Recensie

De nieuwste roman van Daan Heerma van Voss is van klunzig niveau (*)

In de roman 'Het land 32' van Daan Heerma van Voss wordt slecht geschreven en veel te veel ingevuld. Hij verkleint jammer genoeg het raadsel van het leven.

Daan Heerma van Voss (1986)Beeld Laila Cohen

Op bladzijde honderd van de nieuwe roman van Daan Heerma van Voss (1986), Het land 32, hebben we zekerheid: de hoofdpersoon is in een soort computerspel beland. Dit is nog nooit vertoond en wordt met een zes beloond, ben je geneigd enigszins cynisch te zeggen - het gegeven is bepaald niet origineel.

Het is een romanopzet die een middelbare scholier bedenkt en misschien speel je later ook nog wel eens met de gedachte een roman met die opzet te schrijven, maar gelukkig doe je daar verder niets mee of is er een redacteur die je het idee uit je hoofd praat. Deze keer niet dus.

Missers
Waar is de hoofdpersoon? Hier: 'Ik bevind me dieper in het complex dan ooit. Geen idee welk level ik hierdoor bereikt heb, en hoe ik mijn vooruitgang moet opslaan om niet alsmaar op niveau nul te beginnen. Afgaande op de vastberaden, geroutineerde manier van lopen is Vrijdag hier vaker geweest. We zijn nu zelfs verder dan de zaal die ik alleen in het avonddonker heb gezien, verder dan de gangen die de zalen met elkaar verbinden.'

Beeldend proza is het niet. En dat is het volgende dat in deze roman ernstig misgaat: de hoofdpersoon bevindt zich in een spel en in een ruimte, maar dat decor wordt op geen enkele manier zichtbaar gemaakt voor de lezer. Het is natuurlijk de bedoeling dat de hoofdpersoon niet wéét waar hij zich precies bevindt, maar hij kijkt ook niet uit zijn doppen; niets wordt concreet gemaakt, er is nooit sprake van geanimeerde details.

Betekenisloos
De hele tijd lees je zinnen als de volgende: 'Ik beweeg automatisch, ik verricht handelingen waarvan ik het doel niet zie.' Prima, maar wat voor handelingen zijn dat dan? Wat dóét de hoofdpersoon? Of neem de openingszin van het boek: 'Even is de oude man met de slag in zijn been bewegingloos.' Wat staat hier precies? Een slag in zijn been? Bewegingloos? Er wordt niet op teruggekomen.

Hoe zit het lichaam van de hoofdpersoon zélf trouwens in elkaar? Kijk eens naar deze zin: 'Na met een brandend gevoel in het muurgat te hebben gezeken, besluit ik opnieuw op expeditie te gaan.' Plast hij niet uit zijn piemel? Die heeft hij wel, want die wordt later, na een masturbatiepoging - je moet wat als je je in zo'n computerspel bevindt - een aal genoemd: 'De aal vervliedt.' Dat brandende gevoel is eveneens een omschrijving op niets af; het staat er alleen maar zo'n beetje voor de goede sier.

Nergens urgentie
Goed. Om zichzelf op te winden stelt onze hoofdpersoon zich voor dat een vrouw haar onderbroek uittrekt. En dan krijg je een voorbeeld van indirect schrijven, waar het in deze roman ook van wemelt: 'Ik zie haar lippen, haar opening.' Het land 32 was er behoorlijk van opgeknapt als al het expliciet aangeven dat er iets gezien, geroken, gevoeld of gehoord wordt eruit was geredigeerd. Je ziet iets of je ziet iets niet, maar zeg niet de hele tijd dat je het ziet. Dat maakt een klunzige indruk, de lezer wordt erdoor op een afstand gehouden.

Ook de dialogen zijn onhandig. De hoofdpersoon, die Marlon Brando heet (maar niet die overleden filmster ís), wordt bewaakt door een oudere man (Vrijdag). In het complex bevindt zich ook nog een meisje, Penny Lane (ik zeg niks). De eerste ontmoeting tussen Marlon Brando en Penny Lane verloopt geheel volgens de regels van de etiquette. Penny zegt 'Hallo, daar', Marlon zegt 'Aangenaam', zij zegt 'Mijn naam is Penny'. Marlon zegt 'Wat een leuke naam', Penny zegt 'Dankjewel', enzovoort en zo verder. Dit had een bijzondere dialoog kunnen zijn, maar nu is dit gesprek saai. Je voelt in deze roman nergens enige urgentie, het is een spel en het blijft een spel.

Opdracht
En dat terwijl er wel degelijk een gedachte in te ontdekken valt, een opvatting, een thematiek. Die vormt zelfs een leidend beginsel. Om het spel te kunnen overleven, of om in elk geval bonnen te krijgen van Vrijdag, moet onze hoofdpersoon een tegenprestatie leveren, en wel de volgende, legt Vrijdag hem uit: hij moet verhalen vertellen. En dat moet hij ook doen voor het doodzieke meisje Penny Lane. Het vertellen van verhalen houdt haar in leven, is de suggestie.

In een interview met de Volkskrant stond Heerma van Voss even stil bij die thematiek: 'Als ik zeg dat het over de kracht van verhalen gaat, is dat alweer bijna een cliché. Maar daar gaat het wel over, aan de behoefte die we hebben aan een groot verhaal, om daarin houvast te vinden in deze verbrokkelde tijd. Om grote antwoorden te vinden - wie je bent, wat je plek in de wereld is, wat vertellen we anderen om onszelf te kunnen geloven? - moet je grote vragen stellen en dat heb ik in dit boek gedaan. [...] Het enige waardoor je jezelf als mens kunt vergeten, is een groot verhaal.'

Te expliciet
Je hoort een dergelijke redenering wel vaker. De literatuur zal overleven omdat er altijd een behoefte aan verhalen zal bestaan. Dergelijke redeneringen hebben echter niets met literatuur te maken. In de literatuur worden geen verhalen verteld, maar wordt de werkelijkheid getoond, in al haar geheimzinnigheid, verbrokkeling en chaos. De literatuur is er juist om ons met de neus op de feiten te drukken, om het raadsel te benadrukken. De literatuur is er niet om ons onszelf te laten vergeten.

De hoofdpersoon in Het land 32 wordt soms geplaagd door een beeld dat hij ziet: 'Hij in een verregend en bezweet shirt. Zij koninklijk boven aan de trap.' Het is een mooi en mysterieus beeld. Heerma van Voss doet er te weinig mee, hij benadrukt het raadsel van het leven niet, maar verkleint het. Het is een beeld uit A streetcar named Desire, de film van Elia Kazan. Achterin noemt Heerma van Voss die film. Dat is jammer.

Verlangen, dat is een mooi thema voor een film en een roman. Er wordt in deze roman niet alleen slecht geschreven, er wordt ook veel te veel ingevuld. En wat juist ingevuld had moeten worden, blijft angstig leeg. Dit is nogal een gemiste kans.


Daan Heerma van Voss, Het land 32, De Bezige Bij, € 19,90, 544 blz.

Beeld Het land 32
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden