De overrompelende nachtmerries van Folkert de Jong

Folkert de Jong, de enige Nederlandse beeldhouwer die de laatste jaren ook internationaal voet aan de grond heeft gekregen, maakt 'nachtmerries van gebakken lucht'. Nu te zien in het Groninger Museum.

Cyan-Kali heet u welkom. Kali, de Hindoestaanse godin van geweld en vernietiging is de introductie van een overzicht van beelden en tekeningen die Folkert de Jong van 2001 tot en met 2009 heeft gemaakt en te zien is in het Groninger Museum. De godin danst in trance op een berg afval met knekels en schedels. Haar dreadlocks zijn verward, haar tong hangt uit haar mond, haar ogen puilen uit, haar vier armen slaat ze wild om zich heen. De titel van het werk verwijst behalve naar de godin natuurlijk ook naar cyaankali, het snel werkende vergif dat de adem doet stokken.

Wie op grond van deze beschrijving denkt in een gruwelkabinet te zijn beland, heeft het mis. Dit beeld is dermate over the top dat het ook op de lachspieren werkt. Ook het onorthodoxe en onverwachte materiaalgebruik, het zuurtjesblauw gekleurde styrofoam en het polyurethaan waarmee De Jong zijn beelden 'kneedt' en giet, is te veel een knipoog naar de striptekening om je echt naar je strot te grijpen. Satire, camp, cynisme en morbide humor wisselen elkaar af. Het expressieve en explosieve karakter van de beelden roept de bizarre, groteske werken van Otto Dix en George Grosz in herinnering, de Duitse kunstenaars die tussen de twee wereldoorlogen de uit het lood geslagen maatschappelijke verhoudingen voor het voetlicht brachten.

Folkert de Jong (1972), die zijn sculpturen maakt in twee ateliers in het Amsterdamse stadsdeel Bos en Lommer, produceert naar eigen zeggen handmade nightmares. Het materiaal waarmee hij die nachtmerries maakt, door hem omschreven als gebakken lucht, neemt volgens hem grote afstand van de geschiedenis van de beeldhouwkunst en biedt hem veel vrijheid.

Die combinatie doet het goed. De Jong is zo'n beetje de enige Nederlandse beeldhouwer die de laatste jaren ook internationaal is doorgebroken. Terecht, want zijn talent is genereus, hij is in staat een groot en brutaal gebaar te maken en heeft de ambitie het beeld van deze tijd mede te bepalen.

Daarbij schuwt hij de strategie van de overrompeling niet. Zijn onderwerpen zijn ook aangenaam gelaagd, ze bevatten een mix van oud en nieuw, bekend en helemaal hedendaags. De Jong heeft in navolging van Jeff Koons en Damien Hirst de vaudeville in de beeldhouwkunst getrokken, de evenknie van de steeds groter wordende behoefte aan entertainment in de samenleving, met dien verstande dat hij ook de scherpe, morbide kantjes van al dat vermaak aan de orde stelt. Zijn beelden dansen op de rand van de vulkaan, even beklemmend als hilarisch.

Origineel en van een grote visuele kracht is bijvoorbeeld het beeld Operation harmony uit 2008. Geregen op palen zijn de met pek besmeurde hoofden van onder anderen de filosoof Spinoza, de zeevaarder en koloniaal Jan Pietersz. Coen en Balthasar Gerards, de moordenaar van vader des vaderlands Willem van Oranje. Hun levenloze lichamen hangen aan een staketsel van roze styrofoamplanken.

De titel van het werk, Operation harmony, lijkt in tegenspraak te zijn met het gruwelijke tafereel van de slachting. Maar met de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh nog vers in het geheugen en het op die laatste moord volgende streven van burgemeester Job Cohen de boel vooral bij elkaar te houden, valt ook die titel op zijn plaats. De behoefte aan harmonie en consensus in Nederland polderland vertaalt De Jong in het staketsel van horizontale en verticale planken dat als een echo van de abstracte schilderijen van Piet Mondriaan opgevat zou kunnen worden, de kunstenaar die harmonie tot een geloofsartikel verhief.

Zo'n beeld zou in het nieuwe Rijksmuseum, waar kunst en geschiedenis aan elkaar zullen worden gekoppeld, zeer van pas komen in de nabijheid van het schilderij van de lynchpartij van de gebroeders De Witt.

Toen Operation harmony voor het eerst in Galerie Gabriel Rolt in Amsterdam werd getoond, was Wim Pijbes net benoemd tot directeur van het Rijks. Zijn eerste aankoop was een setje lingerie van Marlies Dekkers, aan het beeld van De Jong ging hij voorbij. In Groningen, waar voor het eerst ook een groot aantal viltstifttekeningen van De Jong worden getoond, kan Pijbes alsnog zijn slag slaan. (JHIM LAMOREE)

Folkert de Jong: Circle of trust.
Groninger Museum, t/m 11 april.


www.folkertdejong.com

Folkert de Jong: The great smoker (2007).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden