Plus Filmrecensie

De nieuwe Martin Scorsese is een Netflixfilm over stervende maffiosi

De superheldenfilms waarop Martin Scorsese (75) afgeeft, vertonen verrassende overeenkomsten met The Irishman, zijn Netflixproductie over stervende maffiosi.

Met The Irishman levert Scorsese zijn 25ste speelfilm af.

Regisseur Martin Scorsese haalde zich onlangs de toorn van Twitter op de hals door te stellen dat de superheldenfilms van Marvel ‘geen cinema’ zijn. Niets ten nadele van het vakmanschap waarmee deze ‘achtbaanritten’ ­gemaakt zijn, verduidelijkte hij in een opiniestuk in The New York Times, maar voor hem heeft het niets te maken met cinema zoals hij het kent: film als kunstvorm die ons esthetische, emotionele en spirituele openbaringen brengt.

Al die heisa was natuurlijk vooral goede reclame voor Scorsese’s eigen nieuwe film The Irishman, een Netflixproductie die wereldwijd ook (voor even) in de bioscoop is te zien. De grap is dat The Irishman eigenlijk behoorlijk wat overeenkomsten heeft met Avengers: Endgame, ­Marvels immense spektakelstuk van afgelopen zomer.

Beide films hebben ronduit epische lengtes – Scorsese’s gangsterfilm is zowat 3,5 uur. Beide brengen een groep steracteurs bij elkaar om rollen te spelen die ze inmiddels kunnen dromen – The Irishman verzamelt in de centrale gangsterrollen Robert De Niro, Al Pacino en Joe Pesci (die uit zijn pensioen gelokt werd voor een glansrol). Beide films leunen voor een flink deel op speciale effecten – hier voor het digitaal ‘ont-ouderen’ van de hoofdrolspelers, die alle drie de 75 al zijn gepasseerd, maar hun personages ook in hun jongere jaren spelen. Ook wordt in beide films behoorlijk wat tot ontploffing ­gebracht, waarbij noch de personages, noch de film lang stilstaan bij de vele onschuldige slachtoffers die er vallen.

Los van die oppervlakkige overeenkomsten, is nog interessanter hoezeer de films thematisch op elkaar lijken. Avengers: Endgame was het startschot voor een weemoedige blockbusterzomer waarin vele films draaiden om ­afscheid en afsluitingen. The Irishman biedt nu een slotakkoord voor die cyclus: de film is gedrenkt in melancholie en gefascineerd door hoe het gangsterleven ten einde komt.

Dat leven bracht Scorsese eerder al herhaaldelijk in beeld – zie onder meer Mean Streets (1973) en Casino (1995). De rusteloze energie van die eerdere gangsterfilms heeft in The Irishman grotendeels plaatsgemaakt voor rust, een zekere statigheid zelfs – opa vertelt.

Gedoemde autorit

In de introductie van hoofdpersonage Frank Sheeran (Robert De Niro) knipoogt Scorsese naar het beroemdste shot uit zijn Goodfellas (1990). In één lang shot voert hij daar het publiek mee het gangsterleven van nachtclub Copacabana in. Ook The Irishman opent met zo’n lang shot, maar hier glijden we statig door de gangen van een bejaardentehuis, om te eindigen bij de stokoude Sheeran. Ongevraagd en schijnbaar tegen niemand in het bijzonder begint hij te vertellen; een oude man die in een hoek van de kamer wat voor zich uit pruttelt.

Sheeran was vanaf de jaren zestig een van de handvol prominente niet-Italiaanse leden van de Cosa Nostra. Om hem te spelen wordt De Niro een niet geheel overtuigend stel digitale blauwe ogen aangemeten. Los daarvan werkt de digitale verjongingskuur van de acteurs wonderwel.

Sheerans verhaal ontvouwt zich in The Irishman als een vernuftig gestructureerde reeks flashbacks binnen flashbacks, met een gedoemde autorit als rode draad. Daarin is Sheeran met gangsterbaas Russell Bufalino (Joe Pesci) en hun beider echtgenotes op weg naar een bruiloft – al blijkt er gaandeweg ook een sinister tweede doel voor de trip. Onderweg kijkt Sheeran terug op zijn professionele leven als gangster, gedragen door twee vaderfiguren: Bufalino, het hoofd van een grote maffiafamilie aan de Amerikaanse oostkust, en vakbondsleider Jimmy Hoffa (Al Pacino).

Hoffa is de spil in een onzichtbare, intieme dans tussen de onderwereld en de Amerikaanse politiek, die bepalend is voor de subtext van The Irishman. De omstreden vakbondsleider verdween in 1975 spoorloos; die zaak is offi­cieel nog altijd niet opgelost. Scorsese baseerde The Irishman op het boek I Heard You Paint Houses, waarin journalist Charles Brandt in 2004 de versie van de gebeurtenissen uiteenzette die Sheeran op zijn sterfbed gaf. Een versie die door het schaarse forensisch bewijs wordt ­ondersteund, maar ook door velen wordt tegengesproken.

Maffiageweld

De crux van The Irishman zit echter niet in de verdwijning van Hoffa; dat is hooguit het logische eindpunt. Zoals de dood voor al deze mannen vroeg of laat het logische eindpunt is – en meestal is dat vroeg. Bij de introductie van minder belangrijke bijfiguren vermeldt Scorsese steeds in tekstjes hoe ze tot hun einde kwamen.

Daarmee valt ook Scorsese’s uithaal naar Marvel op zijn plek. Want die miljarden kostende superheldenspektakels drukken de cinema uit de markt die Scorsese zo ­bewondert, en die hij al ruim vijftig jaar zelf mede vormgeeft. Zo bezien gaat The Irishman niet enkel over stervende gangsters, maar ook over het verdwijnen van de films over hen, en een bepaald soort films in het algemeen. Confronterende, complexe, kritische films, die nergens van wegkijken – niet van de aantrekkelijkheid van maffiageweld, en niet voor de tol die het eist.

Scorsese, die tijdens de productie van de film 75 werd en met The Irishman zijn 25ste speelfilm maakt, blikt hier ­terug op wat het allemaal betekend heeft. Aan alles komt een einde; het is wat het is – maar als het meezit kun je voor je uitdooft nog één laatste klapper maken.

The Irishman

Regie Martin Scorsese
Met Robert De Niro, Joe Pesci, Al Pacino
Te zien in Cinecenter, Eye, Filmhallen, FC Hyena, Kriterion, The Movies, Studio K

Scorsese en De Niro

The Irishman is de negende speelfilm die regisseur Martin Scorsese en acteur Robert De Niro samen maken. Die samenwerking begon in 1973 met Mean Streets en leverde al klassiekers als Taxi Driver (1976), Raging Bull (1980) en Cape Fear (1991) op. Scorsese regisseerde De Niro overigens nog een tiende keer, voor The Audition (2015), een peperdure reclamefilm voor twee nieuwe casino’s in Macau en Manilla. Daarin kwam ook Leonardo DiCaprio opdraven, Scorsese’s andere muze. DiCaprio en De Niro zullen opnieuw samen te zien zijn in Killers of the Flower Moon, de onlangs aangekondigde volgende film van Scorsese.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden