Plus

De 45 toerenplaat bestaat 70 jaar: reden voor een feestje

Zondag is het 70 jaar geleden dat in de Verenigde Staten de eerste 45 toerenplaat verscheen. De single zou het goed doen als drager van popmuziek. Ook in Amsterdam reden voor een feestje.

Een vrouw in een platenzaak in Kopenhagen Beeld Getty Images

Knalgroen was de allereerste 45 toerenplaat die RCA Victor op 31 maart 1949 in de Verenigde Staten op de markt bracht. Het was de bedoeling dat aan de kleur van het vinyl van een single te zien zou zijn wat voor soort muziek erop stond. Zeven genres werden daarbij onderscheiden: van blues en aanverwante zwarte muziek tot klassiek. Groen stond voor country.

Op die eerste vinylsingle bezong countryzanger Eddy Arnold in het nummer Texarkana baby zijn liefde voor een meisje van wie de vader uit Texas kwam en her maw uit Arkansas. Een braaf nummertje, in een beheerst tempo en keurig gezongen. Op driekwart van de speelduur is er een solo op pedalsteelgitaar, maar ook die blijft netjes binnen de lijntjes.

Bijna niet voor te stellen dat nog geen vijf jaar later de rock-'n-roll zou losbarsten, de op jongeren gerichte muziek die zich vooral op single razendsnel zou verspreiden in Amerika en daarna in de rest van de wereld.

Afscheid van 78 toeren
Publiek voor grammofoonplaten was er in het Amerika van net na de Tweede Wereldoorlog genoeg, maar de aloude, van schellak gemaakte 78 toerenplaat voldeed niet meer. Die was kwetsbaar - liet je hem uit je handen vallen, dan brak hij in vele stukken uiteen - en de geluidskwaliteit liet te wensen over.

Platenmaatschappij CBS kwam in 1948 met een alternatief: de van vinyl gemaakte langspeelplaat op 33 toeren. Een jaar later kwam concurrent RCA Victor met de van hetzelfde materiaal gemaakte single. De consument was verward: wat moest hij kopen, een plaat van 78, 45 of 33 toeren (in het Engelse trouwens aangeduid als rpm: revolutions per minute)? Uit de zogeheten war of the speeds die ontstond, kwamen de twee nieuwe formaten als winnaar uit de bus.

Muziek voor nog geen dollar
De 78 toerenplaat had zijn beste tijd gehad, al zou hij tot eind jaren vijftig verkocht blijven. De langspeelplaat - 33 toeren - met aan beide zijden een speelduur van zo'n twintig minuten werd de geluidsdrager voor serieus geachte genres als klassiek en jazz. De single - 45 toeren, met op elke kant ruimte voor een liedje van hooguit drie minuten - werd het platenformaat van de populaire muziek. En vanaf halverwege de jaren vijftig was dat vooral rock-'n-roll.

Veel eerder dan in Europa bestond in de Verenigde Staten een jongerenpubliek dat financieel wat te besteden had. Elpees waren te duur voor de tieners, maar singles kostten nog geen dollar. Het zorgde voor een revolutie in de muziekwereld. Voor het eerst in de geschiedenis hadden jongeren hun eigen muziek en de platenindustrie voer er wel bij. Van alleen al de single Rock around the clock werden in Amerika drie miljoen exemplaren verkocht.

Liedje van drie minuten
Ook voor popgenres die na de rock-'n-roll ontstonden, zoals de beatmuziek van de vroege jaren zestig, bleef de single de voornaamste geluidsdrager. Halverwege dezelfde jaren zestig deed zich wel een scheiding voor: popmuziek met pretenties die verder reikten dan een liedje van drie minuten werd nu ook typische langspeelplaatmuziek. Een echte bedreiging voor de single was dat niet: in 1974 werden er meer singles verkocht dan ooit (200 miljoen volgens het Amerikaanse vakblad Billboard).

Een bedreiging vormde in de jaren tachtig wel de cd. Zeker toen later ook de cd-single werd geïntroduceerd, kreeg de vinylsingle het zwaar. Anno 2019 bestaat de cd-single echter niet meer, maar worden vinylsingles wel nog steeds geperst, zij het in kleine oplages.

Die zijn vooral bestemd voor platenverzamelaars, hoewel die doorgaans veel geïnteresseerder zijn in oude singles, waarvan de prijzen inmiddels behoorlijk kunnen oplopen. Op Discogs, de online marktplaats voor grammofoonplaten, wordt een zeventig jaar oud, maar puntgaaf en vanzelfsprekend knalgroen exemplaar van Eddy Arnolds Texarkana baby te koop aangeboden voor 100 dollar.

De Amsterdam Beat Club viert zaterdag in De Nieuwe Anita (Frederik Hendrikstraat 111) het zeventigjarig bestaan van de vinylsingle met het feest The Fabulous 45, aanvang 20.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden