Parler en BitChute zijn kanalen waar mensen met extreme ideeën nog vrijelijk hun gang kunnen gaan.

PlusAchtergrond

De extremisten zijn verbannen naar kanalen als Parler – en raken daar hun bereik kwijt

Parler en BitChute zijn kanalen waar mensen met extreme ideeën nog vrijelijk hun gang kunnen gaan.Beeld Getty

Socialemediakanalen modereren de content op hun sites steeds strenger. Er gelden plots restricties, niet alles mag meer worden gezegd. Extremisten zoeken daarom alternatieve sociale media op, waar nog wél alles kan.

Wilt u net een YouTubevideo naar een vriend sturen waarin wordt uitgelegd dat Covid-19 is gefabriceerd in een lab, is de video verwijderd. ‘Censuur,’ roept u en u surft naar BitChute. Werkt hetzelfde, maar daar mag je tenminste nog alles zeggen.

Trouwens, op Twitter zijn ze ook begonnen met censureren. Hier is Parler! Een dorpsplein waar je alles mag roepen, #freespeech. En nog even over Facebook. Wat doet u daar nog? Neem eens een kijkje op Telegram en Gab. Daar worden geen berichten verwijderd. Kom anders bij ons in de groep. Er is nog een plekje vrij. We weten alles over Bill Gates en zijn vaccins. En zijn met duizenden gelijkgestemden!

Een paar jaar geleden kon je alles nog zeggen op socialemediakanalen als Twitter, Instagram, Facebook en YouTube. Dat is toch niet onze verantwoordelijkheid, vond Facebookbaas Mark Zuckerberg. De Holocaust ontkennen? Prima. Xenofobie? Jouw mening. Haatzaaien? Vrijheid van meningsuiting!

Pas de laatste jaren begonnen grote techbedrijven als Google en Facebook onder druk van het publiek, overheden en adverteerders de content die werd geplaatst op hun kanalen strenger te modereren. Racistische, antisemitische content werd verwijderd, extreemrechtse groeperingen en neonazi’s van het platform gegooid. De laatste maanden wordt ook streng opgetreden tegen het verspreiden van nepnieuws en complottheorieën over het coronavirus.

Veel gebruikers werden gedwongen naar alternatieve sociale media te vluchten, of sorteerden daar vast op voor door via Facebook en Instagram te verwijzen naar hun nieuwe accounts op die kanalen. In Nederland werd Lange Frans verwijderd van YouTube. Hij ging verder op BitChute, maar zijn bereik is met zo’n 90 procent geslonken. Op BitChute kan wel alles: complottheorieën verspreiden, de holocaust ontkennen, oproepen tot geweld, pleiten voor een superieur wit ras. Ook worden alle video’s die YouTube verwijdert, er opgeslagen.

Baudet op Parler

Robert Jensen zei onlangs op YouTube klaar te zijn met de censuur daar, nadat een video van hem werd verwijderd waarin hij onjuiste uitspraken deed over de lockdown. Hij plaatst er tegenwoordig alleen nog maar korte video’s waarin hij doorverwijst naar zijn eigen website, waar de complete video te vinden is. Ook complotdenker Janet Ossebaard is uitgeweken naar een alternatief kanaal, ze zit voortaan op Telegram. Thierry Baudet op Parler. Via Twitter vroeg hij zijn volgers om Forum voor Democratie ook op Telegram te volgen, waar ‘de censuur van big tech niet kan komen’. En dan kondigde de adviseur van Donald Trump nog aan dat de ex-president, nu hij van Twitter is verbannen, van plan is om zijn eigen platform op te richten, dat ‘het hele spel op zijn kop gaat zetten’.

De gemene deler van die alternatieve kanalen is dat ze zich onderscheiden door niet aan moderatie te doen. Ze hekelen censuur, vinden vrijheid van meningsuiting heel belangrijk en voelen zich niet verantwoordelijk voor de inhoud. Het ‘gematigde midden’ is er bijna niet te vinden. De content die er rondzwerft is, naast de complottheorieën en nepnieuws, vaak racistisch, antisemitisch, misogyn of heel extreem.

Hoewel de alternatieve kanalen nog opereren in de marge, wordt er van alles op bekokstoofd. Via Parler, Gab en Telegram werd de bezetting van het Capitool georganiseerd, al borrelde het daarvoor ook al op Facebook. Iets later werden in Nederland via Telegram mensen opgeroepen om te demonstreren tegen de avondklok.

Telegram voor complotdenkers

Volgens onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en NRC winnen deze kleinere alternatieven aan populariteit. Binnen Nederlandse complotmilieus wordt bijvoorbeeld massaal verwezen naar Telegram. Daar zouden 56 grote chatgroepen zijn – sommige tussen de 5.000 en 10.000 leden – waar doorlopend complottheorieën rondgaan. Meer dan de helft van die groepen is het afgelopen half jaar opgericht.

Er komen mondjesmaat nieuwe gebruikers bij, maar de platforms moeten het vooral hebben van groeispurts. Uit onderzoek van hoogleraar Richard Rogers (UvA), gespecialiseerd in nieuwe media, blijkt dat telkens na een ‘opschoonronde’ van Facebook of Instagram, een deel van de geblokkeerde gebruikers wordt opgevangen door alternatieve kanalen. Dat was voor het eerst duidelijk te zien in de zomer van 2019, toen in één klap een aantal online bekendheden, zoals Milo Yiannopoulos (extreemrechts), Alex Jones (complotdenker), Laura Loomer (extreemrechts en anti-islam) en Paul Joseph Watson (extreemrechts, complotdenker) verwijderd werden van Facebook en Instagram, omdat ze ‘gevaarlijke individuen’ waren, betrokken bij ‘georganiseerde haat’ en/of ‘georganiseerd geweld’.

Omdat Facebook de ban aankondigde voordat de accounts werden verwijderd, konden ze hun volgers nog vragen ze te volgen naar alternatieve platforms. Zo trok Laura Loomer een deel van haar volgers mee naar Telegram. Volgens Rogers zou je dat als beginpunt kunnen markeren van de migratie van gebruikers van mainstream naar alternatieve platforms.

Volgens Rogers is dat verwijderen vrij effectief, want het bereik van die figuren neemt drastisch af. Bovendien trekken ze een deel van hun volgers, vaak heel extreem in hun opvattingen of geradicaliseerd, mee naar de alternatieve platforms. Daar wordt Facebook alleen maar schoner van. Types als Yiannopoulos en Jones proberen intussen op de alternatieve platforms volgers op te bouwen, maar dat lukt niet goed. “Ze posten veel, maar het publiek is klein en niet divers genoeg,” zegt Rogers. “Er zijn geen progressieve mensen om uit de tent te lokken. Ze kunnen niet pesten en trollen.”

Wat de groei van de alternatieve platforms daarnaast bemoeilijkt, is dat ze door de big tech, zoals Google en Amazon, steeds meer naar de zijkant van het ecosysteem worden gedrukt, zegt hoogleraar media en digitale samenleving José van Dijck (Universiteit Utrecht). “De infrastructuur wordt ze ontzegd. Amazon sloot bijvoorbeeld, kort na de bezetting van het Capitool, de servers af waar Parler op draaide. Ook de App Stores gooiden Parler eruit, en veel eerder al Gab (in 2017), dat de content van hun extreemrechtse achterban niet modereerde. En het is breder: ook op het gebied van betaalsystemen en clouddiensten worden ze dwarsgezeten. Paypal ontzegde Gab de service, net als Microsoft Azure, waar Gab een crowdfundingsplatform had staan”

Zo ontneemt big tech de voorwaarden waarop die platforms kunnen functioneren in het ecosysteem. Ze kunnen niet groeien en geen advertenties plaatsen, en hebben dus geen inkomen.

Twee werelden

Dan is er nog de mogelijkheid van een alternatieve server. Gab en Parler verhuisden naar EPIK, waar ook het extreemrechtse 8chan kort geregistreerd stond, een cloudservice die ook zo’n schaduwbestaan leidt. Op die manier ontstaat worden niet alleen de socialemediakanalen gescheiden in twee ‘werelden’, maar ook de infrastructuur. 8chan moest uiteindelijk zelfs, nadat het op geen enkele mainstream server meer werd toegelaten, uitwijken naar het dark­web om levensvatbaar te blijven.

Is die splitsing wenselijk? Facebook, Twitter, Instagram en YouTube worden schoner. Maar, zegt mediawetenschapper Rogers: “Je leest elkaars standpunten niet. Er ontstaan groepen waar niet of nauwelijks toezicht op is. Je kunt dan een waterbedeffect krijgen. Die extreme stemmen duiken steeds op andere platformen op, versterken ongefilterd elkaars denkbeelden. Dat kan leiden tot snellere radicalisering.”

De vrijplaatsen

Parler

Parler is in 2018 opgericht als alternatief voor Twitter. Het moest een plek worden zonder censuur en waarschuwingslabels, vrij voor iedereen. De site begon vooral vanaf 2020 hard te groeien, toen steeds meer berichten uit de radicaal-rechtse hoek verwijderd werden van Facebook en Instagram. Parler heeft nu ruim 4 miljoen actieve leden. In november, rond de presidentsverkiezingen, was het de meest gedownloade gratis app in Amerika. De content op Parler is vaak echtreemrechts, antisemitisch, anti-feministisch en racistisch. Ook gaan er veel complottheorieën rond en zitten er veel Trump-fans op het platform. Zij hopen dat Trump binnenkort ook een account aanmaakt op Parler.

Telegram

Telegram, een Russische chatdienst, is opgericht in 2013. Het kanaal presenteert zich als een gratis, veiliger, sneller en nuttiger dienst dan WhatsApp. Gebruikers kunnen versleutelde en zelfvernietigende berichten naar elkaar sturen. De dienst kwam in 2015 in opspraak omdat Isis het als communicatiekanaal gebruikte. In april 2020 werd bekend dat Telegram meer dan 400 miljoen gebruikers heeft. Het trekt naast extreemrechtse mensen ook veel criminelen aan.

BitChute

BitChute is in 2017 opgericht als alternatief voor YouTube, omdat daar steeds meer restricties gingen gelden. De verwijderde video’s van YouTube worden op BitChute opgeslagen. Verder zijn er vooral veel video’s met extreemrechtse, racistische, antisemitische, misogyne of zeer extreme content. Gebruikers kunnen rechtstreeks betalingen naar videomakers verzenden. In 2020 besloot Twitter berichten te verwijderen waarin werd gelinkt naar BitChute.

Gab

Gab werd opgericht op 15 augustus 2016 door Andrew Torba, omdat hij vond dat de al bestaande socialemediakanalen te links waren. In die tijd werden ook rechtsconservatieve nieuwsberichten en accounts verwijderd door Facebook en Twitter. De app werd al snel uit de Google App Store verbannen. Apple heeft de app nooit toegelaten. De content is over het algemeen nationalistisch en extreemrechts, en veel QAnon-aanhangers zijn er opgevangen. Naar schatting zitten er 100.000 actieve gebruikers op.

8kun

8kun, voorheen bekend als 8chan, is de extreme variant van 4chan, een forum van voor het socialemediatijdperk waar het rechtsextremisme en altright opkwam. 8chan werd in 2013 opgericht. Het platform werd erg populair tijdens de ‘gamergate’, een haatcampagne op 4chan tegen feministische game-ontwikkelaars. 4chan greep in en blokkeerde berichten, veel gebruikers verhuisden naar 8chan. De content is extreem en richt zich tegen politieke correctheid, vrouwen, lhbti’s en andere minderheden. Vanaf 2019 staat het platform onder zware druk. Tijdens drie massaschietpartijen, in Christchurch, Californië en El Paso, gebruikten de daders 8chan als platform.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden