Plus Boek

De memoires van schrijver en uitgever Ad ten Bosch zijn zijn grootste succes

De memoires van handelaar, uitgever en schrijver Ad ten Bosch zijn hard op weg zijn grootste succes te worden.

Zutphen had twaalf boek­handels en drie antiquariaten, dus het succes van de winkel kwam Ten Bosch niet aanwaaien. Beeld J.W. Kaldenbach

Eenenveertig was Ad ten Bosch toen hij uitgeverij Athenaeum ̶ Polak & Van Gennep verkocht. Twintig jaar eerder was hij Zutphen ontvlucht, omdat hij geen zin had de boekhandel van zijn vader over te nemen. Hij vertrok naar Vancouver, vond daar eerst werk als administrateur op een uitgeverij, maar al snel was dit ook niet avontuurlijk genoeg en werd hij truckchauffeur, schrijft hij in De IJssel stroomt feller dan de Amstel, herinneringen van een boekverkoper, uitgever en schrijver.

In 1977 nam Ten Bosch onder het motto ‘Liever kleine baas dan grote knecht’ toch de boekhandel over. Groots en meeslepend had hij willen leven – maar de literatuur bood ook kansen. Zijn leven als boekhandelaar laat vooral de mooie ontmoetingen zien met klanten op de Turfstraat 19 in Zutphen. Mooi is de ontmoeting, nou ja, zeg maar rustig de confrontatie, met dichteres Ida Gerhardt. Waarom de jonge boekhandelaar haar nieuwe dichtbundel Het Sterreschip niet in de winkel had liggen? Dat verzuim werd snel goed gemaakt en de 74-jarige dichter en de 28-jarige boekhandelaar bleven tot aan haar laatste dag bevriend.

Vandisbaar

Het werk van Ida Gerhardt werd uitgegeven door de Amsterdamse uitgever Johan Polak die ervan uitging dat alle jongens homoseksueel waren, alleen wisten ze dat niet altijd. Meisjes hielden die onderdrukte jongens maar af van die natuurlijke ontwikkeling. Ten Bosch geeft een mooi beeld van het boekenvak in de jaren tachtig. Het kon niet op. Alles groeide en bloeide. Als de dagbladen op vrijdag hun boekbesprekingen publiceerden, stond op zaterdag de boekhandel vol met klanten. En natuurlijk merkten ze ook in Zutphen het Van Dis-effect. Als een schrijver het goed deed in het boekenprogramma van Adriaan van Dis, zo werd onder boekhandelaren en uitgevers dan gezegd, was hij ‘Vandisbaar’. Uitgever Theo Sontrop van De Arbeiderspers deed hem een les aan de hand die later goed van pas kwam: ‘Een roman is net een stuk worst, als het eerste plakje je niet bevalt, moet je niet denken dat het laatste je wel bevalt.’

Om de omzet te verhogen organiseerde Ten Bosch literaire bijeenkomsten in zijn winkel. Jeroen Brouwers (hij woonde toen daar in de buurt), Harry Mulisch, Gerrit Komrij en andere bekende schrijvers zorgden ervoor dat zijn winkel een trefpunt werd voor lezers. De boekenmarkt was goed, maar in het kleine Hanzestadje van nog geen 50.000 inwoners waren wel twaalf boekhandels en drie antiquariaten gevestigd, dus het succes van de winkel kwam Ten Bosch niet vanzelf aanwaaien.

En ja, wie in de literaire wereld verzeild raakt, ziet niet alleen de ontnuchterende kanten van uitgevers zoals Johan Polak, maar ook van schrijvers en critici. Jeroen Brouwers werd een vriend maar uiteindelijk een vijand. Tom van Deel krijgt er van langs, omdat hij soms wraak nam met zijn recensies, maar ook omdat hij aan de voeten van schrijvers lag. Hij nam zelfs De laatste deur van Brouwers op in zijn lijstje van beste boeken van het jaar, voordat het was verschenen. Over Mulisch schrijft Ten Bosch liefdevol, en geestig. Toen hij een keer met Mulisch op een terras zat, zagen ze iemand die in een rolstoel werd voortgeduwd. Ten Bosch opperde de gedachte dat ze hier hun voorland onder ogen kregen, waarop Mulisch reageerde: ‘Je denkt toch niet dat ik iemand in een rolstoel ga voortduwen?’

Klassieke auteurs

In 1989 kocht Ten Bosch uitgeverij Athenaeum̶ Polak & Van Gennep, de boekhandel in Zutphen bleef hij erbij doen. Een boeiende combinatie, de provinciale boekhandelaar die een Amsterdamse uitgeverij koopt, zijn enige levende Nederlandse auteur was Ida Gerhardt. De andere titels in zijn fonds waren voornamelijk van klassieke auteurs uit de Oudheid. Na zo’n tachtig boeken te hebben uitgegeven en nadat zijn tweede kind geboren werd, had Ten Bosch er genoeg van. Hij kreeg gezondheidsklachten onder alle stress die de boekhandel en uitgeverij hem bezorgden. In 1992 verkocht hij de boekhandel, en de uitgeverij Athenaeum ̶ Polak & Van Gennep werd onderdeel van uitgeverij Querido, met een eigen imprint.

Ad ten Bosch was weer vrij en kon zelf gaan schrijven. Op een zolderkamertje in Hilversum werkte hij aan zijn eerste roman, die verscheen in 1994. De ironie van het lot wil dat zijn nu verschenen memoires hard op weg zijn zijn grootste succes te worden.

Non-Fictie. Ad ten Bosch. De IJssel stroomt feller dan de Amstel. Van Oorschot, €22,50. 336 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden