PlusFilmrecensie

De Final Cut van Apocalypse Now: een weergaloze ervaring

Het expressieve kleur­gebruik van cameraman ­Vittorio Storaro oogt mooier dan ooit in de Final Cut.

In 1979 werd een werkkopie van Apocalypse Now met de Gouden Palm bekroond. Francis Ford Coppola bleef eraan sleutelen en presenteert nu de Final Cut. 

Als een veertiger die een midlifecrisis met een facelift ­bestrijdt, keert Apocalypse Now met een fris en vitaal ­uiterlijk terug in de bioscoop. Om meteen met de deur in huis te vallen: het is een weergaloze ervaring om de ­monumentaalste oorlogsfilm uit de geschiedenis in volle glorie op een groot doek te zien. Het expressieve kleur­gebruik en dramatische chiaroscuro van cameraman ­Vittorio Storaro oogt mooier dan ooit. De Italiaan kreeg die Oscar niet voor niets: dankzij zijn schildersoog ziet de Vietnamoorlog van Francis Ford Coppola er werkelijk schitterend uit.

Dat laatste roept (opnieuw) de vraag op of dat wel gepast is bij een verbeelding van een van de smerigste oorlogen uit de moderne geschiedenis. Apocalypse Now is altijd al een controversiële film geweest. Bij de première van de werkkopie, in Cannes in 1979, verklaarde de maker hoogmoedig: ‘My film is not about Vietnam, it ís Vietnam’. Hij was niet de eerste Amerikaan die zich geroepen voelde Vietnam te definiëren; die imperialistische houding lag aan de bijna twintig jaar durende oorlog ten grondslag.

Hartaanval

De uitspraak van Coppola behoeft een toelichting, zeker nu de uitbreng van zijn vervolmaakte film vooraf is gegaan door de documentaireserie The Vietnam War (2017). Regisseurs Ken Burns en Lynn Novick namen daarin zeventien uur de tijd om de oorlog en de nasleep van achtergronden en duiding te voorzien. Het duo gaf Amerikaanse en Vietnamese oorlogsveteranen de hoofdrol, historici kwamen niet aan het woord. Het resulteerde in een hartverscheurend monument, dat laat zien hoe kapitale misvattingen tot dood, verderf en intense pijn hebben geleid.

Beeld Filmdepot

De film van Coppola is een briljante verbeelding van een krankzinnige en slopende oorlogservaring, die als een afdaling in de hel is uitgewerkt. Dat de maker in 1979 verklaarde dat zijn film niet over Vietnam gaat maar Vietnam is, had alles te maken met de turbulente productie en de ­ontberingen tijdens de opnamen in de Filipijnse jungle. Coppola en zijn artistieke en logistieke medewerkers ­worstelden er een jaar lang met grote en kleine rampen, uiteenlopend van een tyfoon die decors verwoestte tot een hoofdrolspeler die ver van de bewoonde wereld een hartaanval kreeg en een tweede hoofdrolspeler die miljoenen ontving maar niet wilde acteren.

Marlon Brando

Martin Sheen keerde na het herstel van zijn hartaanval ­terug in de rol van Willard, een rusteloze veteraan die bij zijn terugkeer in Saigon de opdracht krijgt een losgeslagen Amerikaanse kolonel in Cambodja uit te schakelen. Met de avontuurlijke locatieopnamen volgde Coppola het voorbeeld van Werner Herzog, die zijn film Aguirre, der Zorn Gottes (1972) op de Amazone in de jungle van ­Peru opnam. Herzog worstelde met zijn ster Klaus Kinski; Coppola had de handen vol aan de morbide obese Marlon Brando.

De chaos en waanzin tijdens de opnamen droegen ertoe bij dat Coppola de film uiteindelijk in de montagekamer moest zoeken. Dat was destijds niet ongebruikelijk: ­Terrence Malick zat na de opnamen van Days of Heaven (1978) twee jaar in de montagekamer en trok zich vervolgens twintig jaar uit de filmwereld terug. ­Coppola had zijn eigen vermogen in zijn oorlogsepos ­gestoken en moest knopen doorhakken om verder te kunnen. De bioscoopversie van Apocalypse Now uit 1979 duurde 153 minuten, werd verguisd en bejubeld en is als meesterwerk de boeken ingegaan. Maar Coppola was er niet klaar mee.

In 2001 bracht hij het 49 minuten langere Apocalypse Now Redux uit en nu is er de Final Cut van 183 minuten. Het is in grote lijnen een inkorting en verbetering van de Reduxversie, die bij de overzetting naar digitale projectiesystemen in beeld en geluid aanzienlijk is opgeknapt. Dat is een goede zaak. Coppola laat net als Burns en ­Novick zien dat het onvermogen om de ander te begrijpen tot waanzin, agressie en gruwel hebben geleid. Als dichterlijke verbeelding van de gekte van de Vietnamoorlog laat Apocalypse Now alle andere films ver achter zich.

Apocalypse Now Final Cut

Regie Francis Ford Coppola
Met Martin Sheen, Marlon Brando, Robert Duvall, Aurore Clément
Te zien in Eye, Filmhallen

Chas Gerretsen

De Nederlandse vertoningen van Apocalypse Now Final Cut worden voorafgegaan door de korte documentaire Dutch Angle: Chas Gerretsen & Apocalypse Now, waarin Baris Azman en de cinefielen van het ­Rotterdamse filmcollectief Kino de Groningse oorlogsfotograaf over diens werk op de Filipijnse locaties van Coppola aan het woord laten. De setfoto’s van Gerretsen zijn bijzonder fraai en de smeuïge anekdotes over de waanzin van Coppola liegen er niet om. Gerretsen begon zijn loopbaan op het slagveld in Vietnam en zag overeenkomsten tussen de Amerikaanse oorlogspraktijk en de werkwijze van de filmmaker, die miljoenen over de balk smeet om alle productieproblemen het hoofd te bieden. Coppola wilde de camera’s van Gerretsen graag om de nek van Dennis Hopper hangen (zie foto boven), zodat de acteur er als een echte oorlogsfotograaf uitzag, en gaf de Groninger een retourtje Hongkong en carte blanche om nieuwe apparatuur en een Rolex voor Marlon Brando te kopen. Gerretsen werd in 1973 ­wereldberoemd door zijn klassieke foto’s van de staatsgreep van Pinochet in Chili, maar na zijn Filipijnse avontuur met Coppola verlegde hij zijn werkterrein naar Hollywood, waar hij nog jaren als setfotograaf werkte.

Beeld Chas Gerretsen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden