Plus

David Hockney heeft een zwak voor Van Gogh

David Hockney en Vincent van Gogh verruilden beiden hun geboortegrond voor zonniger oorden. Ze maakten er hun beroemdste meesterwerken. Hoewel Hockney ook zijn vaderland niet vergat.

Woldgate Woods, 6 & 9 November 2006. Beeld David Hockney

Edvard Munch, Francis Bacon, Willem de Kooning: het is ondoenlijk om een lijst te maken met schilders die zich in meer of mindere mate verwant voelden met het werk van Vincent van Gogh. Tal van kunstenaars na Van Gogh hielden van zijn schilderijen, van de gedurfde composities, de kleuren, zijn heroïsche doorzettingsvermogen en zijn bijzondere opvattingen over het kunstenaarschap.

Ook David Hockney heeft een zwak voor Van Gogh. In de tentoonstelling Hockney - Van Gogh: The Joy of Nature zie je hoe Hockney al in de jaren zeventig tekeningen maakte met een handschrift dat sterk doet denken aan dat van Van Gogh. Maar in één opzicht heeft Hockney toch iets gedaan waar zijn beroemde voorganger nooit aan is toegekomen. Daarvoor moeten we kijken naar de levensloop van beide schilders.

Verpletterende indruk
Vincent van Gogh groeide op in het Brabantse Zundert. Na mislukte pogingen om kunsthandelaar en predikant te worden, besloot hij kunstschilder te worden. Aanvankelijk zocht hij zijn motieven in Nederland, waar hij ploeterde om het schildersvak onder de knie te krijgen. Van Gogh was geen natuurtalent. Na een mislukte studie aan de academie in Antwerpen reisde hij verder naar het zuiden, naar Parijs. Daar maakte hij kennis met het werk van de impressionisten en vooral ook met Japanse prenten. Begin 1888 reisde hij door naar Arles, wat een verpletterende indruk op hem moet hebben gemaakt. Plotseling werd hij omringd door licht dat helderder was en kleuren die intenser waren dan hij ooit gezien had. Dit kende hij alleen van Japanse prenten.

Komische noot
Hockney groeide op in Bradford in het Noord-Engelse West Yorkshire, waar hij een klassieke schildersopleiding volgde aan de Bradford School of Art. De waarneming was de leidraad: tekenen en schilderen naar model, stillevens en landschappen, stadsgezichten.

Hij ging naar de grote stad, naar het Royal College of Art in Londen, waar hij al snel een reputatie kreeg als tegendraadse maar getalenteerde student. Hij zocht zijn weg in de kunstwereld, maakte schilderijen met homo-erotische toespelingen en schilderde popartachtige werken, vaak met een komische noot. Tijdens zijn jeugd kwam Hollywood al via films en tijdschriften zijn leven binnen, wat een droomwereld moet zijn geweest voor een kind in een workingclassfamilie in Yorkshire.

Zowel Van Gogh als Hockney droomde van verre, zonnige landen waar het licht intenser is.

Meesterwerken
Wat Zuid-Frankrijk was voor van Van Gogh, was Los ­Angeles voor Hockney (Hockney ging er in 1964 wonen). Beide kunstenaars maakten op die plekken hun beroemdste meesterwerken. Van Gogh schilderde in Frankrijk de Zonnebloemen, Caféterras bij nacht, De sterrennacht en De brug van Langlois, om maar een paar werken te noemen. Vlak na zijn aankomst in Los Angeles schreef ­Hockney aan zijn galeriehouder in het grijze Engeland dat hij in het beloofde land was aangekomen.

Een paar jaar later maakte hij er een reeks schilderijen met zwembaden. A Bigger Splash (1967), het beroemdste schilderij in de reeks, is ook een geestig commentaar op de schilderkunst uit zijn tijd. Met zijn rechte lijnen en vlakken herinnert de compositie aan een abstract schilderij, terwijl de plons zelf lijkt op een abstract-expressionistisch schildergebaar. Hockney gebruikte een foto van de plons voor zijn schilderij, maar hij schilderde het motief uiterst langzaam en precies na.

Ultieme bestemming
Je zou denken dat beide schilders hiermee hun ultieme bestemming hadden bereikt, maar het liep anders. Daarin verschilt hun levensloop. Van Gogh kreeg geestelijke problemen. In de inrichting in Saint-Rémy moest hij enige tijd binnenblijven. Noodgedwongen zocht Van Gogh naar dingen die hij vanuit zijn geheugen kon schilderen. Hij maakte diverse 'herinneringen' aan zijn geboortestreek Brabant. In een brief aan zijn moeder en zus schreef hij daarover: 'En terwijl ik op t'ergst ziek was heb ik toch nog geschilderd, o.a. een souvenir van Brabant, hutten met mosdaken en beukenheggen op een herfstavond met een stormachtige lucht, de zon rood ondergaande in rosse wolken.'

Woldgate Woods, 26, 27 & 30 July 2006. Beeld David Hockney

Van Gogh zou zijn geboortestreek nooit meer zien. Dat is het grote verschil met Hockney, die heimwee kreeg naar West Yorkshire. Dat gevoel werd steeds sterker, hoewel hij er al geregeld kwam. Elk jaar ging hij tijdens de kerstdagen op bezoek bij zijn moeder en zuster. "Als ongetrouwde man had ik geen excuus om niet te komen."

Lente in Yorkshire
In 1997 verbleef Hockney langere tijd in Yorkshire om een zieke vriend bij te staan. Hij kreeg een bijzondere aandacht voor het landschap en dan vooral voor de veranderingen die zich daarin voltrokken. In het boerenland wordt gezaaid, er groeien planten en er wordt geoogst en geploegd. Hockney miste het veranderen van de seizoenen, dat in Californië veel minder zichtbaar is. Hij ervoer vooral het einde van de winter en de komst van de lente als een dramatische gebeurtenis.

"Herinner je je Walt Disney's Fantasia?" vroeg Hockney eens aan kunstcriticus Martin Gayford. "In de oorspronkelijke versie gebruikten ze Le Sacre du printemps van Stravinsky voor een scène, maar ze snapten niet waar Stravinsky's muziek over gaat. Ze gebruikten dinosauriërs die rondstampten. Ik besefte ineens dat de mensen van Disney te lang in Californië hadden gezeten. Ze waren Noord-Europa en Rusland vergeten, waar na de winter alles uit de aarde naar boven komt. Dát is de kracht bij Stravinsky - geen dino's die stampen, maar de natuur die opkomt!"

More Felled Trees on Woldgate, 2008. Beeld David Hockney

Hockney was zijn vaderland niet vergeten en ging in ­Engeland opnieuw in de buitenlucht schilderen. Hij was aangenaam verrast door de rust op het platteland, waar hij urenlang ongestoord kon werken. Hij kreeg er weer oog voor de natuur, vooral voor de oneindige variatie ervan. Ook daarin ziet hij een parallel met Van Gogh, die schreef dat hij het geloof van zijn voorouders had verloren, maar dat daar een ander soort oneindigheid in de ­natuur voor in de plaats was gekomen.

Vier seizoenen op video
Hockney beperkte zich bij het verbeelden van de natuur niet tot de schilderkunst. In het Van Gogh Museum is ook zijn indrukwekkende videovierluik The Four Seasons te zien. Hockney liet negen videocamera's op een 4x4 monteren en reed daarmee tijdens vier seizoenen over een bospad. De negen camerabeelden worden als één bewegende videocollage gepresenteerd, wat een verbrokkeld maar natuurlijk beeld geeft. De menselijke blik is immers ook niet gefixeerd op dezelfde plek, maar dwaalt over en door het landschap. Via sommige camera's kun je naar een heg kijken, terwijl je op een andere monitor de takken boven je hoofd ziet.

In de tentoonstelling zijn ook nogal wat iPadtekeningen van Hockney te zien. De iPad stelt hem in staat overal te werken, zelfs in bed. Vaak maakt hij in de natuur een eerste aanzet, die hij vervolgens thuis uitwerkt. De iPadtekeningen in The Joy of Nature laten ook voornamelijk Engelse landschappen zien. Het beeld is daarbij samengesteld uit verschillende grote prints.

De tentoonstelling eindigt met een ambitieus fotowerk, waarin vooral Hockneys fascinatie voor ruimte en perspectief aan bod komt. Die belangstelling leidde al in de jaren tachtig tot fotocollages waarvoor Hockney tientallen opnames bij elkaar voegde tot één beeld.

Het nieuwe werk is gemaakt met speciale 3D-cameras waarvan de opnames zijn samengevoegd tot één panoramisch beeld. Hockney is ervan overtuigd dat het enkelvoudige perspectief, zoals dat in veel schilderkunst voorkomt, te beperkt is om de menselijke blik te benaderen. Door een meervoudig perspectief toe te passen, komt hij dichter bij de manier waarop we de werkelijkheid vanuit verschillende kanten bekijken.

Lees ook: Van Gogh was Hockney's leermeester, nu hangen ze naast elkaar

Kilham to Langtoft II, 27 July 2005. Beeld David Hockney
Woldgate Vista, 27 July 2005. Beeld David Hockney

Hockney in het Van Gogh Museum

Hockney - Van Gogh: The Joy of Nature in het Van Gogh Museum laat de invloed van Vincent van Gogh op het werk van de Britse kunstenaar David Hockney zien. De tentoonstelling is geopend van 1 maart t/m 26 mei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden