Crypto

BOB FROMMÉ

Soms wou ik dat ik een cryptogrammenschrijvertje was. Een goed cryptogrammenschrijvertje, hè. Dan kun je de mensen wat meegeven. Een goed cryptogram geeft degene die het invult, een esthetische gewaarwording en een gevoel van harmonie, want even is de wereld teruggebracht tot een weliswaar ingewikkelde, maar oplosbare puzzel.

Je hebt cryptogrammen die vreselijk zijn. Ik heb van lang geleden deze opgave onthouden: N.B. zonder de rekening met de huishoudzeep in de bekende drieëenheid...!? Na lang turen zie je de oplossing. Voor degene die nooit een crypto heeft opgelost: nota bene zonder nota met Lux is Benelux. De gewaarwording: fijn dat je de oplossing ziet, maar wat afzichtelijk gewrongen is dit raadseltje. De puntjes en het uitroep- en vraagteken zeggen al genoeg.

Een cryptogram is een kunstwerk, de cryptograaf een kunstenaar. En zoals je slechte kunstenaars hebt, zo heb je ook prutsende cryptografen. Een goede cryptokunstenaar bedenkt: geld als water. Oplossing: kapitaalstroom. Dit vind ik geloof ik het mooiste, elegantste type. Opgave en oplossing zijn een normale uitdrukking en de betekenis van de opgave keert terug in de oplossing. Verlangen naar een melodie = wijsbegeerte is fraai, maar de betekenisovereenkomst ontbreekt.

De opgave Dan wordt er met recht gesproken van een surfpak met broek is minder geslaagd, omdat de omschrijving nooit in enig verband gebruikt zou kunnen worden. De oplossing is ingenieus, maar verschrikkelijk moeilijk: wetsuitlegging. Je moet zelfs lang turen als iemand de oplossing laat zien.

Ooit schreef de taalkundige dr. H.J. Verschuyl een briljant boekje, Cryptogrammatica, waarin hij de verbanden tussen opgave en oplossing analyseert. Juist door die analyse begrijpen hij en zijn lezer waarom bepaalde opgaven zo mooi zijn. Hij geeft dit voorbeeld: Er is een Brit te veel. Oplossing: overschot. Het esthetische zit hem in de dubbele betekenisovereenkomst. Er is een Brit te veel is in zijn geheel een overschot, maar er is te veel correspondeert zelf al met over- en Brit met -schot. Commentaar Verschuyl: ' Ik herinner me nog als de dag van gisteren het gevoel van trots en vreugde toen ik hem oploste.'

Kijk, zo'n reactie teweegbrengen lijkt me heerlijk. Ik probeer zelf ook wel eens wat, maar een amateur die op een oude envelop een geslaagd tekeningetje maakt, is nog geen tekenaar. Ik had deze: Duckstad. De oplossing - nee, even wachten. Ik kan zelf de moeilijkheidsgraad niet bepalen, maar misschien moet er iets bij: Duckstad in Nederland. Is hij dan te doen? Nee? Duckstad in Utrecht dan? Ja, Woerden.

De trots en vreugde van Verschuyl bekropen ook mij toen ik, in de trein langs Woerden rijdend, die inval kreeg. Als een cryptograaf die gewaarwording altijd heeft, wil ik er ook een zijn.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden