PlusInterview

Cultuurminister Ingrid van Engelshoven: ‘Mijn zakken zijn diep, maar niet eindeloos’

Ingrid van Engelshoven, die maandag haar cultuurbegroting verdedigt, lag in het voorjaar zwaar onder vuur. De D66-minister zou te weinig doen voor de noodlijdende cultuursector. ‘Die kritiek is nu wel verstomd, geloof ik.’

Ingrid van Engelshoven, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, na afloop van de wekelijkse ministerraad.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

De afgelopen twee weken, toen musea, theaters en bioscopen vanwege de tweede coronagolf weer even dicht moesten, heeft Ingrid van Engelshoven vooral het theater gemist. De cultuurminister is een groot toneelliefhebber. ,,Dat hele ritueel: je jas ophangen, gaan zitten, telefoon uit en ongestoord genieten.”

In plaats daarvan keek ze naar het online-aanbod. Toch mist ze ‘de beleving’. “Thuis leg je niet je telefoon in een kast,” zegt Van Engelshoven in Panorama Mesdag in Den Haag dat donderdag weer open mocht. Op een Haagse schoolklas na was ze de eerste bezoeker van het museum rond het panorama dat Hendrik Willem Mesdag in 1881 van Scheveningen schilderde.

Na de horeca is de culturele sector het hardst getroffen door de gevolgen van de coronapandemie. Theaters en bioscopen zien hun inkomsten verdampen nu er maximaal dertig bezoekers welkom zijn. In april kwam een eerste steunpakket van 300 miljoen speciaal voor cultuur, naast de steunmaatregelen die het kabinet voor de hele economie nam. Eind augustus werd een tweede pakket aangekondigd, voor de eerste helft van 2021, ter waarde van 482 miljoen euro.

U kreeg dit voorjaar stevige kritiek uit de sector: u deed te weinig. Heeft dat u geraakt?

“Die kritiek is nu wel verstomd, geloof ik. Alles bij elkaar opgeteld steekt het kabinet 1,6 miljard euro in de sector. Het is goed de culturele sector zo gepassioneerd voor hun belang is gaan staan. De klap die zij hebben gehad ís ook heel groot. Natuurlijk raakt het je als mensen fel zijn op de persoon. Maar bij dit werk hoort ook wel dat je af en toe de kop van jut moet zijn. Wat ik onterecht vond is dat mensen deden alsof ik er geen verstand van had… Dat heb ik wél.”

Kostte het u moeite om binnen het kabinet steun te krijgen voor het extra geld voor cultuur?

“Als je bij de minister van Financiën om extra geld vraagt, moet je altijd goed beslagen ten ijs komen. En dat was ik. Anders had ik het geld niet gekregen. Iedereen was er snel van doordrongen dat het generieke steunpakket niet alles kon opvangen in de cultuursector. In het begin van de crisis was er de hoop dat het niet zo lang zou duren. In de zomer hadden we ook het idee: we zijn er wel doorheen. Maar we moeten iedere keer blijven meebewegen met het virus.”

Betekent dat dat er ook nog een derde steunpakket nodig is?

“Dit pakket duurt tot de zomer van 2021. We moeten dat stap voor stap doen. Of er meer nodig is, is ook afhankelijk van wanneer vaccins beschikbaar komen.”

Tot het leven weer normaal wordt, blijft het behelpen. En zoeken naar nieuwe manieren om cultuur naar de mensen toe te brengen. Van Engelshoven is ‘ongelooflijk blij’ dat ze afspraken heeft kunnen maken met de publieke omroep, die culturele producties de huiskamers in moet brengen. Het idee is dat theatermakers die normaal gesproken hun voorstelling op het toneel zouden spelen, dat nu met behulp van televisieregisseurs geschikt maken voor op de tv. “Daar moet mooie televisie van te maken zijn.”

De D66-bewindsvrouw hoopt dat de eerste uitzendingen ‘rond de kerst’ te zien zullen zijn. “Zodat met de feestdagen mensen gezellig samen op de bank naar cultuur kunnen kijken.” Van Engelshoven hoopt dat zo ook mensen die normaal niet naar theater of opera te bereiken dat nu ‘thuis op de buis’ wel zien. En dat het hen ‘de drempel over helpt’ om – zodra dat weer kan – het in de zaal mee te maken. “Dat ze denken: ik wil het ook een keer zien zoals het bedoeld is.”

U heeft eerder gezegd dat u niet alles kunt redden. Is dat een moeilijke constatering?

“Deze crisis is zó groot dat we de sector ook zo breed mogelijk moeten steunen. Maar we moeten ook realistisch zijn: er werken in de kunst en cultuur veel kleine zelfstandigen. Die gaan het niet allemaal redden. Een aantal zal zich gaan omscholen.”

In Amsterdam kondigde Frascati Producties al aan te stoppen. Zij krijgen volgend jaar geen geld meer en de overbruggingssubsidie is niet genoeg.

“Elke vier jaar is er een subsidieronde. De Raad voor Cultuur beoordeelt de aanvragen en deelt geld uit tot de pot leeg is. Er gaat nu 95 miljoen euro méér naar cultuur dan toen ik begon. Maar ik snap de pijn bij Frascati Producties. Ze richten zich vooral op jonge makers, die daar hun eerste baan krijgen. We willen ook niet dat er straks een hele generatie van de academie komt die nergens aan de slag kan. Frascati krijgt ook veel steun van de gemeente Amsterdam, meer dan ze Rijksgeld krijgen. We gaan wel kijken: kunnen we het nog oplossen? Mijn zakken zijn diep, maar niet eindeloos.”

De Raad voor Cultuur schetste afgelopen week een somber beeld over de sector. Dat het verdienmodel mogelijk nog jarenlang ingewikkeld is, bijvoorbeeld omdat het boeken van buitenlandse acts moeilijk blijft.

“Cultuur kent geen grenzen. De internationale uitwisseling is belangrijk. Tegelijkertijd biedt het ook kansen: ik sprak een operazanger die ineens voor rollen wordt gevraagd waarvoor men normaal altijd de grens over keek. We gaan talenten die we zelf in huis hebben misschien ook meer waarderen.”

Vreest u schroom bij mensen? Dat zij vanwege het virus niet meer naar musea of theater durven?

“Overal waar ik kom zijn de dertig kaartjes meestal wel uitverkocht. Gelukkig zag ik hier in het museum ook meteen weer mensen achter me staan. Het is ook echt een heel veilig uitje.”

De Tweede Kamer bedong regionale spreiding bij de besteding van cultuurgeld, maar bij het Fonds Podiumkunsten bleek deze zomer 81 procent van het beschikbare geld naar de vier grote steden te gaan. Het CDA was boos. Terecht?

“Het klopt dat regionale spreiding geen hard criterium is. Maar gezelschappen uit de Randstad spelen wel in theaters in het hele land. We willen ook dat er overal aanbod is, maar zagen ook dat in sommige regio’s nauwelijks aanvragen voor subsidie werden gedaan. Daar moeten we de culturele ‘humuslaag’ versterken. Voor die provincies hebben we ook extra geld uitgetrokken.”

Festivalorganisatoren klagen: zij maken al in januari kosten terwijl ze niet weten of hun festival komende zomer kan doorgaan. Ze kunnen zich niet meer verzekeren tegen de pandemie. Kunt u al duidelijkheid geven?

“Nee. We moeten stap voor stap kijken wat er veilig kan. We zijn in gesprek met verzekeraars om te kijken of en hoe we deze moeilijke omstandigheden toch verzekerd kunnen krijgen. Voor festivals is dat ook een uitdaging: wat kunnen zij binnen de beperking tóch organiseren? Het IDFA kan bijvoorbeeld wel doorgaan. Maar we moeten er rekening mee houden dat een aantal dingen deze zomer wellicht niet gaan lukken, als we het virus nog niet onder controle hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden