dat op vele manieren indruk maakt, al was het maar omdat de organisatie van TivoliVredenburg er in naar voren komt als een onverwoestbaar optimistische en vitale creatieve ideeënmachine. Toch begint zelfs die te piepen en te kraken als in de week van 31 december de minister-president de derde lockdown afkondigt.

‘Aangeslagen teams. Sommigen zijn het zat: gooi de tent nu maar dicht,’ schrijft Bartelse. Het houdt ook een keer op, denk je als lezer, zelf allang murw geworden van de ontmoedigende barrage van stops en starts die de medewerkers de elf maanden die daaraan voorafgingen al het hoofd hebben moeten bieden.

Corona sluipt TivoliVredenburg binnen in de gedaante van de Argentijnse zangeres Tini, die in Noord-Italië was geweest en symptomen had die ons nu het zweet doen uitbreken, maar die toen onbelangrijk leken: snotneus, zere keel, verhoging. Berichten uit Brabant verhogen het besef van ernst.

Het is in TivoliVredenburg meteen aan de opkomst van het publiek te merken. Voor de Britse triphopgroep Morcheeba zijn in de zaal genaamd Ronda 1400 kaarten verkocht, maar een man of driehonderd komt ’s avonds niet opdagen. De dag erna, 12 maart, moet het avondconcert op last van Rutte worden afgelast. Het Brodsky Quartet kan onverrichter zake terug naar huis, naar Engeland. Ook het trio Kapok speelt niet. Het zou nota bene hun afscheidsconcert zijn geweest, want ze hielden op te bestaan. Maar ze bestaan nog steeds – het vaarwelconcert is verplaatst naar 27 mei aanstaande (en zal andermaal wel niet doorgaan).

Alleen maar meer verwarring

De wereld raakt aan het schudden. De traditionele concertpraktijk houdt op te bestaan. Honderden concerten vervallen. Als de regering via een persconferentie op dinsdag ten overstaan van miljoenen televisiekijkers iets roept (en aanvankelijk riepen ze over cultuur helemaal niks, of het moest het woord ‘zaaltje’ zijn), zorgt dat alleen maar voor verwarring in de sector.

‘Het kabinet komt ermee weg,’ schrijft Bartelse, omdat er grotere belangen in het geding zijn. Wat hij niet schrijft, omdat hij een nette man is, is dat het kabinet blind lijkt voor de economische belangen die de cultuursector vertegenwoordigt (voeg in deze zin zelf een krachtterm naar keuze toe). Bartelse heeft inmiddels zitting genomen in de Taskforce Culturele en Creatieve Sector, de belangrijkste kunstenlobby en aanspreekpunt voor minister Van Engelshoven, die steunpakketten weet te regelen, van eerst 300 miljoen euro en later nog eens 487 miljoen. ‘Met dit pakket redt ze de cultuursector, voorlopig,’ schrijft Bartelse. Het is een ‘voorlopig’ met een omineuze bijklank.

Bij TivoliVredenburg bedenken ze intussen van alles om het publiek, hoe klein soms ook, te kunnen blijven bedienen. Het paradepaardje is de flexibele serie met flitsconcerten van twintig minuten genaamd Walk The Line, waarbij bezoekers van tevoren niet weten wat ze te horen krijgen. Jonge mensen luisteren opeens naar Bach in de kamermuziekzaal Hertz en ouderen naar pompende subbassen in de popzaal Ronda; grappige en wonderlijke stilistische kruisbestuivingen. Ook mooi: Walk The Line krijgt een 3FM-nominatie (‘beste initiatief’). Maar het blijft natuurlijk een raar gezicht als het twintig man sterke strijkorkest Amsterdam Sinfonietta voor twintig bezoekers staat te spelen.

Pijnlijk punt

Zoals vele andere instellingen en artiesten heeft TivoliVredenburg ook vol ingezet op de online streaming van concerten. In november 2020 wordt de Studio TivoliVredenburg ten doop gehouden, waarmee alles professioneel kan worden aangepakt.

Nicoline Baartman stipt in haar tekst bijna terloops een pijnlijk punt aan als ze jazzprogrammeur Guy van Hulst citeert: ‘Wij zijn hier voortdurend aan het cancelen, maar we eten er geen boterham minder om. Ons salaris blijft hetzelfde, of we nu voor dertig man programmeren of helemaal niet.’

Ook interessant is wat Peter Tra, programmeur Klassiek, te berde brengt. ‘De gesubsidieerden, de kunstmuzikanten, begonnen sneller te fantaseren dan de popmusici. Bij pop heerste sowieso meer het gevoel: even niks doen en wachten tot het weer kan. Het marktmechanisme zit er zo diep in.’

En toen ging op 23 januari ook nog de avondklok in, wat betekent dat studio-opnamen moesten worden verplaatst naar overdag.

Lichtpunten zijn de proeven met Fieldlabs, maar Bartelse vindt dat ze er al veel eerder mee hadden moeten beginnen. Ook windt hij zich op over het uitblijven van een goede routekaart, een die duidelijkheid en perspectief biedt. ‘Maximaal dertig bezoekers in een reusachtige concert- of theaterzaal is tamelijk absurd.’

Hoe nu verder? Het boek heeft een open einde, maar de seizoensbrochure 2021/2022 wordt gewoon gedrukt, zij het later dan gebruikelijk. Hij wordt ook dunner.

Als dat maar goed afloopt, denk je onwillekeurig als lezer. En je beseft opeens dat de toekomst van TivoliVredenburg ook je eigen toekomst is.

Off/on, Tivoli, Nicole Baartman en Jos Stoopman. Beeld Tivoli/Vredenburg
Off/on, Tivoli, Nicole Baartman en Jos Stoopman.Beeld Tivoli/Vredenburg

Nicoline Baartman en Jos Stoopman: Off/On: Concertpodium tijdens een pandemie (TivoliVredenburg) €24,95, 159 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden