Plus

De 10 genomineerden voor de Amsterdamse Architectuurprijs

In april wordt de Amsterdamse Architectuur­prijs uitgereikt. Een vakjury en een publieks­jury kiezen uit tien kandidaten het beste project. Wat is de geheide winnaar uit de oogst van 2018?

1. Pondok Beeld Jordi Huisman

Verdichting, dat is dit jaar het vertrekpunt van de belangrijkste architectuurprijs van Amsterdam, de A.A.P. Begrijpelijk, want er blijft geen plekje of hoekje in de stad ongebruikt, zodat er voor een groep als de stadsnomaden nergens meer ruimte overschiet. Amsterdam worstelt met zijn nieuwe opgave als metropool die tegen zijn grenzen oploopt.

Wat zijn de begeerde bouwlocaties en waarom lopen de openbaarvervoerverbindingen zo achter in een stad die steeds meer dichtslibt? Het zijn vragen die om de haverklap opkomen en die bij deze editie van de A.A.P. op de achtergrond meespelen. Want de conclusie bij het zien van de tien nominaties luidt: de stad wordt internationaler, grootstedelijker en daarmee ook anoniemer. Meer een stad voor de wereld dan voor de Amsterdammers.

Tekenend daarvoor is dat betaalbare woningbouw vrijwel niet is doorgedrongen tot de laatste tien nominaties. Wat Ymere, de Key of Stadgenoot doen, speelt zich kennelijk af in de marge. Deze tijd kenmerkt zich door grote chique appartementsblokken en hotels; plekken waar je niet de doorsnee Amsterdammer, maar vooral de expat zult aantreffen.

Geen IJburg of Zuidas
De architectuur die daarbij past, heeft daarom iets ongrijpbaars: vakkundig en smaakvol gedaan, maar zielloos als een creditcard. Het persoonlijke is ingewisseld voor het universele. Wat er op de Zuidas wordt gebouwd, zou evengoed in Parijs of Dubai kunnen staan. Een echte Amsterdamse wijk is hooguit te vinden in Zuidoost.

Fijn dus dat de woningbouw op de Karspeldreef bij de laatste tien hoort. Nu we het toch over woningbouw hebben, dan springt het collectieve particuliere opdrachtgeverschap eruit, met twee projecten. Dat zijn het Pondok aan de Poeldijkstraat en het Driegeneratiehuis in Buiksloterham.

Verrassend zijn de nominaties - allemaal projecten die in 2018 zijn opgeleverd - niet. De stations van de Noord/Zuidlijn horen erbij, evenals de gereviseerde Oostlijn. Het met bescheiden budget gebouwde Hyperion Lyceum mocht niet ontbreken, evenals Hotel Jakarta op het Java-­eiland en de derde vleugel van de Rietveld­academie. De projecten zijn niet erg goed over de stad verdeeld: geen Nieuw-West dit keer, Oost evenmin en al helemaal niet IJburg, het Zeeburgereiland, de Zuidas of de Houthaven.

Altijd interessant om vast te stellen is welke ­architectuur de groslijst niet heeft gehaald. Dan valt op dat Soho House ontbreekt, net als het Huis voor de Goede Doelenloterijen aan de Beethovenstraat, de Steltloper op Borneo en het gerenoveerde Burgerweeshuis. En nee, de Pontsteiger is er ook niet bij, die wordt in mei pas officieel opgeleverd. De gedoodverfde winnaar moeten we dan toch zoeken in de ondergrondse van de Noord/Zuidlijn, die Amsterdam ­stations heeft opgeleverd die de stad nooit heeft gekend.

2. Renovatie Oostlijn Beeld Eva Plevier
3. Karspelhof Beeld Luuk Kramer

De tien nominaties

1. Pondok
Woon-werkgebouw aan de Poeldijkstraat, dat ­bestaat uit negen cascowoningen en twee of drie bedrijfsruimten. Pondok is een voorbeeld dat aanliep tegen de verscherpte regels van de ­gemeente, waardoor de bouwer een belang nam in een paar woningen om de realisatie te voltooien. Architect Tom Jonker leverde een fraai vrijstaand blok met ruime gaanderijen en opgangen die doen denken aan New Yorkse pakhuizen.

2. Renovatie Oostlijn
Het opvallendst aan de vernieuwde metrostations van de Oostlijn zijn de in tegels gevatte namen van de stations (werk van René Knip). Dat past bij de robuuste architectuur van de stations, typisch een product van de vroege jaren tachtig. Group A nam de renovatie van de opgangen, ­perrons en liftkokers van de zestien stations ter hand en bevrijdde hen van al te veel betonnen ­ballast. Dat ­gebeurde volgens het adagium 'terug naar de basis', maar met een blik op de ­toekomst.

3. Karspelhof
Zuidoost is vertegenwoordigd met de klimaat­neutrale woonwijk Karspelhof, ontworpen door Geurst & Schulze. Goede isolatie, groene materialen, zonnepanelen op het dak en ook nog eens toegang tot 100 procent elektrische auto's, dat zijn de ingrediënten voor de energieneutrale wijk. Typerend aan de architectuur zijn de wit gestuukte lijsten in de rode baksteen en de verspringende blokken, allemaal met een plat dak en een enkele met een pergola op het dak. Niet schokkend, wel sympathiek.

4. Fedlev
Veel glas, veel doorkijkjes: dat kenmerkt het derde academiegebouw van de Rietveld Academie aan de Fred Roeskestraat. Architecten: Paulien Bremmer, Fedlev en Rob Hootsmans. Er zijn twee vleugels met elkaar verbonden, waardoor er ­eindelijk een geheel is ontstaan. In deze ­ontbrekende schakel bevinden zich studio's, ­leslokalen, expositieruimtes en ook het dak is bruikbaar voor installaties en objecten. Wit en strak - daar zullen de kunstenaars in spe wel raad mee weten.

5. QO Hotel
Er moest een toren in het Amstelkwartier op de lijst, vond de programmaraad. De afvallers waren de Spakler, het Postillion Hotel en de Amstel Tower - de laatste vanwege de krappe appartementen. Bleef over QO van Mulderblauw, in ­samenwerking met Paul de Ruiter, dat vooral ­uitblinkt door het circulaire programma. Zodra een gast de kamer verlaat, klapt er een luik voor het hotelraam. Beton uit de A'DAM-toren is verwerkt in wanden en vloeren. Innovatief is het nieuwe aquaponicssysteem, waarmee planten en vissen worden gekweekt - en dat allemaal onder de nok.

4. Rietveld Beeld Jeroen Verrecht
5. QO Hotel Beeld Ronald Tilleman

6. Hyperion Lyceum
Van buiten zou het evengoed een vuilverbrandingsinstallatie kunnen zijn, ware het niet dat de oranje inkepingen een speelse gebruiker doen vermoeden: de leerlingen van het ­Hyperion Lyceum. Ector Hoogstad Architecten ontwierp voor weinig geld een onderwijsgebouw waar elke ruimte verschillend is, waar het atrium is ­verdeeld in allerlei niveaus met trappen, galerijen en werkplekken. Dit is een ontmoetingsplek par excellence, een tof interieur dat je elke puber zou toewensen.

7. Driegeneratiehuis
Buiksloterham is tot dusver een allegaartje zonder duidelijk stedenbouwkundig plan, een verzameling individuele oprispingen. In dat geheel springt het Driegeneratiehuis eruit, ontworpen door BETA office for architecture. Een huis dat meegroeit, bestemd voor twee huishoudens uit een familie, verdeeld over vijf verdiepingen die op ­allerlei ­manieren kunnen worden gebruikt. Opvallend is de noordgevel, gesloten vanwege de geluidhinder aan de Klaprozenweg, terwijl de zon alle kans krijgt aan de zuidkant.

8. Rivierstaete
De Rotterdammer Huig Maaskant bouwde niet veel in Amsterdam. Van wat hij achterliet, waren de dichte schijven van Rivierstaete het spannendst. Die steken bijna uit over de Amstel. Ten behoeve van een groot reclamebureau gooide MVSA Architects de gevel open, waardoor het voormalige grootste kantoorgebouw van Europa veranderd is in een transparante 'ijsschots'. Daarvoor zijn dan wel zes miljoen grijswitte tegeltjes geofferd. Komt nu in aanmerking voor het BREEAM-certificaat, waarmee de hoge graad van duurzaamheid is uitgedrukt.

9. Hotel Jakarta
Meer dan het niet bijster spannende exterieur is het interieur met de subtropische planten en het vele bamboe de troef van Hotel Jakarta op het Java-eiland. SeARCH Architecture ontwierp een overrompelend complex, waarvan de Malabar op de punt een schitterend uitzicht biedt op het IJ. Het terras op de kade behoort tot de aantrekkelijkste in de stad en de geest van de kolonie klinkt door in stellages met objecten uit de Oost.

10. Noord/Zuidlijn
De tien kilometer lange metrolijn (Benthem Crouwel Architects) werkt sinds de zomer van 2018 en is een groot succes. Dat komt natuurlijk door de snelle verbinding tussen Noord en de RAI, maar ook door de stations die alle een eigen signatuur hebben. De golvende overkapping van station Noord, de frescoachtige kunst op het Rokin en vooral de kathedraalachtige ruimte onder het Centraal Station met zijn spel van roltrappen en schuine kolommen. De zeven stations zijn verrijkt met mooie kunstwerken, waarvan het silhouet van Ramses Shaffy op de Vijzelgracht, door Marjan Laaper, de meeste indruk maakt.

6. Hyperion Lyceum Beeld Petra Appelhof
7. Driegeneratiehuis Beeld Ossip van Duivenbode
8. Rivierstaete Beeld Eva Plevier
9. Hotel Jakarta Beeld Mark van der Zouw
10. Noord/Zuidlijn Beeld Rink Hof
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden