PlusAchtergrond

De Nachtwacht te lijf met microvezeldoekjes en oplosmiddel

Restauratoren Susan Smelt en Laura Raven van het Rijksmuseum onderzoeken de beste methode om de vernislaag van de Nachtwacht te verwijderen. De voorlopige winnaar: microvezeldoekjes.

Restaurator Susan Smelt neemt vernis af van de Nachtwacht.  Beeld Rijksmuseum
Restaurator Susan Smelt neemt vernis af van de Nachtwacht.Beeld Rijksmuseum

Kapitein Frans Banninck Cocq heeft een gaatje in zijn kruis. In zijn zwarte broek is een wit en een beige vlekje zichtbaar dat normaal zwart is. Op het rode kostuum van musketier Jan van der Heede zit een vierkant vlekje. Boven het hoofd van sergeant Reijer Jansz Engelen, helemaal links op het schilderij, bevindt zich zelfs een hele reeks vierkantjes en cirkeltjes.

Ze zijn aangebracht door Susan Smelt en Laura Raven, die nu een belangrijke fase van de restauratie voorbereiden. Eigenlijk is aangebracht niet het goede woord, want Smelt en Raven hebben juist iets verwijderd. Plaatselijk zijn tests gedaan om het vernis van de Nachtwacht te halen, om te kijken welke methode straks voor het hele schilderij zal worden gehanteerd.

Nuance en diepte

Net als bijna alle schilderijen uit de zeventiende eeuw is het schilderij van Rembrandt voorzien van een vernislaag. Zo’n laag beschermt de olieverf en laat de voorstelling als het ware tot leven komen. Er ontstaat nuance en diepte. Maar een vernislaag wordt over het algemeen door de jaren heen geel of bruin, waardoor het schilderij donkerder wordt. Zo ook bij de Nachtwacht.

Het onderzoek van Smelt en Raven concentreert zich op de beste methode om het schilderij helemaal te ontdoen van vernis. Normaal wordt een wattenstaafje met oplosmiddel over het oppervlak gewreven, waarna de vernis oplost.

Een nieuwe methode maakt gebruik van microvezeldoekjes. Raven: “Daarbij is veel minder oplosmiddel nodig. We hoeven ook minder over het oppervlak te wrijven.” Een doekje wordt bevochtigd met oplosmiddel en vervolgens op het schilderij gelegd. Na een paar minuten is de vernis geabsorbeerd en wordt het doekje verwijderd. Geen microvezeldoekjes van de Action of de Blokker, overigens. Ze zijn wit, heel dun en hebben veel kortere vezels. Voor de proefjes zijn stukjes van een paar centimeter gebruikt, maar voor het echte werk wordt nu gedacht aan veel grotere lappen.

Zuuraanval

Op het schilderij zitten vernislagen uit de jaren zeventig, toen het schilderij met een mes werd beschadigd, en uit de jaren negentig, aangebracht na een zuuraanval. Raven: “Maar daaronder zitten restanten van oudere vernissen, die tijdens eerdere restauraties niet volledig zijn verwijderd. Die kunnen uit de jaren veertig stammen of daarvoor.”

Er wordt naar verwachting dit najaar begonnen met het verwijderen van de vernislagen. Maar ook eerdere retouches zullen weggehaald worden, zoals in de broek van Banninck Cocq na een aanval met een gekarteld tafelmes in 1975.

Er komt uiteindelijk ook weer een nieuwe laag vernis op het schilderij. Raven: “In de tussentijd zien we straks de naakte Nachtwacht. Het schilderij zal ineens veel minder inzichtelijk zijn als het vernis eraf is. Dat zal voor veel mensen wennen zijn.”

Er komt uiteindelijk ook weer een nieuwe laag vernis op het schilderij. Beeld Rijksmuseum/Reinier Gerritsen
Er komt uiteindelijk ook weer een nieuwe laag vernis op het schilderij.Beeld Rijksmuseum/Reinier Gerritsen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden