PlusBoekrecensie

De Onbevlekte van Erwin Mortier: intiem oorlogsverhaal zonder ontploffingen

Vlaamse propaganda, circa 1942: poster roept vrijwilligers op zich aan te melden bij het Vrijwilligerslegioen Vlaanderen.Beeld Getty Images

Hoe jeugdig Vlaams nationalisme langzaam ontaardde in nationaal­socialisme, en hoe nationaalsocialisme snel ontaardde in duizenden sterfgevallen aan het oostfront. Hoe idealistische begintwintigers, zonder zelf iets écht immoreels te hebben gedaan, toch aan de verkeerde kant van de geschiedenis terechtkwamen, en de volgende generaties in hun brave families daar nog decennia mee zouden besmetten.

Het zijn even tragische als gecompliceerde thema’s, waar met gemak een serie vuistdikke standaard­werken aan gewijd kan worden. In De onbevlekte trekt Erwin Mortier er nog geen 150 romanpagina’s voor uit. Maar met zijn intieme familieverhaal biedt hij meer inzicht in de Tweede Wereldoorlog dan boekenplanken vol nauwkeurig gedocumenteerde non-fictie kunnen bieden.

Hoofdpersoon Marcel, een schrijver van begin vijftig, bezoekt zijn grootmoeder van bijna honderd, op het Vlaamse erf dat al generaties in het bezit van de familie is. Oma Andrea – kwiek van geest maar zwak van lijf ­– staat op het punt naar een bejaardenhuis te verhuizen. In een zoektocht naar antwoorden op grote familie­vragen, vooral die over de oudoom naar wie hij vernoemd is, graaft Marcel een laatste keer in zijn grootmoeders geheugen en in haar brievenverzameling.

Mortier combineert zijn eigen verbeelding met (al dan niet fictieve) familiegetuigenissen en correspondentie tussen gelegerden en thuisblijvers. Dit is onderzoekende oorlogsfictie in de trant van Stefan Hertmans’ Oorlog en terpentijn, of Mortiers eerdere romans Godenslaap en debuutroman Marcel. De onbevlekte is daar zelfs een vervolg op.

Stille gevechten

Het is een wonderlijk veelstemmig boek: niet alleen Marcel, maar ook zijn oma, zijn oudoom en diens lot­genoten komen aan het woord. Hun terugblikken en verslagen worden afgewisseld met zakelijke oorlogs­berichten en gloedvolle propagandateksten. Met Marcels weekend­bezoekje aan zijn oma wekt Mortier ruim een eeuw aan Vlaamse geschiedenis krachtig tot leven.

Dat doet hij in sensitieve zinnen, vol heldere maar suggestieve beelden. Af en toe doen ze een tikje gezocht of clichématig aan, of overtuigen ze net niet helemaal: ‘De zon schept lepels licht uit over onze wereld.’ Vaker zijn ze wel raak, bijvoorbeeld als Mortier het aanvankelijk ijskoude water in zijn groot­moeders huis beschrijft: ‘Warmte had tijd nodig in dit huis, in de badkamer en elders.’

De onbevlekte is een ontroerende familiesaga, vermomd als korte roman, een oorlogsverhaal zonder ontploffingen, vol stille gevechten en gesmoord verdriet.

Erwin Mortier - De Onbevlekte De Bezige Bij, €20,99. 144 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden