PlusBoekrecensie

De duizelingwekkende zoektocht begint met een knobbeltje

null Beeld -
Beeld -

Het zal wel niks zijn, denkt Wyrt Posthuma, als hij een knobbeltje in zijn gehemelte voelt. Nuchtere jongen, wetenschappelijk onderlegd, gespecialiseerd in kunstmatige intelligentie. Maar het knobbeltje blijkt een ding te bevatten, een vijfde verstandskies die daar God weet hoe is terechtgekomen, en de verstandskies blijkt ouder dan Wyrt zelf.

Het knobbeltje is het begin van een duizelingwekkende zoektocht naar Wyrts vroege jeugd en uiteindelijk naar de grote levensvragen. Als je kunt spreken van ‘begin’. Was, de debuutroman van Jilt Jorritsma (1991), gooit het hele idee van lineaire tijd overhoop, maar ook dat van strikte scheidingen tussen mens en natuur en tussen mensen onderling. Het knobbeltje is alles vermomd als niks – een terugkeer naar de kern vermomd als ‘ontstoken speekselklier of een etterophoping.’

Rottend gehemelte

Was is een gedurfde, even zinne­lijke als filosofische roman met horrortrekjes, in de gedaante van een realistisch verhaal. Al te realistisch, denk je in eerste instantie nog. Jorritsma beschrijft akelig concreet hoe Wyrts gehemelte begint te rotten, en wat voor ingrepen er nodig zijn om de mysterieuze kies te verwijderen. Wie op korte termijn bij de tandarts langs moet, doet er misschien goed aan om nog even te wachten met lezen tot ná die afspraak.

Wyrts goed onderbouwde medische ellende vloeit over in – of valt samen met – een paar net niet verpletterende geestelijke klappen. Hij besluit naar zijn geboortegrond te reizen, in de hoop op meer duidelijkheid over zichzelf en zijn onbekende vader. Pas op de noordelijke vorstgrond dringt een bijna-psychotische, griezelige verwarring het verhaal binnen. Denk qua sfeer aan David Lynch, qua thematiek aan Arrival.

De beeldende scènes worden afgewisseld met essayistische passages over de klassieke oudheid, over Descartes en over Bijbelse en oosterse opvattingen van mens en natuur. Het knappe is dat Jorritsma de cerebrale worstelingen – op een paar te ver doorgevoerde mindfucks na – steeds koppelt aan rouw en gemis. Trauma is de vruchtbare aarde waar Wyrts existentiële strijd in wortelt; zijn snel vertakkende gedachten vormen één grote poging om grip te krijgen op tijd en ruimte, bewustzijn en omgeving, maar vooral op pijn en verlies.

Was

Jilt Jorritsma
Fictie
Lebowski €22,99
240 blz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden