De ‘tv-tuin’ van Nam June Paik is het bezoeken waard.

PlusMooi 2020

De beeldende kunst waar we in 2020 naar uitkijken

De ‘tv-tuin’ van Nam June Paik is het bezoeken waard.Beeld bpk / Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, D¸sseldorf / Nam June Paik Estate, New York

In de eerste weken van 2020 tippen we gebeurtenissen in de kunstwereld om dit jaar in de gaten te houden, zoals foto’s geïnspireerd door Versailles.

Nam June Paik: The Future is Now

Toen paus Paulus VI in 1965 New York bezocht stond Nam June Paik langs de weg om zijn intocht te filmen met een gloednieuwe Sony Portapak, de allereerste draagbare videocamera. Die avond speelde hij de banden af in het Greenwich Village Cafe en was de videokunst geboren. Twaalf jaar later organiseerde het Stedelijk Museum een overzichtstentoonstelling van Paik, een erkenning van zijn pionierswerk. Onderdeel daarvan was TV-Buddha, een achttiende-eeuws boeddhabeeld dat heel zen naar zijn eigen beeltenis op een moderne televisie zit te kijken. Het werk behoort sindsdien tot de topstukken van het Stedelijk en heeft ook een prominente plek gekregen in de grote overzichtstentoonstelling die het museum dit voorjaar wijdt aan de in 2006 overleden kunstenaar. De titel is toepasselijk: The Future is Now. Want Paik voelde feilloos aan dat de wereld in 1965 aan de vooravond van een historische stroomversnelling stond. Dat media die wereld onherroepelijk zouden veranderen. En dat kunst zich zou gaan mengen met technologie, om nooit meer hetzelfde te zijn.

Stedelijk Museum Amsterdam, 14 maart t/m 23 augustus

Viviane Sassen: Venus & Mercury

Een enkele foto van Viviane Sassen kan met gemak de aandacht een halfuur vasthouden. Het zijn vaak ongebruikelijke composities waarin lichamen, kleding en rekwisieten versmelten met licht en schaduw tot ambigue beelden. Aan een serie ben je zo een halve dag kwijt: onder het gestileerde oppervlak borrelen verhalen en laten zich formele lijntjes opdreggen. Dat belooft dus wat voor Venus & Mercury, de overzichtstentoonstelling die alle zalen van Huis Marseille vult.

Sassen heeft zich laten inspireren door Versailles en de Franse hofcultuur uit de 17de en 18de eeuw. Centraal staat Marie-Antoinette, die van ‘als het volk honger heeft, moet het maar cake eten’, en haar seksuele escapades. De Venus uit de titel verwijst dan ook naar liefde en lust, Mercury (Mercurius) naar het kwik waar in die tijd geslachtsziekten mee werden bestreden.

Uit dezelfde tijd als de laatste Franse koningin stammen ook de verhalen uit Een huis genaamd Marseille, een recent boek over het pand waar het museum in is gehuisvest. In een aantal zalen brengt Sassen ze tot leven. Actrice Tilda Swinton leest de gedichten voor die Marjolijn van Heemstra erbij schreef.

Huis Marseille, 14 maart t/m 31 mei

Caravaggio-Bernini. Barok in Rome

Omstreeks 1600 was Rome een plek van vergane glorie. De eeuwige stad was in verval geraakt en belangrijke ontwikkelingen in kunst en wetenschap vonden elders plaats. Daar kwam ineens verandering in toen een nieuwe generatie kunstenaars furore maakte. De schilder Caravaggio en de beeldhouwer Bernini kusten Rome uit een winterslaap. De elegantie en verfijning van de 16de eeuw maakten plaats voor de barok, een nieuwe kunstvorm vol theatrale effecten en rauwe emoties. Schilderkunst, beeldhouwkunst en architectuur werden samen een totaalervaring.

Het Kunsthistorisches Museum in Wenen en het Rijksmuseum wilden onafhankelijk van elkaar een tentoonstelling over de barok organiseren. Ze besloten er een gezamenlijk project van te maken. De tentoonstelling is nu in Wenen en komt in februari naar Amsterdam.

Door de eerdergenoemde totaalervaring werd Bernini een veelgevraagde beeldhouwer voor Romeinse kerken, zoals de Sint-Pieter. Zijn expressieve figuren tarten de zwaartekracht en portretbustes lijken te spreken. Een van de beelden die naar Amsterdam komen is een terracotta model voor De extase van St.-Theresia van Ávila, misschien wel de beroemdste verbeelding van een religieus wonder ooit. De dynamische plooien van de kleding van de heilige weerspiegelen haar innerlijke emoties.

Rijksmuseum, 14 februari t/m 7 juni

In the Picture

Francis Bacon maakte in 1957 een serie interpretaties van Van Goghs De schilder op weg naar Tarascon. Vincent schilderde zichzelf in de bloedhete zon, een eenzame figuur die een zwarte schaduw op de grond werpt. Bij Bacon wordt de schaduw bijna een zelfstandige figuur. “Ik heb eigenlijk altijd al van de vroege Van Gogh gehouden, maar die achtervolgde figuur op de weg leek op dat moment precies goed – als een spook op de weg, zou je kunnen zeggen,” zei hij erover.

Het Van Gogh Museum verkent hoe kunstenaars zichzelf en elkaar in de 19de en 20ste eeuw hebben afgebeeld. In de romantiek werd de mens achter de kunstenaar steeds belangrijker. De kunstenaar presenteerde zich als bohemien, als succesvol genie of als iemand die lijdt voor de kunst. Van Gogh schilderde zichzelf overigens uit praktische overwegingen. Hij wilde gewoon leren portretschilderen en zijn eigen hoofd was daarbij een handig studieobject.

De expositie maakt ook een uitstapje naar onze eeuw. Een van de meest recente schilderijen is Vincent als filiaalmanager van Emo Verkerk, gemaakt in 2015.

Van Gogh Museum, 21 februari t/m 24 mei

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden