Dansrecensie

De Keersmaeker danst een antwoord op variationen van de geniale Bach

Anne Teresa De Keersmaecker en Pavel Kolesnikov in The Goldberg Variations. Beeld Anne van Aerschot
Anne Teresa De Keersmaecker en Pavel Kolesnikov in The Goldberg Variations.Beeld Anne van Aerschot

Muziek is voor Anne Teresa De Keersmaeker een uitnodiging tot dans. Preciezer gezegd: een uitnodiging om een ruimtelijk en fysiek antwoord te formuleren op de organisatie van tijd door muziek. In de vroege jaren tachtig beantwoordde zij vooral de invitaties van minimalmusiccomponist Steve Reich. In recente jaren wordt het balboekje van de Vlaamse choreografe met regelmaat gevuld door J.S. Bach.

Het aanvaarden van zo’n uitnodiging wordt steevast voorafgegaan door stevig onderzoek. Zo liet zij zich bij de voorbereidingen van Mitten wir im Leben sind (2017) uitgebreid bijpraten door cellist ­Jean-Guihen Queyras over de harmonische progressies, de gekozen toonsoorten en de opmerkelijke, ontbrekende baspartij in Bachs Cello­suites. Ook voor haar antwoord op de Goldbergvariaties heeft De Keersmaeker zichtbaar haar mathematische research gedaan: op de vloer zijn lijnen en cirkels van verschillende grootte gekrijt, waarbij de snijpunten zijn gemarkeerd met tape.

Improvisatie is schijn

Toch komt de door De Keersmaeker als een solo gedanste voorstelling spontaner over dan haar overweldigende ensemblestuk-met-hond dat ze zette op de Brandenburgse Concerten (2018). Dat zou kunnen komen door het opzettelijk verstrooiende karakter van Bachs compositie, maar ook doordat de visie van de choreograaf een-op-een samenvalt met die van de danser.

De invallen van De Keersmaeker lijken soms ter plekke geïmproviseerd. Zo staat zij een complete variatie stil, terwijl ze bij een andere onder de vleugel van de fantastisch musicerende Pavel Kolesnikov hangt. Die improvisatie is natuurlijk schijn: deze maakster laat zelden iets aan het toeval over. Het is mooi dat de choreografe Bachs variaties beantwoordt met uit duizenden herkenbare bewegingsfrasen uit haar eerdere werk: het wandelen, het huppelen, het draaien met één uitgestrekte arm.

Nog mooier is haar gebaar voordat het licht uitgaat. De Keersmaeker reikt naar de hemel om Bach aan te raken. Maar zelfs als zij op haar tenen gaat staan, kan zij de genialiteit van haar muzikale held niet aanraken.

Goldbergvariaties, BWV 988

In 1741 verscheen in druk een ‘klavieroefening, bestaande uit een ARIA met verscheidene veranderingen voor klavecimbel met 2 manualen, gecomponeerd voor de liefhebbers ter verstrooiing van hun gemoed door Johann Sebastian Bach’. De oorspronkelijke titel Aria mit verschiedenen Veränderungen veranderde op zijn beurt in Goldbergvariaties, terwijl het uit de mode rakende klavecimbel al gauw het veld moest ruimen voor de piano. Die aria met zijn dertig variaties was niet alleen een staalkaart van de populaire compositiestijlen in de late 18de eeuw, maar geldt ook als een etalage voor Bachs compositorische virtuositeit.

In 1971 waagde West Side Story-choreograaf Jerome Robbins zich aan een integrale balletversie. De voorstelling werd een doorslaand succes. Een halve eeuw later presenteert Julidans liefst twee choreografieën die zijn gezet op het sleutelwerk, dat het laatste decennium van Bachs loopbaan en leven inluidde. Naast Bachspecialist De Keersmaeker komt ook haar landgenoot (en vroegere leerling) ­Michiel Vandevelde met een eigen, volgens hem democratischere ­versie: gespeeld op accordeon en (mede) uitgevoerd door dansers met een beperking.

Julidans
The Goldberg Variations, BWV 988
Door Rosas en Pavel Kolesnikov
Choreografie Anne Teresa de Keersmaeker
Gezien 4/7, ITA
Te zien t/m 7/7, aldaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden