Plus

De etsen van Rembrandt als inspiratie voor impressionisten

Rembrandt van Rijn werd een ­mythische kunstenaarspersoonlijkheid in het Frankrijk van de 19de eeuw. Dankzij de 17de-­eeuwse meester ontdekten veel Franse ­kunstenaars de etskunst.

Kees Keijer
Félix Bracquemond, Landschap met naderende onweersbui en ganzen in weide, 1860-1914. Beeld Rijksmuseum
Félix Bracquemond, Landschap met naderende onweersbui en ganzen in weide, 1860-1914.Beeld Rijksmuseum

"In een tijd waarin er steeds meer ­geïllustreerde tijdschriften komen, die bovendien hun prijzen verlagen tot de onderste regionen van de goedkope markt, leek het ons mogelijk een relatief duur kunsttijdschrift te publiceren, dat slechts een beperkt aantal leden zou werven."

Met deze woorden lanceerde de schrijver en journalist Richard Lesclide in 1873 een nieuw weekblad voor kunstliefhebbers: Paris à l'eau-forte. Abonnees kregen ook een aantal gesigneerde en genummerde etsen van bekende kunstenaars.

Lesclide appelleerde aan een trend die zich al een tijdje manifesteerde in Parijs. Kunstenaars gingen steeds vaker etsen en andere grafische technieken beoefenen. In vroeger tijden was het maken van grafiek vooral bedoeld voor het reproduceren van schilderijen, maar in de loop van de 19de eeuw kregen steeds meer kunstenaars oog voor de bijzondere kwaliteiten van grafiek.

Vooral de etskunst bood mogelijkheden een persoonlijk handschrift en artistieke intenties te tonen. Etsen werd een zelfstandig medium.

Schoonheidsideaal
Om reclame te maken voor Paris à l'eau-forte ontwierp Frédéric Régamey een affiche die in 1875 op diverse plekken in Parijs hing. De poster was duidelijk geïnspireerd op een ets van Rembrandt. Régamey stond niet alleen in zijn bewondering voor de Amsterdamse schilder.

Het Rembrandthuis heeft een tentoonstelling georganiseerd over de invloed van Rembrandts etsen op negentiende-eeuwse kunstenaars in Frankrijk: Rembrandt in Parijs. Zo'n titel communiceert lekker, maar Rembrandt is zelf nooit in Parijs geweest. En veel kunstwerken op de tentoonstelling zijn helemaal niet in Parijs gemaakt.

Wat wel goed is, is dat de tentoonstelling laat zien dat niet alleen Rembrandts etstechniek twee eeuwen later werd nagevolgd, maar ook diens realisme. Rembrandt was tijdens zijn leven wereldberoemd, maar na zijn dood ontstond een nieuw schoonheidsideaal, waarin de klassieke oudheid richtinggevend was.

Het alledaagse realisme van Rembrandt werd lange tijd als vulgair gezien, want het stond in schril contrast met de kunst die door de Franse Académie werd ­gepropageerd. Vooral Rembrandts weergave van het vrouwelijk lichaam was lange tijd onderwerp van afkeuring en spot.

Tegendraads
Impressionisten als Edgar Degas, Édouard Manet en Camille Pissarro hadden geen boodschap aan deze traditie. Zij pakten de draad van Rembrandt weer op en ­tekenden het vrouwelijk lichaam zonder een klassiek schoonheids­ideaal in het achterhoofd.

De tentoonstelling begint al eerder, in de jaren dertig van de 19de eeuw. Toen vestigden diverse kunstenaars zich in het dorpje Barbizon, om daar het boerenleven en de ongerepte bossen van Fontainebleau te tekenen, schilderen en etsen. Met hun realistische benadering verzetten zij zich tegen de heersende opvatting dat de natuur moest worden weergegeven zoals zij behoort te zijn.

Rembrandt was daarin een voorbeeld. Vooral zijn ets De drie bomen uit 1643 was populair, omdat de schilders van Barbizon hierin het streven herkenden de natuur zo direct mogelijk weer te geven. De prent heeft subtiele nuances in de passerende onweersbui aan de linkerkant, terwijl de bomen sterk afsteken tegen de zonovergoten rechterzijde.

Twee aankopen
Félix Bracquemond moet deze ets hebben gezien toen hij een vergelijkbare stormachtige regenbui weergaf. Hij laat een groep ganzen kijken naar een onheilspellende wolkenlucht met een opening, waardoor het overvloedige zonlicht over het landschap wordt uitgestrooid. Bracquemond en andere kunstenaars konden het etswerk van Rembrandt bestuderen in het prentenkabinet van de Biblio­thèque Nationale in Parijs.

Als onderdeel van de tentoonstelling in het Rembrandthuis zijn twee aankopen te zien. Edgar Degas tekende omstreeks 1859 een studie naar Rembrandts David en Goliath, die hij waarschijnlijk zag in een particuliere collectie in Rome. Opvallend genoeg liet Degas de grote figuur van Goliath, prominent aanwezig op de ets van Rembrandt, achterwege.

De ets La convalescente (1876-84) van Manet verbeeldt Suzanne Leenhoff, de vrouw van Manet, die ziek op bed ligt. De thematiek en de werkwijze vertonen overeenkomsten met een geëtst studieblad waarin Rembrandt zijn vrouw Saskia meer dan 200 jaar daarvoor heeft weergegeven.

Rembrandt in Parijs, Rembrandthuis.
21 september t/m 6 januari 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden