PlusAchtergrond

Componisten over afgelaste premières: ‘We hadden er zo hard aan gewerkt’

Wat denkt een componist als op het laatste moment de première van zijn of haar stuk wordt afgelast? We stelden de vraag aan Willem Jeths, Richard Rijnvos en Mathilde Wantenaar.

Nu Het Concertgebouw dicht is, kan ongestoord het een en ander aan onderhoud gedaan worden. Beeld EPA/Remko de Waal

Bij De Nationale Opera zijn de komende tijd alle voorstellingen geschrapt, waaronder de wereldpremière van Ritratto, de tweede opera van de Nederlandse componist Willem Jeths, over de rijke Italiaanse markiezin Luisa Casati. DNO heeft nog niet voorzien in nieuwe speeldata, wat bij een operahuis van die grootte ook moeilijk is, omdat er jaren vooruit wordt gepland. Als Ritratto een tweede kans krijgt, is dat op zijn vroegst dus pas over enkele jaren.

Jeths: “Ik was er al niet helemaal gerust op toen ik lang geleden alweer hoorde wat de premièredatum zou zijn: in maart op vrijdag de dertiende. Mijn vrienden probeerden me gerust te stellen, maar je ziet wat er is gebeurd!”

“DNO kwam pas laat met de annulering, maar nadat ik Rutte op de radio had gehoord, wist ik al dat de drie voorstellingen in rook zouden opgaan. Er zijn nog wel een generale en een voorgenerale repetitie geweest, met alles erop en eraan, en daar zijn heel goede opnamen van gemaakt, ook met beeld. Een montage daarvan is nu online te zien.”

“Het bericht sloeg in als een bom. We hadden er met zijn allen zo hard aan gewerkt, ikzelf niet in de laatste plaats. De laatste anderhalf jaar ben ik twaalf uur per dag met de opera bezig geweest. De zangers waren erg verdrietig. Er is veel gehuild. Het voelde ongelooflijk zuur het schip in het zicht van de haven ten onder te zien gaan.”

Willem JethsBeeld Marc Driessen

“Als het stuk een tweede kans krijgt, zal dat waarschijnlijk met andere zangers zijn, want Ritratto is geschreven voor de jonge mensen van de Opera Studio, die straks vermoedelijk elders onder dak zullen zijn. Ik was trouwens zeer onder de indruk van de cast en van de dirigent.”

“Behalve de teleurstelling zal er ook enige financiële schade zijn, doordat de recette nu geheel wegvalt. Alle voorstellingen waren zo goed als uitverkocht, dus dat gaat me duizenden euro’s kosten. Het enige voordeel van deze afgelasting is dat ik nu in alle rust alle fouten uit de partituur kan halen. Daar hebben we dan later weer profijt van, wanneer dat ook moge zijn.”

In een sneltreinvaart

Van Richard Rijnvos zou zijn orkestwerk Amériques du Sud afgelopen zaterdag bij de NTR ZaterdagMatinee in Het Concertgebouw in première gaan. Ook de voorpremière tijdens het MCO lunchconcert in Hilversum van 19 maart was al komen te vervallen.

“Ja, ik zag het aankomen,” zegt Rijnvos, “maar alles ging opeens wel in een sneltreinvaart.

Op maandag was er nog geen vuiltje aan de lucht, de donderdag erna brak de paniek uit en vrijdag ging alles op slot. Heel even hoopte ik nog dat de annuleringen later in de maand zouden gaan plaatsvinden, maar alles ging sneller dan gedacht.”

Richard Rijnvos Beeld Frank Zweers

“Ik zag het aankomen omdat ik als hoogleraar aan de Universiteit van Durham elke dag op de hoogte wordt gehouden van de ontwikkelingen. De gezondheidsrisico’s en veiligheid van onze studenten staan uiteraard vooraan in onze prioriteiten. Ik zat nog in Durham toen ik Rutte de maatregel hoorde afkondigen via diverse media. Kort daarop ontving ik een e-mail van de artistiek leider van de NTR ZaterdagMatinee, Kees Vlaardingerbroek, dat het concert niet zou doorgaan.”

“Mijn nieuwe orkestwerk is een opdrachtwerk van de Matinee. Het stuk heb ik afgelopen augustus voltooid, na twee jaar werk. De opdracht is inmiddels betaald, maar de Matinee moet het minstens twee keer uitvoeren volgens regels van het Fonds voor de Podiumkunsten. Kees gaat dus alternatieve data zoeken. Omdat het volgende seizoen ongetwijfeld al helemaal dichtgetimmerd is, vrees ik dat ik twee jaar moet wachten.”

Midden in de repetitie

Ook de première van Een lied voor de maan, de tweede opera van Mathilde Wantenaar, die vorige week in CC Amstel zou plaatsvinden, ging niet door. Wantenaar: “We zaten midden in een repetitie toen die werd onderbroken met de mededeling dat de opera werd afgelast. ‘Wat reageer je stoïcijns!’ zeiden de mensen om me heen, maar dat was omdat ik het volste vertrouwen had en nog steeds heb dat er wel een keer een andere uitvoering zal komen. Nu, een paar dagen later inmiddels, voel ik de stress die ik rond de opera had van me afvallen, maar ik ben wel moe. Komt bij dat ik net een appartement heb gekocht met mijn vriend en in een verbouwing zit. Dat we nu in een soort halve isolatie thuis moeten zitten, is voor mij geen ramp, want dat was toch al wat ik altijd deed. Componeren doe je alleen en dan zit ik in een bubbel, een soort persoonlijke droomwereld.”

Wantenaar is voor de opera betaald en omdat haar vriend een contract heeft aan de universiteit zijn er geen financiële zorgen. “Maar de zangers en musici van mijn opera, allen zzp’ers, zijn nog niet betaald. Daar maak ik me grote zorgen over.”

Toen de opera werd geannuleerd zei ze dat ze ‘de hele opera nu kon herschrijven’. “Dat was een grapje, want ik ben blij met het stuk, maar door deze afgelasting krijg ik wel de gelegenheid er nog wat aan te schaven.”

Mathilde Wantenaar.Beeld Marc Driessen

Hopelijk is Ritratto snel in het theater te zien

 In de jaren negentig speelde Willem Jeths met de gedachte een opera te componeren over de excentrieke glamourpersoonlijkheid Mathilde Willink. Om uiteenlopende redenen kwam dat er toen niet van. Misschien vooral omdat een opera over zo’n exuberante figuur schreeuwt om een toontaal waaraan Jeths zich toen nog niet durfde te wagen. Tonaliteit en meezingbare melodieën stonden destijds nog in een ietwat kwade reuk.

Dertig jaar later is Jeths alsnog met die opera gekomen, al gaat die nu niet over Mathilde Willink, maar over haar zielsverwant Luisa Casati, de puissant rijke Italiaanse markiezin die leefde voor de kunst en nóg uitzinniger was in haar gedrag, kledij en levenswandel. Ze gaf kort voor de Eerste Wereldoorlog in haar Venetiaanse paleis de decadentste feesten, die werden bezocht door veel belangrijke kunstenaars.

Ritratto (‘portret’) zou de openingsvoorstelling zijn van het Opera Forward Festival en werd geannuleerd, maar een opname van de generale, met Amsterdam Sinfonietta onder Geoffrey Paterson in de bak, is sinds zaterdag op YouTube (vooralsnog tot 6 april). Het blijft natuurlijk behelpen om een opera op een laptop te bekijken, maar wie naar de gestreamde versie kijkt, kan niet anders dan vurig hopen dat het zeer overtuigende stuk spoedig in het theater te zien is.

Jeths heeft alle moderniteitsdwang van zich afgeschud.

De opera is volledig tonaal en bouwt voort op de taal van Puccini, wiens technische procedés hij zich gretig heeft toegeëigend, soms bijna op het plagiërende af. Maar de dominante lamentosfeer is helemaal van Jeths alleen. De melodieën zijn prachtig en worden door de vocale solisten, allen afkomstig uit de Opera Studio van DNO, ronduit geweldig gezongen. Sopraan Verity Wingate steelt in de titelrol de show, maar ook de anderen zijn groots.

Magistraal zijn ook de kostuums van Jan Taminiau, de decors van Marc Warning.

Wat een samenbundeling van talent!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden