PlusInterview

De Koot & Bie Encyclopedie: ‘De vieze man was uniek’

Drie decennia maakten Kees van Kooten en Wim de Bie tv-programma’s. Richard Groothuizen (63) stelde de ‘gegarandeerd ongeautoriseerde’ Koot & Bie Encyclopedie samen. ‘De Vieze Man was uniek natuurlijk.’

‘Vrije Jongens’ F. Jacobse en Tedje van Es, twee van de 868 typetjes van Van Kooten en De Bie.Beeld Rotterdams Dagblad

Koot en Bie maakten 323 uren televisie. U heeft er 308 van gezien. Waar moest u het hardst om lachen?

“Kees speelde in 1984 een burgemeester die de Olympische Spelen naar Nieuwegein wilde halen. Wim was de NOS-reporter die hem interviewde. Kees deed dat zó goed. Echt zo’n burgemeester in pak, die vlot ging doen. Hij zei ook Olumpische Spelen in plaats van Olympische. Die hele uitzending, een special over taal, was geweldig. Mehmet Pamuk, die door Kees gespeelde Turkse meneer, zat er ook in. Natuurlijk ging hij boodschappen doen bij Groenteboer Wim. Zei Wim: “Wat gaan we vanavond doen in het buikie, blote apies?” En Kees dan, in keurig Nederlands: “Mijnheer, de aardappels hoeven niet geschild te worden, hoe vriendelijk u mij dat ook aanbiedt”. De taal­special eindigde bij de familie Van der Laak – Cor, Cock en Ab – die enorme ruzie kregen bij een potje Scrabble. Het is mijn favoriete aflevering. De videoband zit vol strepen, helemaal versleten.”

Hoe kwamen Koot en Bie in uw leven?

“Het was begin 1971 en ik was 13 jaar oud. Als de Klisjeemannetjes had ik ze weleens gezien in het programma Fanclub zonder dat ze indruk op me maakten. Je had meer duo’s op tv die sketches deden, Snip en Snap, Johnny en Rijk, maar dat waren voor mij min of meer anonieme figuren. Koot en Bie deden die avond in 1971 in het programma Hadimassa een sketch die Als twee druppels water heette. Kees moest als quizkandidaat Van Geffen zangers raden. Bij elk fragment dat Wim hem liet horen was het: ‘Dat is de tenor napolitano Willy Alberti, onmiskenbaar, herken ik meteen, de volkszanger uit Amsterdam!’” Vanaf dat moment vond ik ze fantastisch.”

Op de cover van uw boek staat nadrukkelijk ‘gegarandeerd ongeautoriseerd’.

“Als ik het lees, hoor ik meteen Tedje van Es. Je moet het op zijn Haags uitspreken: gegarandeâhd ongeautoriseâhd. In 1992 wilde ik al eens een boek als dit uitbrengen, ik had alle informatie verzameld. Ik heb toen een brief naar Kees en Wim gestuurd, maar zij waren faliekant tegen. Kees schreef dat hij in zijn handjes mocht knijpen als mensen zich over tien jaar nog een paar van hun sketches zouden herinneren. Hun werk had alles met de actualiteit te maken en had alleen waarde op het moment van uitzending. Kees schreef ook dat hij spijt had van zeker driekwart van wat hij gemaakt had. Nee, zo’n overzichtsboek zagen ze totaal niet zitten.”

Uiteindelijk is het er toch gekomen.

“Ik ging na 1992 gewoon door met verzamelen van materiaal. Ik werkte als archivaris en researcher veel voor omroepen en hoorde telkens wat Koot en Bie aan het doen waren. Dan waren ze daar aan het filmen, dan weer daar. Ik kreeg ook tips als: je moet vanmiddag zo en zo laat maar even bij die en die container gaan kijken. Bij de omroepen was het grote weggooien begonnen. Toen de VPRO en de Vara samen gingen, moesten ze elk 50 procent van hun archief afstoten. Ik heb uit die containers prachtig en uniek materiaal gehaald. Uiteindelijk heeft al dat onderzoeken en verzamelen toch tot een boek geleid, zij het zonder de toestemming van Koot en Bie.”

U werd geïnspireerd door het boek The Beatles day by day van de vermaarde Beatleskenner Mark Lewisohn.

“Zijn research is fenomenaal. Hij heeft thuis niet alleen alle telefoonboeken van Liverpool van de jaren dertig tot de jaren negentig staan, hij heeft ook alle dienstregelingen van het lokale openbaar vervoer uit die tijd. Als iemand schrijft: Paul McCartney ging met bus 13 naar school, kan hij dat meteen weerleggen: bus 13 reed dat jaar nog niet. Wat ik van Lewisohn heb geleerd is dat je nooit klakkeloos voor waar moet aannemen wat er al over je onderwerp is geschreven. Ik ben ik weet niet hoe vaak tegengekomen dat Koot en Bie in 1965 debuteerden op tv. Als zoiets eenmaal in een knipselmap is beland, blijft iedereen dat herhalen. Ik heb de juiste datum van hun tv-debuut achterhaald: 7 oktober 1966.”

Over The Beatles gesproken: Koot en Bie waren bij hun tv-optreden in Hillegom, leerde ik uit uw boek.

“Er waren in zaal Treslong twee tribunes. Op de ene zaten fans, onder wie veel kinderen van Vara-coryfeeën. Op de andere, die niet in beeld kwam, volwassenen, vooral BN’ers en Vara-medewerkers. Koot en Bie hadden kaartjes gekregen omdat ze voor de Vara-radio werkten. Voor hen op de tribune zaten Wim Kan en Rudi Carrell.”

Uw boek is een eerbetoon aan het hele team van Koot en Bie. Hoe belangrijk waren die anderen?

“Heel belangrijk. Paul van den Bos was een ideale cameraman, zoals Roel Bazen een perfecte geluidsman was. Maar het belangrijkst was grimeur Arjen van der Grijn. Hij transformeerde Koot en Bie tot typetjes die eigenlijk geen typetjes meer waren, het waren mensen van vlees en bloed.”

Koot en Bie speelden 868 typetjes. Welk is ­volgens u het best?

“De Vieze Man was uniek natuurlijk. Hij leefde in een eigen wereld, had zijn eigen taal, eigen maniertjes, eigen bewegingen. Dat was een van de beste. Jacobse en Van Es: ook perfect. De door Wim gespeelde vakbondsman Aad van der Naad is een persoonlijke favoriet: een man met hart en ziel, alles wat hij deed en zei kwam voort uit zijn PvdA- en vakbondsachtergrond. Oh, en ook heel mooi: Mémien Holboog, gebaseerd op NCRV-presentatrice Legien Kromkamp. Dat heel zachte, begripvolle en zalvende praten, dat in de camera kijken. Dat was niet Wim met een jurk aan en een pruik op, dat was net als Aad van der Naad een mens met hart en ziel.”

Huub Stapel noemde een uitspraak van Thierry Baudet onlangs ‘gelul van een dronken aardbei’. Zou hij zich er bewust van zijn geweest dat hij F. Jacobse dan wel Tedje van Es citeerde?

“Jacobse is ermee begonnen, maar van 1977 tot 1981 hebben ze het allebei vaak gebruikt. Er is een verzamel-dvd van Jacobse en Van Es, De hele teringzooi van de Tegenpartij, Ik denk dat Stapel die ook thuis heeft en dat hij die dronken aardbei onbewust heeft opgeslagen. Je hoort vaak uitdrukkingen waarvan mensen niet eens meer weten dat ze ooit door Koot en Bie zijn geïntroduceerd: doemdenken, oudere jongere, krasse knarren. Laatst had iemand het op de radio over een poreuze cirkel: ook ooit door Koot en Bie gebruikt.”

Uw boek telt 500 pagina’s. Wie gaat het kopen en lezen?

“Dat heb ik me ook afgevraagd toen ik geschrokken constateerde dat het zo dik ging worden. Maar er is in Nederland én België nog altijd een grote groep fans. Daar zitten mensen bij die álles verzamelen. Elke seconde, elke millimeter van wat Koot en Bie op de radio en tv hebben gedaan, willen ze hebben. Bij lezingen van Kees van Kooten nemen ze ook alles met hun telefoon op. Zulke mensen gaan mijn boek zeker kopen. Maar ook buiten die kringen leven Koot en Bie 22 jaar na hun laatste tv-uitzending voort. Hoe vaak hoor je wel niet iemand ‘jemig de pemig’ zeggen?”

Komen er ook nieuwe liefhebbers bij? Mijn tienerzonen kennen Jiskefet en moeten daar erg om lachen; over Koot en Bie heb ik ze nooit gehoord.

“Jiskefet leeft onder jongeren veel meer, ja, ook al is dat ook al tien jaar geleden. Maar ik heb hoop. Twee jaar geleden vertelde mijn toen tienjarige nichtje op een verjaardag dat ze zoiets grappigs op YouTube had gezien: een heel rare man die bonbons ging proeven in een winkel. Dat was dus de Vieze Man. Ik heb haar een hele stapel dvd’s van Koot en Bie gegeven en ze vond het prachtig. Ik ben vroeger ook met terugwerkende kracht Toon Hermans leuk gaan vinden.”

Wat doen Koot en Bie tegenwoordig?

“Kees is heel actief, die geeft lezingen en schrijft. Wim is in 2011 terugverhuisd naar Den Haag en geniet van zijn oude dag. Voor hem is het afgesloten, voor Kees absoluut niet.”

Hebben ze nog veel contact met elkaar?

“Dagelijks. En als ze elkaar spreken of zien, borrelt de inspiratie meteen weer op. Op de radio hoorde ik Kees laatst vertellen dat ze samen nog een door de coronacrisis geïnspireerde sketch hadden bedacht. De burgemeester van Juinen zou dan met een duimstok over straat gaan. Meteen wethouder Hekking erbij natuurlijk: ‘Hoho, meneer de burgemeester, dat is 1.48 meter, u moet echt twee centimeter verder van mij vandaan, hoor.’ Kees vertelde ook nog dat Berendien uut Wisp, hun persiflage op kruidenvrouwtje Klazien uut Zalk, als remedie tegen Covid gedroogde braam’n aan zou aanraden.”

Richard Groothuizen, Koot & Bie Encyclopedie, JEA Uitgevers, 40 euro
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden