PlusInterview

De eerste Nederlandse film over Anne Frank gaat eigenlijk niet over Anne Frank

Mijn beste vriendin Anne Frank is de eerste Nederlandse film over Anne Frank. Makers Paul Ruven en Ben Sombogaart schetsen een ander beeld van Anne Frank dan we misschien kennen. ‘In het begin waren mensen echt boos.’

Anne Frank (links, Aiko Beemsterboer) en  Hanna Goslar (Josephine Arendsen). Beeld
Anne Frank (links, Aiko Beemsterboer) en Hanna Goslar (Josephine Arendsen).

Aan Anne Frank mag je niet komen. Dat was de heersende gedachte toen scenarioschrijvers Paul Ruven en Marian Batavier (regisseur Ben Sombogaart kwam pas later bij het project) tien jaar geleden op het idee kwamen om een film over Anne Frank te maken. Misschien is er daarom nooit eerder een Nederlandse film over haar verschenen.

Nederlands eerste film over Anne Frank zou oorspronkelijk gebaseerd worden op haar dagboek. De film ontstond bij Batavier (65), met wie Ruven (63) ook is getrouwd. “Het basisidee kwam van Marian,” vertelt hij in een gesprek met ­regisseur Ben Sombogaart (74), tijdens de persdag op het hoofdkantoor van distributiebedrijf Dutch Filmworks. “Ze zei: ‘Waarom is er geen film over Anne Frank?’”

Ruven zet kracht onder de woorden om het belang te ­onderstrepen van een filmische vertelling over Anne Franks leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. “Dan begin je bij het dagboek. Het was destijds zeventig jaar na de dood van Anne Frank en dus was het dagboek copyright-vrij. Dan mag je het doen. Maar toen we aankondigden dat we er iets mee wilden doen, kwamen er meteen advocaten van het Anne Frank Fonds uit Basel. Die zeiden: u mag ­alleen de allereerste uitgave doen, die Otto Frank heftig had geredigeerd, dus zonder verwijzingen naar seksualiteit, want alle andere uitgaven vallen allemaal nog onder het copyright. Dan klagen we jullie aan en zus en zo. Het bleek dat ze eigenlijk geld wilden – heel veel geld. Toen hebben we er onmiddellijk onze handen vanaf getrokken. Op dat moment wisten we namelijk al dat het verhaal van Hannah Goslar er was, Annes jeugdvriendin, en dachten we: we gaan het verhaal vanuit haar perspectief vertellen.”

Celluloid vlechten

Om het scenario te schrijven, moesten de makers het vertrouwen van Goslar krijgen. “Dat begon slecht,” zegt ­Ruven. “We waren te laat bij haar door een suffende taxichauffeur. Toen gaven we Hannah een bos bloemen, dat in celluloid zat. Ze schrok van dat celluloid, omdat dat bij haar de herinnering opriep dat ze in het concentratiekamp celluloid-strips moest vlechten voor de ­nazi’s.” ­Batavier speelde een belangrijke rol in het vertrouwen winnen. Ruven: “Ze heeft een Joodse vader. Zijn familie en hij hebben ook de Holocaust niet zonder kleerscheuren doorstaan. Volgens mij ‘hielp’ dat bij Hannah Goslar; het gaf vertrouwen. Ik denk dat het mij alleen niet gelukt was.”En dat celluloid vlechten kwam later in de film.

Vriendschap

De eerste Nederlandse film over Anne Frank gaat dus ­eigenlijk niet over Anne Frank. Het is vooral een verhaal waarin Hannah, die wanneer de film begint zo’n veertien jaar oud is, zichzelf vindt. ‘Wat zou Anne doen?’ is het motto waaronder Hannah tot aan het concentratiekamp Bergen-Belsen leeft. “Hannah liep qua ontwikkeling op Anne achter,” zegt Sombogaart. “Anne was bezig met jongens, Hannah speelde nog met een bal.”

Maar in het concentratiekamp, waar de twee elkaar ­tegenkomen, is hun relatie ineens omgedraaid. Hannah zorgt voor haar jongere zusje en is er, door haar verblijf in het relatief geprivilegieerde uitwisselingskamp in plaats van het vernietigingskamp, beter aan toe dan Anne. Nu is het de verzwakte Anne die hulp nodig heeft.

Het is een film die vooral gaat over de vriendschap tussen de twee. Daarom waren de acteurs het belangrijkste voor het slagen van het project, aldus Sombogaart. “Er zijn wel honderd meisjes langsgekomen. Het was altijd open: dit meisje kan een Anne zijn of een Hannah zijn, maar het kan ook een van die vriendinnen uit haar vriendenclubje zijn. Op een gegeven moment was het duidelijk dat Josephine (Arendsen – red.) Hannah was.”

Waarom? “Omdat alles wat ze denkt en wat ze voelt – en dat is een heel mooie eigenschap voor een acteur – te zien is op haar gezicht. Op het moment dat er bij haar een emotie is of een gedachte, gebeurt er van alles in haar ogen.” Ruven voegt toe: “En ze lijkt erg op haar. Ook de lengte klopt. Want Hannah was een slungel. Dat is door Ben en Josephine uit het script gehaald – want we hadden daar ­allemaal slungelige dingen instaan: ze gooit een bal verkeerd et cetera – dat was niet meer nodig bij haar.” Sombogaart: “Maar het allerbelangrijkste is dat kindacteurs op de set zichzelf blijven. Josephine heeft de rol opgevuld met zichzelf. Ze kon zich zo goed in haar verplaatsen.”

“Toen hadden we een lange Hannah gevonden, maar toen hadden we natuurlijk een Anne nodig. Dat was best een ding, want ik had een paar leuke Annes gezien, maar die waren allemaal een stuk kleiner. Dat is heel raar. Hannah mag wel iets groter zijn, maar als het verschil te groot is, geloof ik dat niet.”

“Pas op het allerlaatste moment kwamen we op de ­gedachte Aiko (Beemsterboer) voor de rol te vragen. We dachten eerst: we hebben een meisje ­nodig tussen de twaalf en de veertien. Aiko was al wat ­ouder, dus was buiten de kaartenbak gevallen. Toen zag ik haar in Wat is dan liefde van Aniëlle Webster. Zij was ontzettend goed. Ze heeft een power in zich die Anne ook heeft. We hebben de twee samen laten spelen, en het klikte meteen qua rol en met elkaar, qua chemie. Ze vulden elkaar aan.”

Ruven: “Hannah Goslar heeft Aiko ook gezien via Facetime, voor we met filmen begonnen, en ze zei: het is precies Anne. Niet alleen het uiterlijk, maar vooral hoe ze is. Over zichzelf zei ze trouwens niets.”

Heel voorzichtig

Anne Frank is een icoon. Maar in Mijn beste vriendin Anne Frank is ze een meisje van vlees en bloed. Een die ook nare kanten heeft. We zien haar door de ogen van Hannah, die altijd naar haar heeft opgekeken, maar die soms ook een hekel aan haar had. Een echte tienervriendschap, dus, die soms geplaagd werd door ruzies.

“In het begin waren mensen echt boos,” zegt Ruven over de reacties op het project. “Je mag er niet – niét! – aankomen. Dus we hebben echt een balans moeten vinden. Het lijkt heel gewoon te gaan nu, maar we hebben bepaalde scènes die we eerst niet zouden gebruiken, toch gebruikt, zodat het haar echter maakt.”

Waren ze ooit bang voor de reacties op de film? “Nee,” zegt Ruven resoluut. “We zijn er heel voorzichtig mee ­omgegaan. Het belangrijkste is om de film aangrijpend te maken, dat de kijker meeleeft met de personages.” Daarom is ervoor gekozen om de narigheid af te wisselen met alledaags plezier, ook ten tijde van onderdrukking en oorlog. Misschien maakt dat het resultaat aangrijpender: Hannah en Anne zijn kinderen zoals wij allemaal kinderen zijn geweest.

Hannah Goslar
 Beeld Amnon Gutman
Hannah GoslarBeeld Amnon Gutman

Hannah Goslar

Mijn beste vriendin Anne Frank wordt aangeprezen als de eerste Nederlandse film over Anne Frank. Toch vertelt de film, die gebaseerd is op de memoires van Hannah Goslar, een verhaal over de oorlog vanuit het perspectief van Hannah, met wie Anne Frank bevriend was. De twee meisjes zijn jeugdvriendinnen. De film beweegt heen en weer tussen de beginjaren van de oorlog, waarin ondanks de discriminerende wetten en intimiderende nazi’s Hannah en Anne ook plezier beleven, en de tijd in het concentratiekamp Bergen-Belsen, waarnaar beide meisjes zijn gedeporteerd. Hannah bevindt zich in een relatief geprivilegieerd uitwisselingskamp, het deel van het kamp waar personen werden vastgehouden om uit te wisselen met Duitse krijgsgevangen; Annes omstandigheden zijn schrijnender. Een rieten muur scheidt de twee van elkaar, maar Hannah is vastbesloten om Anne te helpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden