Recensie

De Kersentuin door toneelgezelschap Stan is een fraai staaltje ensembletoneel (****)

Of De Kersentuin van Tsjechov nou grappig of dramatisch is, daarover verschillen de meningen al sinds 1904. Het Vlaamse toneelgezelschap Stan kiest voor de grappige uitvoering en voert een joyeuze voorstelling op waarin de lach ruim baan krijgt.

De Kersentuin Beeld Koen Broos

Uitzinnig blij is Ljoeba Ranjevskaja dat ze terug is op haar landgoed met de oude kersentuin. Ze kust haar broer, ze kust haar kinderen, ze kust het tafeltje en de kast. Haar ongebreidelde geluk werkt aanstekelijk, maar in feite heeft de grootgrondbezitster weinig reden tot vrolijkheid. De mondaine jaren in Parijs hebben haar kapitaal doen verdampen, de schulden stapelen zich op.

Zomerhuisjes
Verkavelen die tuin, zegt huisvriend Lopachin, ooit een eenvoudige boer, nu een gefortuneerde zakenman. Verkavelen en er zomerhuisjes op bouwen. Ljoeba sluit haar ogen voor de nieuwe werkelijkheid, wentelt zich in wat niet langer bestaat. Terwijl haar landgoed op een veiling in de stad wordt verkocht, geeft ze nog één keer een groot feest.

Feodalisme versus kapitalisme; nostalgisch ideaal tegenover nuchter pragmatisme; de aristocratie die hardnekkig vasthoudt aan tradities uit het verleden, terwijl de nouveau riche het stokje overneemt: in De kersentuin clasht de oude wereld met de nieuwe.

Komedie
'Grappig, heel grappig', noemde Tsjechov de opzet van zijn laatste stuk in een brief aan zijn vrouw. Wat hem betreft was De kersentuin een komedie. Over die interpretatie lopen de meningen sinds de eerste opvoering in 1904 uiteen. Regisseur Stanislavski afficheerde het toneelstuk bij de première nadrukkelijk als drama, tot ongenoegen van Tsjechov. A true comedy of high seriousness, zoals de Amerikaanse schrijver Richard Gilman het later beschreef, was hem vast beter bevallen.

De acteurs van het Vlaamse toneelgezelschap Stan houden vast aan de woorden van de schrijver zelf. Hun Kersentuin is een joyeuze voorstelling waarin de lach ruim baan krijgt. Dat begint met kleine onderonsjes met het publiek; de vierde wand gaat verschillende keren neer.

Teloorgang
Regieaanwijzingen worden droogjes gedebiteerd, rolwisselingen van geestig commentaar voorzien: 'Voilà, dat was de eerste scène. Vlug omkleden nu, ander personage.' Ondertussen prutsen de acteurs voor iedereen zichtbaar met licht en decor. Afgebladderde glazen deuren op wieltjes worden rondgereden en verbeelden de teloorgang van het eens zo statige landgoed.

In het derde bedrijf vormen ze een brede wand waarachter het feest in volle hevigheid losbarst; minutenlang wordt er gedanst op pompende muziek. Met tien acteurs die vrijwel voortdurend op het toneel staan, is het een fraai staaltje ensembletoneel.

Gebabbel
Jolente De Keersmaeker (Ljoeba) en Frank Vercruyssen (Lopachin) worden geflankeerd door een grotendeels jonge groep mensen, die hun tragikomische personages met spetterend spelplezier neerzetten. Bijna achteloos kletsen ze langs elkaar heen, wezenlijke opmerkingen gaan kopje-onder in een zee van kabbelend gebabbel. Expres natuurlijk.

Bij Stan worden emoties klein gehouden of met ironie gespeeld. Een enthousiast potje zoenen wordt afgesloten met een tevreden 'lekker', een gebroken hart verborgen achter een blik die wegkijkt. Melancholie, weemoed: ze zijn er wel, maar een toon van lichtzinnige blijmoedigheid overheerst. In deze vederlichte Kersentuin gaan menselijke tragedies schuil achter luchthartigheid. Monter dansen de personages hun ondergang tegemoet.

Theater: De Kersentuin

Ons oordeel: ★★★★☆
Door: Stan
Gezien: 23/5 in Haarlem
Te zien: 29-30/5 De Brakke Grond
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden