Plus PS

De familie Daniels heeft kunst in het bloed

Het begon met ruilen in hun kledingwinkel: een mooie jas tegen een schilderij. Dertig jaar geleden openden Ria en Lex Daniels ­galerie Reflex, inmiddels overgenomen door zoon Alex. Dochter Michou runt Famous, aan de overkant van de straat. 'Wij, buitenbeentjes? Het zal wel.'

Lex Daniels en dochter Michou Beeld Koos Breukel

Begin tegen de familie Daniels - Ria (67), Lex (73) en hun kinderen Alex en Michou - over het bed van Madonna en ze gaan allemaal door elkaar praten. Michou (40) kocht het op haar vijftiende voor 13.000 gulden. Bij elkaar verdiend met modellenwerk en reclameklusjes via kindercastingbureau Moeder Anne. Ook Alex, drie jaar ouder, stond daar ingeschreven. Ja, weet je nog, Aal, jij deed een keer een reclame voor Betuwejam. 'Onwijs lekker,' moest jij zeggen. Je deed het heel pittig.

Maar dat bed van Madonna dus. Ik sliep er niet in. Dat kon niet. Het was een stage bed, eigenlijk gewoon een opklapbare plank met rode kussens. Madonna gebruikte het tijdens de In Bed with Madonna-tour. Nee, dat was de film. De tour heette iets met Blond Ambition. Je hebt dat bed later voor het dubbele doorverkocht, toch schat? Het dubbele?! Joh mam, veel meer.

Vijfendertigduizend gulden heb ik ervoor gekregen. Van Planet Hollywood. Als ik had gewacht, had ik nog meer kunnen vragen, dat weet ik echt zeker. Zo moet je niet denken, schat. Ik heb ook zoveel verkocht wat ik beter had kunnen bewaren. Ja, nou ja, ik moest verkopen, want ik wilde die winkel.

Paardrijden
Welke winkel? Memorabilia, daar begon ik mee. Kleren van beroemdheden met handtekeningen. Bokshandschoenen had je ook. Gesigneerde hoeden van Michael Jackson en Elton John. Pakken van Austin Powers. Maar ook andere spulletjes.

Een stuk van de Titanic. Van de echte of de film? De echte natuurlijk. Echt­e kunst vond ik toen helemaal niet leuk. Als kind te veel verplicht het Stedelijk bezocht en naar Jackson Pollock gekeken, denk ik. Alex vond het wel meteen leuk. Die kon op zijn derde al kunstwerken herkennen. Ik was meer met paardrijden bezig.

Op een gegeven moment ging mijn passie wel naar de kunst. Ik ben er toch mee opgevoed door Lex en Ria. Ik verkoop alweer jaren art books en goeie multiples, in een pand van ons, tegenover de galerie van Alex.

Ria Daniels en zoon Alex Beeld Koos Breukel
Foto's aan de wanden van Daniels' kantoor in de galerie. Michou met muzikant Moby

Ik heb nu bijvoorbeeld de skateboards van Nobuyoshi Araki. Ken je die? Gaan als een dolle. En de tuinstoelen van Harland Miller, met wie Alex een expositie heeft gedaan. Met die covers van Penguin Books, weet je wel. Hij is te gek.

Maar lieverd, jij hebt echt zoveel goeie dingen gehad. Die ballen, weet je nog?

The Wrong Gallery van Cattelan. En die boeken van Louis Vuitton, met die gouden hoezen. Allemaal collector's items. Kleine Balloon Dogs van Jeff Koons had ik ook. Toen de winkel nog in de Huiden­straat zat. Ik verkocht ze in 2005 voor 750 euro. Nu gaan ze voor 16.000 weg.

Twee hoeken
Een ober komt aanlopen om de bestelling voor de lunch op te nemen. De familie Daniels zit aan een ronde tafel in de tuin van hotel The Dylan aan de Keizersgracht. Ze eten hier graag, in de bistro.

Toenmalig burgemeester Schelto Patijn geflankeerd door de familie Daniels Beeld Mats van Soolingen

Lex neemt een noedelsoep, Ria een salade Niçoise zonder aardappelen, Alex toast avocado met het eitje niet te blubberig en Michou een avocado op een bedje van quinoa, tenminste als de avocado's lekker zijn, want die waren de vorige keer aan de harde kant. Ontbrekende familieleden zijn Jade, de hoogzwangere vriendin van Alex, en Benicio, de 7-jarige zoon van Michou.

Aanleiding voor de lunch is het dertigjarig bestaan van galerie Reflex, in 1987 begonnen door Ria en Lex, nu in handen van Alex. Voorkant Rijksmuseum, iets terug, op de hoek Weteringschans/uitloop Spiegelgracht, met roomwitte houten panelen aan de buitenkant. De woorden 'Reflex Modern Art Gallery' staan er drie keer op. Je kunt het niet missen eigenlijk.

Leidsestraat
Reflex. Ooit de titel van een magazine dat de Cobrakunstenaars vier keer uitbrachten. Geinige bijkomstigheid: het is ook Re, spreek uit: Rie, van Ria, plus (f)Lex. Zo voor de hand liggend, maar kom er maar op, zegt Lex. Aan de andere kant van de straat heeft Michou haar winkel Famous. Het is toch leuk om die twee hoeken in de familie te houden, zegt Ria.

De oorsprong van de bij elkaar gehouden familie ligt in de Leidsestraat, begin jaren zeventig. Ria werkte daar in een parfumerie. Lex, die een bont- en leerwinkel had in de Kalverstraat, kwam vaak bij haar langs om eau de toilette te kopen. Op een dag zat hij verschrikkelijk omhoog. Hij moest weg en zat zonder personeel. Ria bood haar hulp aan. Waarom kom je hier niet werken? vroeg hij bij terugkomst.

Met fotograaf Daido Moriyama (tweede van links)

Lex: Al snel gingen we met elkaar om en we zijn nooit meer van elkaar afgekomen.

Ria: Het was een leuke tijd. Nog steeds.

We hebben het ontzettend goed; 45 jaar samen, 44 jaar getrouwd. Nee, want ik ben 43, dus jullie zijn 43 jaar getrouwd. O ja, dat is het. Het lijkt langer.

Ria was altijd al geïnteresseerd in kunst. Daarmee bedoelt ze dat ze zelf ook best artistiek is. Tekenen, etalages maken, pottenbakken, kleren maken; ze kan het allemaal. Lex schilderde vroeger tafereel­tjes op wijnkisten en alles wat verder nog een kastje kon worden. Een beetje Joseph Cornellachtig, ken je die? Hij ontwierp ook kleren voor in zijn winkel, of deed iets kunstzinnigs met de creaties van anderen, wat je nu customizen zou noemen.

Hij kwam als eerste met de 'franjelook'. Uniseks franje, schat. Lange jurken voor mannen, met franjes. Je wist ze wel uit te dossen.

Journalist Jeanne Roos kwam ooit een franjekwestie kopen met tekenares Marte Röling en schreef erover in Het Parool. Een dag later stond er een rij van veertig mensen in de straat (inmiddels was de winkel verhuisd naar de Van Baerle). Lex dacht dat er brand was. Iedereen kwam voor de franjejasjes. Ik moest een wachtlijst maken.

Met regisseur Woody Allen Beeld Mats van Soolingen

Een man uit Oostzaan was ook fan. De uitvinder van een kippenmachine. Je gooide een dode kip in een apparaat en die kwam aan de andere kant naar buiten in een pakketje. Nee, serieus. Hij verkocht ze over de hele wereld. Hij stond met zijn acht dochters in de rij, heeft altijd veel gekocht bij ons.

En Keith Haring dan?
De modecollectie van Ria en Lex bracht hun langzamerhand een verzameling moderne kunst. Vaak door simpelweg te ruilen. Niet alleen Lex' originals waren geliefd, ook de kleren van andere ontwerpers: Issey Miyake, Yamamoto, Claude Montana, Thierry Mugler. Kunstenaars als Eugène Brands, Corneille en Karel Appel liepen daar graag in. Ze gaven ons liever een schilderij dat vijfduizend gulden waard was, dan dat ze duizend euro betaalden voor een mooie jas. Dat was nu eenmaal zo. Ja, gek hoe dat werkt.

Je moet even vertellen van Mary Boone, Lex. Ken je haar? In de jaren tachtig was zij een van de belangrijkste galeriehouders in New York. O ja, Mary Boone. Ze wilden bij ons een bontjas ruilen. Tegen een Plate painting van Julian Schnabel. Dat vond mijn vader toen niets, toch? Had je het maar gedaan.

Ja zeg, het was een jas van tienduizend gulden. Dat schilderij was nu een miljoen waard geweest. Nou ja, je kunt niet altijd alles goed doen. Ik had het geld nodig. Ze heeft toch die jas meegenomen uiteindelijk, gewoon gekocht.

Met fotograaf/regisseur David LaChapelle (links) en rapper Kanye West (rechts) Beeld Michiel Van Den Berg

Barbra Streisand hebben we ook nog in de zaak gehad. Stond op de voorpagina: Streisand winkelt bij Daniels. Dat vond ik dan wel weer geestig. Ik weet nog wat ze kocht. Een Yamamototrui, met van die wijde mouwen. Een leuke vrouw, vond ik.

Deed je ook niet modeshows op de Dam, pap? Ook gedaan. En op een koets. Ja, paard en wagen, ook gedaan. En Keith Haring dan? Ja, die had jij toen meegenomen, Alex. Op mijn twaalfde. Ja dat was te gek, hij stond voor me toen ik de tram uitstapte. Omdat ik zo jong al met kunst en kunstenaars in aanraking kwam, herkende ik hem. Wij verkochten een jas met een Keith Haringprint, die wilde hij graag hebben. We hebben hem geruild tegen een tekening van hem. Heel geestig.

Vreemde eend
Halverwege de jaren tachtig hadden de Danielsen het, zoals Ria zegt, gehad met de confectie. Het was de tijd van felle acties tegen bont. De ramen van de winkel werden bekliederd met rode verf. Er stond regelmatig iemand van het Anti Bont Comité met een luidspreker voor de deur te schreeuwen. De lust verging ons.

Gelukkig hadden we een mooie buffer kunst. Hun eerste expositie, in de ruimte waar Michou nu zit, waren wandtapijten van Karel Appel, gemaakt van zijde en wol. Beeldschoon. Het sloeg aan. Binnen twee weken hadden we ze allemaal verkocht. Dat had nog nooit iemand gedaan.

Met modeontwerper Jean Paul Gaultier Beeld Mats van Soolingen

Wat ik altijd heb begrepen van mijn ouders is dat kunst veel natuurlijker voelde dan confectie. Daar moet je aan het einde van het seizoen van af zijn. Goede kunst wordt alleen maar beter. Zo is het, Alex. Als je het verstandig doet met kunst, kun je van je hobby je beroep maken. Dat hebben Ria en ik gedaan.

We moesten ons wel een beetje waarmaken in de kunstwereld, zegt Ria. Je weet hoe dat gaat. We waren met onze achtergrond toch een vreemde eend in het hele verhaal, een buitenbeentje.

Alex heeft daar een sterke mening over, zegt hij. De elitaire galeriehouders van dertig jaar geleden hadden bij wijze van spreken een bijbaan in de supermarkt, zo fantastisch avant-gardistisch waren ze bezig. Ik heb geen hoge pet op van de Nederlandse kunstwereld.

KunstRAI
Er zijn een paar mensen die hard werken en het gewoon goed doen. Daar reken ik mezelf ook toe. We behoren tot het internationale topsegment, betalen onze rekeningen en worden gerespecteerd door kunstenaars en klanten. Dus ja, buitenbeentje, het zal wel.

Ria maakt een subtiel handgebaar. Genoeg. Ze hebben ons nooit in een hokje kunnen zetten. We zijn wie we zijn en doen ons ding. In die zin zijn we wel anders.

Lex, worstelend met zijn noedelsoep, valt in met een verhaal over een artikel van lang geleden in de Haagse Post, waarin bekenden uit de kunstwereld aan het woord kwamen over Reflex. Het was voornamelijk aardig. Alleen Wim van Krimpen, oud-galeriehouder en initiatiefnemer van de KunstRAI, liet weten nog nooit van Lex en Ria te hebben gehoord.

Drukte bij de opening van fototentoonstelling Moby

Lex' ogen glinsteren achter zijn gele brillenglazen. Er waren dagen dat ik hem drie keer zag langsfietsen. Nou, als ik drie keer langs een houtbewerkingszaak in de Kinkerstraat fiets, weet ik al dat ie er zit. Twee jaar later kwam Wim bij ons keramiek lenen voor een Picassotentoonstelling. Weet je nog, Ria?

Tuurlijk, heeft hij mogen lenen. Toen was het ook over. Wij zijn niet wrokkig, hè schat? En weet je, we hebben het nu over een paar irritante dingetjes. Verder was het alleen maar ontzettend leuk. We hebben fantastische dingen meegemaakt met die kunstenaars. Goeie mensen hoor, grote namen. Arman, Chris­to, de Cobrajongens, Anton Heyboer hebben we heel groot gedaan. Ben Vautier. Daniel Spoerri en andere mensen van Fluxus. Ken je Fluxus? En dat zijn er maar een paar.

Veertien jaar geleden besloten Ria en Lex een stap terug te doen. Reflex is nu van Alex. Hij is schatplichtig, maar gaat zijn eigen gang.

Dat komt mede door zijn achtergrond: Alex voltooide de Rietveld Academie. Nadat hij aan de slag was gegaan bij Reflex, werd snel duidelijk dat hij moest kiezen. In het atelier dacht ik aan onze klanten en kunstenaars, als ik in de galerie was, gingen mijn gedachten uit naar de sculpturen die ik maakte. Nu tekent hij alleen af en toe nog wat, thuis, op vijftig meter afstand van Reflex.

Met fotograaf Erwin Olaf Beeld Mats van Soolingen

Zijn eerste succes als galeriehouder, toen nog onder de hoede van Lex, was
een expositie van de Royal Blood-serie van Erwin Olaf. Mijn vader dacht: hij zal het zichzelf wel weer moeilijk hebben gemaakt, maar het liep fantastisch.

Dat dacht ik niet, hoor. Je bent gewoon opnieuw begonnen, onder dezelfde naam en op dezelfde plek. Het zakelijke heeft ie van ons afgekeken, Ria en ik deden toch vooral populaire dingen. Jullie waren ondernemers in kunst? Zo kun je ons wel noemen, ja. Alex heeft een heel verfijnde smaak. De kunst die hij doet, wordt nu hoog gewaardeerd.

Jullie kunst werd destijds ook hoog gewaardeerd, mam, maar dat was een andere tijd. Is ook zo schat, maar ons ­handelsinstinct met jouw Rietveldachtergrond maakt je succesvol. Daar ben ik trots op. En het leuke is dat we ons samen ontwikkelen, nog steeds.

Thuis aan de muur
Een signatuur van Alex zijn de boeken die hij in eigen beheer maakt met kunstenaars die hij vertegenwoordigt. Ik maak heel serieus boeken, voor en met heel serieuze mensen. David Lynch heeft voor ons geschreven. Marilyn Manson. Takashi Murakami, door Time Magazine een keer uitgeroepen tot een van de invloedrijkste mensen ter wereld. Over elke letter wilde hij controle, die man is zo perfectionistisch.

Met schilder Karel Appel Beeld Mats van Soolingen

Om je een voorbeeld te geven, hij heeft een keer met vijf man een nacht doorgebracht in Gagosian Gallery in New York om te bepalen of een schilderij van hem een centimeter naar links of naar rechts moest. Enorm inspirerend iemand, ik hou ervan.

De zegen van Ria en Lex vraagt Alex allang niet meer. En zij dringen hem - en ook Michou - niets op, ook al heeft Lex nog een kantoortje beneden in de galerie, de muren behangen met foto's van de familie Daniels in verschillende samenstellingen, naast tientallen beroemd- en bekendheden.

Alex met Woody Allen en Moby. Lex en Ria met Freek de Jonge, Majoor Bosshardt, Ed van Thijn, John Kraaijkamp sr., Amanda Lepore, etc. Michou gearmd met Bill Cosby - dat was toen nog leuk.

Lex en Ria doen het rustig aan, maar eigenlijk niet. Kunst houdt hen elke dag bezig. Ze verkopen weleens iets uit hun omvangrijke collectie. Veel hangt thuis aan de muur. Soms halen ze iets naar beneden, bijvoorbeeld de houten plank met daarop een vis die een vinger in zijn bek heeft, van Peter Zwaan. Als ze gasten krijgen, zetten ze de plank achteloos op de borreltafel, met kaasjes erop. Dat vinden wij heel geestig.

Miniatuurtjes
Verzamelen doen ze ook nog steeds. Nigeriaanse Ibeji twins-beeldjes. Lex maakt gezichten van etenswaren die hij onder de titel Lex Food Face Book op Instagram zet; hij heeft er 450.

Hun allergrootste liefde echter zijn de miniatuurtjes: kunstwerken van zo'n tien, vijftien centimeter. Ria begon veertig jaar geleden kleintjes te verzamelen. Ze had er veertig in de gang hangen. Na een verbouwing verdwenen ze in een doos, omdat ze niet weer al die gaten in de muur wilde. Dat was toch ook weer zonde.

Toen zijn we echt begonnen. We hebben er nu tweeduizend. De meeste worden tegenwoordig voor ons gemaakt. Alle kunstenaars die we ontdekten, zitten erbij. Maar ook andere grote namen. Een klein Lichtensteintje, kregen we een week voor zijn dood. Hij schreef ons dat hij vereerd was dat hij mee mocht doen. De correspondentie erover heb ik ook allemaal bewaard.

Een prachtig mini-Dumasje hebben we ook. Louise Bourgeois. Kienholz. Die van hem is 25 centimeter. Eigenlijk te groot, maar voor hem is dat miniatuur.

De helft van de collectie mini's is te zien in het Haagse Gemeentemuseum. Ria en Lex zijn blij met die prominente plek, maar nog liever willen ze hun baby's terug in Amsterdam hebben. Dat is toch de stad waar ze thuishoren. Lex: Als iemand die dit leest nog een mooie plek weet?

Door kunst verbonden
De koffie met macarons komt op tafel. Het is bijzonder om als familie door kunst verbonden te zijn, zegt Ria ter afsluiting. Daar hebben ze allemaal iets aan toe te voegen.

Met toenmalig burgemeester Ed van Thijn Beeld Mats van Soolingen
Met Willem-Alexander en Wouter Bos Beeld Mats van Soolingen

Lex: We spreken elkaar elke dag. Wat dat betreft ben ik echt een familiemens.

Ria: Als we 's avonds lekker zitten te eten, zegt mama weleens: even niet over kunst.

Lex: Dat is nog nooit gelukt.

Alex: Vrienden van vroeger weten zich ook altijd ons huis te herinneren. Al die gekke dingen.

Ria: Leuk is dat. Benicio zei laatst: oma, ik was bij een vriendje spelen en die hebben helemaal geen kunst. Ik zei: schat, de meeste mensen hebben geen kunst thuis. Ja, hij is niet gewend aan lege muren.

Michou: We hebben allemaal een uitgesproken smaak. Hetzelfde, maar toch anders.

Iedereen knikt instemmend. En mama heeft het laatste woord. Ik zeg altijd tegen Alex en Michou: je moet niet bij een clubje willen horen. Je moet alleen sterk staan. En samen met ons.

Met David LaChapelle en June Newton, de vrouw van fotograaf Helmut Newton Beeld Michiel Van Den Berg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden