Plus

De filmische blik van Jutka Rona (1934-2016)

Ze fotografeerde schrijvers, acteurs, zigeuners, zieke kinderen én heel gewone Amsterdammers. Het liefst zonder dat ze wisten dat een camara op hen gericht was.

Fotografe Jutka Rona is afgelopen zaterdag overleden aan longkanker. Beeld Wubbo de Jong/Maria Austria Instituut

Fotografe Jutka Rona is afgelopen zaterdag in haar woonplaats Amsterdam overleden aan longkanker. Van 1974 tot 2003 was ze eigenares van het Amsterdamse fotobureau ABC Press, dat haar vader voor de oorlog oprichtte. Judit Anna (Jutka) Rona kwam in 1936 op tweejarige leeftijd met haar Hongaars-Joodse ouders en oudere zus van Boedapest naar Amsterdam; op de vlucht voor het antisemitisme onder het Horthy-bewind.

Tijdens de oorlog werd het gezin opnieuw gescheiden: Jutka en haar zus moesten samen onderduiken. Na de oorlog koos ze voor de fotografie, in navolging van haar vader, fotograaf en journalist Imre Rona, eigenaar van het Amsterdamse fotopersbureau ABC Press Service, dat internationaal vermaarde fotografen als Robert Capa en Henri Cartier-Bresson en Nederlandse fotografen als Cas Oorthuys en Frits Gerrits vertegenwoordigde.

Filmische blik
Ze werd niet aangemoedigd door haar vader, hij ontmoedigde haar juist, zei Rona in 1997 tegen Het Parool. "Als je niet binnen twee jaar fotografeerde als Cartier Bresson kon je beter stoppen, was zijn mening." In 1954 deed Rona samen met onder anderen Ed van der Elsken examen aan de Fotovakschool in Den Haag.

Via een medewerker van ABC Press kreeg zij vervolgens kleine opdrachten toegespeeld; in 1958 huurde producent Rudi Meyer haar in als stillfotograaf voor Bert Haanstra's film Fanfare. Ze maakte ook stills voor films als Makkers, staakt uw wild geraas (1960), Mira (1971), Rooie Sien (1975) en Spoorloos (1988). Maar ook in de foto's die ze op straat maakte van 'gewone mensen', in Amsterdam en de rest van de wereld, was haar filmische blik vaak zichtbaar.

Kleine dorpen
Op de set van Makkers, staakt uw wild geraas ontmoette Rona schrijver-regisseur Dimitri Frenkel Frank, met wie ze ging samenwonen en twee kinderen kreeg. Zij maakte portretten bij zijn interviews en fotografeerde de uitvoeringen van de toneelstukken die hij schreef. Door haar connecties in de film-, theater- en televisiewereld kreeg Rona in de jaren die volgden steeds meer acteurs, regisseurs, cabaretiers en schrijvers voor haar camera.

Na haar scheiding van Dimitri Frenkel Frank legde Rona zich toe op reis- en reportagefotografie. Zij schreef de teksten en maakte de foto's voor vijf reisgidsen, een boek over Hongarije en een fotoboek over kinderen met de ziekte van Duchenne. In Hongarije fotografeerde zij jaarlijks kleine dorpen en het dagelijks leven van zigeuners op historisch beladen plekken. De laatste jaren vertelde ze in beeld en tekst verhalen van de overlevenden van de Holocaust.

Grote betrokkenheid
Zij publiceerde meerdere fotoboeken, zoals Binnen/Buiten, een jaar in foto's en Hongaarse zigeuners, verhalen van overlevers. Na het overlijden van haar vader, in 1974, kwam Rona in het bestuur van ABC Press, dat ze met Ellen van de Graaf bleef leiden tot 2003. Door de opkomst van grote beeldbanken als Corbis en Getty Images was ABC Press niet langer rendabel.

Al haar foto's - meest zwart-wit, genomen met een Leica - worden gekenmerkt door een oprechte interesse en een grote betrokkenheid. Toch had Rona het liefst dat de mensen op haar foto's niet wisten dat ze werden gefotografeerd. Als ze dan toch werd opgemerkt, was hun blik onderzoekend, wantrouwig, nieuwsgierig, betrapt of aangenaam verrast.
Maar iedereen op haar foto's kijkt écht - van de toerist op het Damrak (1955) tot het revuemeisje bij de Josephine Baker show in l'Olympia in Parijs (1959), en van de olijke Van Agt op een receptie in Den Haag (1969) tot de Hongaarse hoofdredacteur van het blad Hungría (1996).

Het Centraal Station in 1960. Beeld Jutka Rona/Stadsarchief
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden