Plus

De andere kant van nikabdraagsters: 'Ik ben geen freak'

In haar boek Veiled, Too Busy Being Awesome laat de Amsterdamse fotograaf Saskia Aukema een andere kant zien van 22 nikabdraagsters in binnen- en buitenland. 'Ook deze vrouwen zijn bezig met schoonheid en mooie kleding.'

Een lichte nikab met een humoristisch extraatje Beeld Saskia Aukema

Er is geen kledingstuk zo controversieel in Europa als de nikab en daarom is die zo razend ­interessant, zegt Saskia Aukema (43). De documentair fotograaf bezocht drie jaar lang Nederlandse en Britse dragers van de gezichtssluier. Haar ervaringen bundelde ze in een fotoboek. "Het idee is dat deze vrouwen willoos zijn. Maar veel van de dingen die ik zag in de media bleken niet te kloppen."

De fotograaf, die in 2013 afstudeerde aan de Amsterdamse Fotovakschool, is gespecialiseerd in de islam. Ook zij verwachtte onderdrukking, maar ze ontmoette veel vrouwen die juist weerstand ervaren van familieleden. Die willen niet dat 'hun' vrouwen volledig gesluierd door het leven gaan.

Zoveel ophef
Aukema: "De vrouwen worden bedreigd en krijgen soms te maken met fysiek geweld op straat. Kun je nagaan hoe sterk je in je schoenen staat als je besluit dit te dragen."

Aukema, van oorsprong taalkundige, verdiepte zich eerder in bekeerlingen. Ze maakte hierover met antropologe Vanessa Vroon-Najem een boek. Het bleek de voorloper van haar huidige project over de nikab waarin dezelfde vragen centraal staan: Hoe is het om ondanks tegenstand, zoals het dreigende verbod, toch die stap te nemen?

Aukema: "Goed beschouwd is een nikab een klein stukje stof. Je kan het in één hand houden, sommige wegen maar 100 gram. Dat zoiets kleins zoveel ophef kan veroorzaken, daar moest ik meer van weten."

Spaghettibandjes
Het onderwerp 'nikab' stond toen al tijden op het wensenlijstje van Aukema om eens goed uit te diepen. Een warme septemberdag in 2014 betekende de doorbraak. "Op de Dam zag ik twee vrouwen zitten, een daarvan droeg een nikab. Zelf had ik een hemdje aan met spaghettibandjes. Dat contrast vond ik ongemakkelijk."

"Na minutenlang om haar heen te zijn gedrenteld, sprak ik haar aan. Het werd een leuk gesprek. Haar vriendin kende mijn werk, wat erg hielp."

Met deze nikabdraagsters en de vrouwen die volgden, maakte ze voor haar project twee afspraken: volledige anonimiteit en inzage in de foto's voor publicatie. Noodzakelijke maatregelen, volgens Aukema.

Geen freak
"De eerste vrouw die ik sprak, had slechte ervaringen met foto's die belandden op sociale media. Haar twijfel werd tijdens het project omgezet in willen meedoen. Ze zei: 'Ik ben geen freak. Ik ben iemand die graag op deze manier gekleed gaat'."

Thuis trekken nikabdraagsters iets anders aan Beeld Saskia Aukema

De eerste paar foto's in het boek zijn in tegenstelling tot de rest van het boek donker van tint. Ze staan symbool voor de afstand die de fotograaf bij aanvang voelde ten opzichte van de vrouwen.

Na een paar pagina's komen de kleuren, het licht en de humor. "Als je de vrouwen beter leert kennen, blijkt dat zij ook gewoon mensen zijn en bezig met zaken als schoonheid, en er leuk uitzien op feestjes of thuis."

Om te ontkomen aan een duistere manier van fotograferen, moest de fotograaf wel wat trucjes toepassen. Aukema: "De vrouwen fotograferen zonder nikab was geen optie. Ik heb daarom alles vastgelegd wat ik niet had verwacht."

Statement
"Toen ik de vrouwen vroeg hun privékleding te laten zien, greep één iemand de uitnodiging aan om een statement te maken: op haar sweater staat 'Power To The Girls', weer een ander hield haar feestjurken in de lucht." Volgens Aukema maken de huiselijke taferelen de boel herkenbaar én minder zwaar. "En als je bij iemand thuis bent, is het automatisch licht en is er kleur."

Aukema knikt bevestigend op de vraag of de gesluierde vrouwen zich kunnen voorstellen dat het er eng uitziet, zo'n zwarte doek. "Maar waar voor hen de grens ligt, is de haat en agressie. Steeds meer vrouwen zijn tijdens het project gestopt met het dragen ervan: ze konden het niet meer aan."

Bij wijze van experiment ging de fotograaf ook een dag gesluierd over straat: een drukkende ervaring. "Ik was voorbereid op het allerergste. Er gebeurde niets. Wel kreeg ik opmerkingen als: 'Zo, ga je een bank beroven?' Of: 'Dit moet verboden worden.' Waar dat vandaan komt? De islam heeft de tijd natuurlijk niet mee, mensen zijn bang. Ik denk dat de anonimiteit van de vrouwen een magneet is voor projecties. Door die nikab lijken vrouwen niet menselijk."

Presentatie Veiled, Too Busy Being Awesome, dinsdagavond, Pakhuis de Zwijger. Expositie, OBA Javaplein, t/m 4 december.

'Ik heb alles vastgelegd wat ik niet had verwacht' Beeld Saskia Aukema
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden