Plus Boekrecensie

De nieuwe Margaret Atwood: gruwelijk en zeer realistisch

Ook De testamenten, de langverwachte opvolger van Het verhaal van de dienstmaagd uit 1985, speelt in de snoeiharde, patriarchale maatschappij Gilead. Auteur Margaret Atwood geeft de lezer niet meer dan een sprankje hoop mee. 

llustratie uit Het verhaal van de dienstmaagd. De roman verscheen onlangs als graphic novel bij Prometheus. Beeld Renee Renault

Het verhaal van de dienstmaagd al jaren geleden gelezen? Of de roman van Margaret Atwood uit 1985 pas ontdekt door de televisieserie The Handmaid’s Tale? Hoe dan ook, het fenomeen ‘dienstmaagd’ kan bijna niemand meer zijn ontgaan – de rode gewaden en witte kappen van het dienstmaagd-kostuum worden als symbool van vrouwenonderdrukking gedragen bij feministische protestmarsen in de Verenigde Staten.

Dinsdag presenteerde de Canadese schrijfster na 34 jaar het vervolg, De testamenten – het staat al op de shortlist van de Man Booker Prize. De roman staat los van de populaire Hulu-serie die in het eerste seizoen de verhaallijn van Het verhaal van de dienstmaagd goeddeels volgde, maar daarna haar eigen plot kreeg.

In De testamenten betreden we nogmaals – maar dan vijftien jaar later – de dystopische wereld van de christelijke theocratie Gilead, die de macht heeft overgenomen in grote delen van de Verenige Staten en een terugkeer naar het zeventiende-eeuwse puritanisme bloedig heeft doorgedrukt. Er is een manuscript, geschreven door de beruchte ‘tante Lydia’ die de tot babymachine veroordeelde dienstmaagden tot opperste gedienstigheid kneedt. Daarnaast zijn er getuigenissen van twee meisjes: Agnes, die opgroeit in Gilead, en de Canadese Daisy uit het vrije Canada. Het lot brengt de drie vertellers samen in een gevaarlijke onderneming waarbij de geheimen van Gilead een voor een komen bovendrijven.

‘Vrouwenzaken’

In De testamenten worden feministische strijdpunten belicht met een opfriscursus over het patriarchale Gilead. Vrouwen worden geacht zich alleen te bemoeien met ‘vrouwenzaken’, zoals het huishouden, kinderen baren en borduren. Bovendien zijn vrouwen verleidsters die moeten oppassen dat ze onschuldige mannen – want slaaf van hun eigen seksuele driften – niet op het verkeerde pad brengen. Deze strikt binaire rolverdeling en de seksistische aannames over de ‘natuur’ van de geslachten doen vooroorlogs aan, maar is ook hedendaags conservatief gedachtegoed. Demonstrerende menigtes voor abortusklinieken, die leuzen als ‘Abortus is babymoord’ uiten, zijn weer alledaagse praktijk.

Het verhaal van de dienstmaagd was geen voorspelling, heeft Atwood altijd onderstreept, maar een waarschuwing. Die is des te pregnanter sinds de verkiezing van Donald Trump. Politieke beslissingen als het terugdraaien van verkregen rechten – zoals het recht op abortus – jagen demonstranten de straat op in dienstmaagdenrood ten teken dat ze zich behandeld voelen als broedkamers van het patriarchaat.

Fictie Margaret Atwood De testamenten Prometheus, €19,99, 448 blz.

Het gebrek aan zeggenschap van vrouwen over lijf en leven krijgt in De testamenten een nieuwe invalshoek. Het personage Agnes laat de indoctrinatie zien waaraan kinderen op school worden blootgesteld. Volgens de tantes, van wie de kinderen les krijgen, is al het gedrag dat niet voorgeschreven is door Gilead afwijkend en een hellend vlak dat leidt tot verkrachting. De angst die de meisjes wordt ingeboezemd is bedoeld om ze onder controle te houden, ook in hun latere leven.

Agnes’ tegenpool is Daisy in het vrije Canada, die vertelt dat de jongens bij haar op school over consent – toestemming krijgen voordat ze een (seksuele) handeling verrichten of iemand aanraken – leren. Het is duidelijk dat Atwood het huidige feministische gedachtegoed heeft verwerkt in haar weergave van Canada en zo ook een heldere politieke boodschap verkondigt over hoe het wél moet.

Lentegroen

In Gilead dragen de vrouwen verschillende kleuren jurken, die hun rol in de maatschappij weergeven. In De testamenten wordt een nieuwe kleur geïntroduceerd: lentegroen, voor (vaak nog heel jonge) meisjes die niet meer op school zitten en zich klaarmaken voor hun gedwongen huwelijk. Voor Agnes biedt haar groene jurk nog een sprankje hoop – zo lang ze die draagt en niet het blauw van de echtgenotes kan ze nog alles op alles zetten om onder haar uitgestippelde lot uit te komen.

Met de kleur groen heeft Atwood een hoopvolle boodschap voor de jongere generatie. Ze heeft ervoor gekozen het hedendaagse politieke klimaat níet te gebruiken als negatief gevolg van haar 34 jaar oude waarschuwing. Integendeel, ze geeft aan dat er hoop is voor de toekomst, maar dat er wel voor moet worden gevochten – alles op alles.

Atwood heeft er opnieuw voor gekozen om niets te beschrijven wat niet al eens eerder ergens op deze wereld is gebeurd. Dat maakt Gilead ook in De testamenten weer bloedstollend realistisch.

Een van haar grootste krachten is dat ze de fundamentele menselijkheid van de personages laat zien. De gruwelijke wandaden die ze begaan of hebben begaan worden in De testamenten in een ander perspectief gezet waardoor oordelen en veroordelen moeilijker wordt. De onthulling van de geheimen en dubbele agenda’s in Gilead in De testamenten nodigt ook uit om Het verhaal van de dienstmaagd met andere blik te herlezen. En zo heeft Atwood niet alleen een opvolger geschreven, maar ook een nieuwe laag toegevoegd aan haar eerdere werk.

Mojdeh Feili. Afgestudeerd in English Literature in a Visual Culture aan de VU, op reproductie en genderrollen in onder meer The Handmaid’s Tale.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden