PlusBoekrecensie

David Meijer wist niets over de tijd van zijn grootouders in de Jappenkampen en ging op zoek

‘Weet je David, volgens mij heb ik wat men tegenwoordig een trauma noemt,’ zei de oma van David Meijer vier jaar voor haar dood. In Zusters van Tarakan gaat hij op zoek naar haar verhaal.

John Jansen Van Galen
De groep jonge verpleegsters op het eiland Tarakan, Mila Herman staat niet op deze foto, had  begin 1942 geen idee hoe dichtbij de Japanners al waren.  Beeld foto privécollectie Ineke Bakker
De groep jonge verpleegsters op het eiland Tarakan, Mila Herman staat niet op deze foto, had begin 1942 geen idee hoe dichtbij de Japanners al waren.Beeld foto privécollectie Ineke Bakker

Het is met de oorlog in Nederlands-Indië al net als met de Tweede Wereldoorlog in Europa; de stroom van verhalen lijkt onuitputtelijk en is pas echt op gang gekomen toen bijna alle ooggetuigen van de gruwelijke gebeurtenissen al waren overleden, zodat we het moeten stellen met archieven, overgeleverde verhalen en fantasie. Maar op hun best verscherpen die ons beeld steeds verder.

Als David Meijer in 2013 het voormalige concentratiekamp Natzweiler bezoekt, beseft hij dat hij niets weet over de tijd die zijn grootouders in Nederlands-Indië in Jappenkampen doorbrachten. Het enige wat zijn oma er voor haar dood, vier jaar eerder, soms over kwijt wil is: “Weet je David, volgens mij heb ik wat men tegenwoordig een trauma noemt.” Hij gaat op zoek naar haar verhaal.

Die oma, de Indo-Europese Mila Herman, meldt zich in het begin van de Tweede Wereldoorlog op Java als vrijwilligster bij het Rode Kruis en wordt met een groep collega’s overgebracht naar een geheime bestemming. Ze worden gestationeerd op Tarakan, een eiland voor de oostkust van Borneo dat voor zestig procent in de Japanse behoefte aan olie kan voorzien. Er zal dan ook hevig om Tarakan gevochten worden en spoedig zijn er veel gewonden te verplegen.

Benarde nadagen

Meijer moet nauwgezet research hebben gedaan, want hij beschrijft de periode in het begin van 1942, als Tarakan nog tot Nederlands-Indië behoort, tot in de kleinste details. In eerste instantie lijkt het boek wat kneuterig geschreven – een groep jonge verpleegsters op een tropisch eiland, met alle vriendschappen en ruzies van dien.

Maar de lezer raakt spoedig geboeid door de beschrijving van een kleine gemeenschap in haar benarde nadagen, de toenemende dreiging en spanning, het optreden van Nederlands-Indische militairen en de vaak moeizame relatie van de vrijwilligsters tot de oudere ervaren verpleegsters die al op het eiland waren en die soms ineens bevorderd moeten worden omdat ze anders lager in rang zouden staan dan de nieuwkomers.

Meijers boek gaat uiteindelijk voor slechts een kwart over het latere verblijf van zijn oma in de Jappenkampen. Driekwart is gewijd aan die laatste paar spannende maanden waardoor hij blijkbaar gefascineerd is geraakt, waarin Tarakan nog in handen van Nederland is en niemand op het eiland weet hoe ver de Japanners al zijn opgerukt. En hij slaagt er in die fascinatie op de lezer over te brengen. Subtiel schetst hij bovendien en passant een kleine koloniale samenleving, met alle interne tegenstellingen van dien.

Voldoende geloofwaardig

Al geeft Meijer geen uitleg over de verhouding tussen fictie en non-fictie in zijn boek, je kunt er staat op maken dat alle gesprekken die hij weergeeft uiteraard achteraf door hem geconstrueerd zijn. Maar hij doet dat voldoende geloofwaardig om de lezer te laten meeleven met zijn personages, zoals de haaibaai zuster Kraaykamp (‘De Kraai’), de joyeuze, op Tarakan woonachtige Dixie en vooral de onderofficier Winkler die lang op de rand van leven en dood zweeft.

Als David zijn oma soms vroeg waarom ze een onderscheiding had uit de oorlog antwoordde ze steevast: “Ik heb geen flauw idee waarom. Ik heb mijn werk gedaan.”

null Beeld

Zusters van Tarakan. Een vrouw. Een oorlog. Een geschiedenis
David Meijer
Atlas Contact, € 23,99
336 blz.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden