PlusAchtergrond

De Nachtwacht krijgt een nieuwe zoom in het doek, met behulp van een strijkijzer van de Hema

De benodigde naaimachine voor het restaureren van De Nachtwacht wordt normaal gesproken voor het naaien van leer gebruikt. Beeld Reinier Gerritsen/Rijksmuseum
De benodigde naaimachine voor het restaureren van De Nachtwacht wordt normaal gesproken voor het naaien van leer gebruikt.Beeld Reinier Gerritsen/Rijksmuseum

Restauratoren zijn bezig om een zoom in het doek van De Nachtwacht te naaien. Zo kan het schilderij op een nieuw frame worden opgespannen. Een hightechklusje met een bijzondere naaimachine, maar ook een simpel keukenpapiertje en een stel strijkbouten.

Kees Keijer

Vreemde scènes voor De Nachtwacht. Bezoekers komen via de Eregalerij op het schilderij aflopen. Maar als ze dichtbij zijn, blijkt het schilderij op een enorme tafel te liggen, plat op zijn buik. Je ziet alleen de achterkant van het doek. Dus wat is dan de reactie? Mensen gaan door de knieën en proberen via de onderkant een glimp van de voorstelling op te vangen.

Het schilderij heeft de afgelopen weken plat gelegen om tot rust te komen. In de linkerbovenhoek waren rimpelingen in het doek ontstaan die er niet horen te zitten. De deformaties zijn inmiddels zo goed als verdwenen.

Stuk lichter

Ondertussen zijn restauratoren van het Rijksmuseum bezig met de volgende fase. Het grote houten raamwerk waarop het schilderij gespannen was, is inmiddels verwijderd. Daarvoor moesten honderden kopspijkertjes worden verwijderd. De wijze van opspannen met spielatten en spijkers is al eeuwenoud, maar nu wordt voor De Nachtwacht gekozen voor een andere oplossing.

Het nieuwe frame is gemaakt van aluminium, waardoor De Nachtwacht straks veel lichter wordt, van 140 kilo gaat het gewicht naar 80 kilo. Het oorspronkelijke doek is in 1975-1976 voorzien van een steundoek, dat iets groter is dan het oorspronkelijke doek.

Rondom het steundoek wordt een zoom gemaakt, waarin een roede is gestoken. Die roede wordt op spanning gebracht door veertjes rondom het aluminium frame. En om de zoom te kunnen maken, zijn restauratoren bezig met een naaimachine die speciaal voor de gelegenheid werd aangeschaft. Hij is geleverd door een firma in Emmeloord en wordt normaal gebruikt om leer te naaien.

Doordrenkt met washars

Probleem was echter dat de randen zo stijf waren dat ze niet konden worden omgeklapt. Schilderijenrestaurator Esther van Duijn: “De randen waren doordrenkt met washars. Om die te verwijderen hebben we de randen heel voorzichtig warm gemaakt met strijkijzers.”

Veel apparatuur die gebruikt wordt voor onderzoek en restauratie van De Nachtwacht is hightech, maar de strijkbouten zijn opvallend alledaags. Ze komen gewoon van de Hema.

De restauratoren gebruikten een truc die vooral bekend is om kaarsvet uit een tafellaken te verwijderen. Je legt wat keukenpapier op het tafellaken en zet er een warme strijkbout op. Door de warmte wordt het kaarsvet vloeibaar en het trekt dan in het papier. Gedurende tweeënhalve week werd de washars in honderden stukjes absorberend papier opgenomen. De buitenste rand van het steundoek werd daardoor soepeler, waardoor deze kon worden omgeslagen.

Primitief

Er zijn volgens Van Duijn tests gedaan bij de TU Eindhoven met draden uit het doek, om te kijken of die geschikt zijn voor deze methode. De Italiaan Antonio Iaccarino Idelson begeleidt de nieuwe manier van opspannen. Hij was eerder verantwoordelijk voor het opspannen van De slag bij Waterloo van Jan Willem Pieneman, het grootste schilderij van het Rijksmuseum.

Afgelopen weekend is begonnen met het werk van de naaimachine. Het apparaat ziet er nogal primitief uit, negentiende-eeuws bijna. En dat was precies waar de restauratoren naar op zoek waren. Van Duijn: “Daardoor is hij erg controleerbaar. Deze machine kun je met de hand bedienen, dat vonden we belangrijk. En we kunnen er twee kanten mee op.”

De machine is bevestigd op een tafel, die met een geleider langs de tafel met De Nachtwacht wordt geleid. In totaal werken drie mensen tegelijk aan de naaimachine.

De Nachtwacht wordt waarschijnlijk vandaag weer rechtop gezet, waarna het schilderij een tijd aan de voorzijde van de glazen vitrine zal staan. De restauratoren willen de komende weken de achterkant in de gaten houden. In mei wordt de beslissing genomen of een uitgebreide restauratie zal worden uitgevoerd. In dat geval duurt Operatie Nachtwacht nog enkele jaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden