Plus

Daan van der Elsken: 'Mijn vader was heel open in zijn klootzakkerigheid'

Daan van der Elsken is de zoon van fotograaf en filmer Ed van der Elsken. In de film De Erfenis onderzoekt hij in hoeverre zijn depressies zijn te herleiden tot de relatie met zijn vader.

Daan van der Elsken: 'Ik vind je nog steeds die klootzak, maar nu in perspectief' Beeld De Erfenis

Aan de muur hangt een Lucebert. Het bezoek valt het meteen op. Voor Van Daan van der Elsken is het de gewoonste zaak van de wereld dat hij een werk van een zo beroemde kunstenaar in huis heeft. "Heeft mijn vader ooit van hem gekregen. Bij ons thuis hing het vroeger ook aan de wand. Elke keer als ik naar de keuken liep, zag ik het."

Werk van zijn vader Ed van der Elsken (1925-1990), de waarschijnlijk bekendste en volgens velen ook beste fotograaf van Nederland, is nergens te bekennen.

"Ik had een paar foto's van hem, maar die zijn bij een lekkage totaal beschadigd geraakt. Als je vader een beroemde fotograaf is, vind je dat als kind heel gewoon. Ik vond ook nooit zoveel van zijn werk. Hooguit: wel mooi. Als puber ging ik me er zelfs tegen afzetten. Zei ik dat ik het werk van mijn moeder, die ook fotografeerde, veel mooier vond."

Feest van het oog
In de documentaire De Erfenis die regisseur en vriend Joris Postema over hem maakte, is te zien hoe Daan van der Elsken een tentoonstelling van foto's van zijn vader in het Stadsarchief bezoekt. "Het was eigenlijk de eerste keer dat ik echt goed naar zijn werk keek," zegt hij nu. En ja, ook hij vindt het prachtig. "Ed was natuurlijk een geweldig goede fotograaf. Hij vierde het feest van het oog."

In een oud filmfragment in De Erfenis komt Ed van der Elsken zelf aan het woord. "Moed, vrijheid, individualisme, daar gaat het om," zegt hij op een toon die geen tegenspraak duldt. "Hij was verliefd op de wereld," zegt zijn zoon er in de film achteraan. Om er dan, de tranen uit zijn ogen wissend, aan toe te voegen dat pa met zijn eigen familie niet heel liefdevol omging.

We spreken Daan van der Elsken en Joris Postema, die elkaar leerden kennen in de muziekwereld en samen in een rockgroep speelden, in de Amsterdamse woning van de eerste. Het is de plek waar ook het grootste deel van De Erfenis werd gedraaid. Te herkennen is de voor Amsterdamse begrippen enorme tuin achter het huis, maar te herkennen is vooral ook de bank in de woonkamer en, zichtbaar door een openstaande deur, het bed in de slaapkamer.

Doodswens
In de film ligt Daan van der Elsken veel op die bank dan wel in dat bed. Hij is zwaar depressief, met vallen en opstaan al zo'n vijftien jaar. "Ik wil dood," zegt hij verschillende keren in de film. En er zal geen kijker over twijfelen dat hij dat meent. Nu maakt hij een tamelijk opgewekte indruk.

Het gaat beter, beaamt hij. Of zoals hij dat uitdrukt: "Er zijn brokkeltjes hoop." Heeft het maken van De Erfenis daaraan bijgedragen? "Ik heb erdoor wel een beter inzicht gekregen in de oorsprong van mijn depressies."

'In de film ligt Daan van der Elsken veel op de bank dan wel in bed' Beeld De Erfenis

Inmiddels denkt Daan van der Elsken er genuanceerder over, maar in De Erfenis legt hij de schuld voor die depressies vooral bij zijn vader. Die zou alleen aandacht hebben gehad voor zijn kinderen als hij ze kon gebruiken voor zijn foto's of films.

Jaren zestig
Welkom in het leven, lieve kleine heet de film die Ed van der Elsken in de vroege jaren zestig maakte over zijn gezin. De Erfenis begint met een fragment eruit: bij de geboorte van Daan, in 1963, staat pa er bovenop met zijn camera. De pijn die zijn vrouw lijdt, lijkt hem te ontgaan.

Een ander fragment dat in De Erfenis is opgenomen komt uit Een Fotograaf Filmt Amsterdam (uit 1982). Filmend in de Damstraat horen we Ed van der Elsken passanten zo ongeveer commanderen. "Ga maar," bromt hij als hij met iemand klaar is.

Daan van der Elsken: "Ed was heel open in zijn klootzakkerigheid. Wat ik dan ook wel weer goed vind. En hij was van niemand bang. Voor een foto zette hij zo een stel Hells Angels op een rij."

"Op Cuba heeft hij zelfs aan de baard van Fidel Castro getrokken,"zegt regisseur Joris Postema, die tijdens het interview het woord vooral laat aan Daan van der Elsken.

Twee en een half jaar filmde Postema hem. Dat had onmogelijk gekund als de twee geen vrienden waren geweest. "Toen ik Joris leerde kennen, wist ik meteen dat het goed zat," zegt Daan van der Elsken, "Hij is zo iemand die je echt in je ogen kijkt."

Onmatig
Uit de verhalen die Daan van der Elsken in de film over zijn vader vertelt, komt een weinig positief beeld naar voren: behalve dominant ook impulsief, en áltijd met zijn werk bezig. Familieleden bevestigen het. Maar zus Tinelou noemt Daan een drama queen en laat ook de term geschiedsvervalsing vallen.

"Naar Ed kijken Tinelou en ik heel anders, de waarheid zal ergens in het midden liggen. Misschien heb ik dat sombere wel van mijn moeder, bij haar kwam het in de familie voor. Maar net als mijn vader kan ik heel dominant en onmatig zijn. Ik ben lang verslaafd geweest aan de heroïne, heb ook veel te lang zo hard gewerkt dat ik de mensen om me heen verwaarloosde. Daar kan ik mijn vader moeilijk de schuld van geven, ik heb het allemaal zelf gedaan."

Wat heeft hij door De Erfenis over zijn relatie met Ed van der Elsken geleerd? Mooier dan in de postume brief aan zijn vader die hij in de film voorleest, kan hij het niet verwoorden: 'Ik vind je nog steeds die klootzak, maar nu in perspectief. Omdat ik ook die klootzak ben, maar van binnen lief.'

Oproep
Vanaf 2 februari is de documentaire De Erfenis te zien in de filmhuizen, een aangrijpend portret van muzikant Daan van der Elsken. Vanaf zijn geboorte is Daan gefilmd en gefotografeerd door zijn vader, de Amsterdamse (straat)fotograaf Ed van der Elsken. Nu is hij depressief en bang dat zijn puberdochter afstand van hem zal nemen.

Daans goede vriend Joris Postema volgt hem van zeer dichtbij; het resultaat is een eerlijk en louterend egodocument, doorsneden met filmpjes en foto's uit het archief van Ed van der Elsken. Op de filmposter staan Daan en Ed samen, een beeld uit een van Eds homevideo's.

Distributeur Amstelfilm roept Paroollezers op een soortgelijke foto van zichzelf met een van hun ouders in te sturen naar erfenis@amstelfilm.nl of zelf online te plaatsen met de hashtag #mijnerfenis. De beste foto's én verhalen komen op www.parool.nl terecht en in een kleine expositie rond de première van De Erfenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden