Plus

De Nachtwacht weer compleet: verdwenen delen ‘terug’ dankzij kunstmatige intelligentie

Het oorspronkelijke werk, met de ontbrekende delen, is te zien in het Rijksmuseum. Beeld ANP
Het oorspronkelijke werk, met de ontbrekende delen, is te zien in het Rijksmuseum.Beeld ANP

Ooit was de Nachtwacht groter, maar hoe zag het schilderij er toen uit? Met behulp van kunstmatige intelligentie heeft het Rijksmuseum nu een reconstructie gemaakt van het oorspronkelijke meesterwerk van Rembrandt.

Het verhaal is bekend: Rembrandt voltooide de Nachtwacht in 1642 in opdracht van de schutterij voor haar nieuwe feestzaal in de Kloveniersdoelen. In 1715 werd het schilderij verplaatst naar het toenmalige stadhuis, het huidige Paleis op de Dam. Het doek moest tussen twee deuren komen te hangen, maar dat paste niet. Daarom werd het verkleind. Aan alle kanten werd een stuk van het doek afgesneden. De strook aan de linkerzijde was het breedst. De afgesneden stukken van de Nachtwacht zijn nooit teruggevonden.

Het Rijksmuseum presenteert woensdag een reconstructie van de Nachtwacht in zijn oorspronkelijke formaat. De presentatie maakt deel uit van de restauratie van het schilderij en het kunsthistorische onderzoek dat momenteel gaande is. De vier repen die van het doek zijn gesneden, zijn door Operatie Nachtwacht gereconstrueerd. Vervolgens zijn de repen aan de vier zijden van het schilderij gemonteerd, waardoor de oorspronkelijke compositie zo dicht mogelijk benaderd wordt. Het gaat om een tijdelijke ingreep. Het is niet de bedoeling dat de vier stroken na de restauratie van het schilderij blijven zitten.

Veel natuurlijker

De huidige en de originele compositie van de Nachtwacht verschillen op een aantal punten. In het oorspronkelijke schilderij waren links nog drie figuren op een brug te zien, twee schutters en een jongetje. Verder is een waterverbinding onder een muurtje te zien met daarboven een reling, waar de kruitjongen links vooraan zich aan vasthoudt. In de oorspronkelijke compositie heeft de jongen meer loopruimte waardoor duidelijker wordt dat hij op het punt staat om naar voren te rennen. Van de schutter uiterst rechts wordt de helm nu niet meer afgesneden door de rand van het doek. Boven het vaandel is meer ruimte ontstaan, waardoor de beweging van de vaandrig die de vlag optilt veel natuurlijker overkomt.

De twee hoofdfiguren, kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch, staan in het oorspronkelijke schilderij niet centraal op het doek, maar rechts van het midden. Dat vergroot de dynamiek van de compositie aanzienlijk. Er wordt meer beweging in het schilderij gesuggereerd. Ook de schaduw van Van Ruytenburchs lans verdwijnt niet meer achter de lijst, wat een veel ruimtelijker effect heeft.

Kopie

Er bestaat een kopie van de Nachtwacht die vermoedelijk een paar jaar na het origineel werd geschilderd door Gerrit Lundens in opdracht van Banninck Cocq. Dit schilderij geeft een goede indruk van de oorspronkelijke Nachtwacht. De kopie vormde de basis van de reconstructie, die nu is gemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie. Kunstmatige neurale netwerken hebben de schildertechniek en het kleurgebruik van Rembrandt geleerd. Daarna heeft de computer de ontbrekende delen in zijn stijl nagemaakt.

Volgens Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, zien we dat de compositie die Rembrandt schilderde veel dynamischer was. “Het is geweldig nu met eigen ogen de Nachtwacht te kunnen ervaren zoals Rembrandt het bedoeld heeft.”

De reconstructie is de komende maanden te zien in de Nachtwachtzaal van het Rijksmuseum.

Expert: ‘Een raadsel waarom de Nachtwacht boven en onder werd ingekort’

Het Rijksmuseum laat de Nachtwacht zien in zijn oorspronkelijke formaat. Moeten de gereconstrueerde panelen permanent worden getoond? ‘Je voegt iets toe. Ik zeg niet dat je het moet doen, maar je kunt verdedigen dat je daarmee recht doet aan de oorspronkelijke intenties van de kunstenaar.’ Lees verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden