Plus

Cromhouthuis toont 'geniaal getekende' werken van grote meesters

In het Cromhouthuis zijn 25 kleine tekeningen van grote meesters te zien. Geniaal Getekend, van Da Vinci tot Rembrandt heet de expositie. Alle stukken komen uit de vermaarde Fodorcollectie.

Oude vrouw met platte muts, Rembrandt van Rijn Beeld -

Naar het Cromhouthuis gingen we, om een Da Vinci te zien. Ook kwamen we voor de Rembrandts, zeker, maar vooral voor de tekening van Leonardo. Een Rembrandt is 'gewoon' voor de Amsterdammer. We hebben hier het Rembrandthuis, en in het Rijksmuseum hangen ook nogal wat geweldige doeken van de schilder (1606-1669). In Nederland is geen enkel schilderij van Da Vinci te zien, en het merendeel van zijn tekeningen bevindt zich in Engeland. Vandaar. Op naar het Cromhouthuis.

En laten we dan vooral Fodor bedanken. Deze man met de Tolkien-achtige naam kocht rond 1850 een tekening van Da Vinci, en die aankoop is een van de twee tekeningen van Da Vinci die in Nederlands bezit zijn.

Die tekening - topstuk! - is te zien op de tentoonstelling Geniaal Getekend, van Da Vinci tot Rembrandt, een kleine expositie met 25 tekeningen, die vanaf vandaag te zien in is het Cromhouthuis, onderdeel van het Amsterdam Museum, aan de Herengracht.

Collectie Fodor
En de tekeningen komen allemaal uit de collectie van Fodor. De Nederlandse steenkolenmagnaat Carel Joseph Fodor (1801-1860), die heel erg van tekeningen hield en een fabelachtige verzameling opbouwde van meer dan negenhonderd tekeningen van internationaal, vooral Italiaanse en Nederlandse, gelauwerde kunstenaars. Die liet hij na zijn dood na aan de stad Amsterdam, waarna ze terechtkwamen in het Amsterdams Historisch Museum, dat in 2010 werd omgedoopt tot Amsterdam Museum.

Er zijn werken te zien van onder anderen Hendrick Goltzius, Anthony van Dyck, Peter Paul Rubens, Fra Paolino da Pistoia en Jacob de Gheyn. En Rembrandt natuurlijk. Vooral de zes kleine portretten zijn fraai om te zien.

Kop van een grijsaard, Leonardo da Vinci

De figuratieve tekeningen zijn geslecteerd oor Taco Dibbits, hoofddirecteur van het Rijks­museum en gastcurator van Geniaal Getekend. Als een kind zo blij was hij dat hij die selectie mocht maken. Bij de perspreview vertelde hij begeesterd over zijn eerste liefde: de tekening. En hoe hij betoverd werd toen hij de eerste doos met tekeningen van de Fodorcollectie opende.

De tekening, zo vertelde hij, functioneerde als het eerste idee van de kunstenaar, de directe uiting. En meestal was het de opmaat naar een schilderij. De tekening, lezen we in een van de tentoonstellingsruimtes terug, wordt ook wel beschouwd als 'de moeder van alle kunsten die de meest directe schakel vormt tussen de hand van de kunstenaar en de verbeelding die huist in zijn hoofd'.

Schatkamers
In het Cromhouthuis, vernoemd naar de roemruchte, rijke en kunstverzamelende familie Cromhout, die in de zeventiende en achttiende eeuw de panden Herengracht 366-368 bewoonden, zijn de tekeningen in twee 'schatkamers' te zien.

Een zingend meisje, Jan de Bray

Daar, in de eerste schatkamer, ligt de expressieve tekening van Leonardo Da Vinci. Het is er donker, omdat de eeuwen oude tekeningen teer zijn, niet goed tegen licht kunnen. Daarom zijn ze maar zo zelden te zien, en kunnen ze nooit te lang geëxposeerd worden.

100 bij 95 millimeter meet de prent. Pen in bruine inkt op papier, staat er bij. Getiteld Kop van een grijsaard. Geen datering. Het was niet gebruikelijk om tekeningen te dateren. Wie de grijsaard is, weten we niet. De geleerden houden het erop dat het een studie is voor een van de apostelen op Het laatste avondmaal.

Dertig seconden
Fodor kocht de tekening in 1850 op een veiling in Den Haag. De tekening kwam uit de 'aanzienlijke en hoogst beroemde' kunstcollectie van de in 1849 overleden koning Willem II, die veel schulden bleek te hebben. Verkopen dus, die kunstschatten. Dat was Fodors, en ons geluk.

Portret van Hugo de Groot op 15-jarige leeftijd, Jacob de Gheyn

Kijkend naar de grijsaard horen we de woorden van Taco Dibbets. Dertig seconden. Dertig seconden had Leonardo da Vinci (1452-1519) nodig om een tekening te maken. Althans, dat zei Dibbits over de homo universalis uit de Renaissance. Het lijkt onwaarschijnlijk, maar bij Da Vinci weet je het maar nooit.

Behalve de Da Vinci zijn ook nog zes kleine portretten van Rembrandt te bewonderen. Getekend met zwart en rood krijt, en bruine inkt, zodat goed is te zien wat hij met die verschillende materialen kon. Veel. Want we hebben het nu wel steeds over Da Vinci, maar Rembrandt was natuurlijk ook geen kleine jongen. Prachtige ­miniatuurtjes zijn het. Anders gezegd: geniaal getekend.

Geniaal Getekend, van Da Vinci tot Rembrandt. Cromhouthuis, t/m 15 oktober

Vrouwenhoofd, Francesco Salviati
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden