Plus

Clairy Polak: 'Ik mis mezelf niet op televisie'

Clairy Polak stond het afgelopen jaar vaker op het toneel dan dat ze achter een interviewtafel zat. Met Het Filosofisch Kwintet (Human) is ze vanaf zondag vijf weken terug. 'Het verschil tussen politici en filosofen kan niet groter.'

Clairy Polak Beeld Rogier van 't Slot

De twinkeling in haar ogen is niet te missen als Clairy Polak (62) het over het theater heeft. Het was toch enigszins een verrassing toen ze vorig jaar plotseling met acteurs als Jeroen Spitzenberger en Johanna ter Steege werd aangekondigd in de cast van toneelstuk Terror, waarin het publiek dient als jury in een fictieve rechtszaak.

Kort samengevat: in het stuk staat een F16-piloot voor de rechter omdat hij, tegen het bevel van zijn meerdere in, een vliegtuig met 148 passagiers heeft neergeschoten. Daarbij zijn alle inzittenden omgekomen. Het vliegtuig was gekaapt en vloog richting de Johan Cruijff Arena, waar 54.000 mensen aanwezig waren voor een interland van Oranje.

De vraag die het publiek wordt voorgelegd: is hij een held omdat hij een aanslag heeft voorkomen, of is hij een moordenaar omdat hij 148 onschuldige burgers heeft omgebracht? Aan Polak de taak om in haar rol als rechter uitspraak te doen aan de hand van de inmenging van het publiek.

Op het lijf geschreven
Polak, lachend: "Strenge vragen stellen, dat heeft er altijd wel ingezeten. Waar ik vooral aan moest wennen was het feit dat ik ­teksten moest uitspreken die vooraf zijn uit­geschreven. Dat was ik niet gewend - zeker niet andermans teksten."

Door haar rol in Terror, dat na zestig voorstellingen en negen reprises is afgerond, zag Polak het afgelopen jaar meer theaters van binnen dan tv-studio's. Daar is ze de laatste jaren, sinds ze in 2012 stopte bij Buitenhof, sowieso minder te vinden.

Niet tot haar ongenoegen, overigens. "Ik vond dit ontzettend leuk om te doen. Na ­afloop leidde ik in de theaters een nagesprek over de dilemma's die bij het stuk komen kijken. Dat was een rol die mij op het lijf is geschreven."

"Met het theater heb ik een bijzondere verhouding. In feite ben ik van jongs af aan met het theater opgegroeid door mijn vader (acteur en tekstschrijver Alexander Pola, JS). Later heb ik een tijdje voor de Uitkrant gewerkt, maar het is heel grappig om op je 62ste inens deel uit te maken van de andere kant van de theater­wereld.

Ik ben beter gaan begrijpen hoe zwaar het vele reizen is voor acteurs. Toen ik bij de Uitkrant werkte vond ik het vaak gezeur, maar je bent altijd vroeg onderweg naar de theaters en staat onderweg altijd in de file. ­Altijd!"

Dat is geen geklaag, haast ze zich te zeggen, maar nieuw was het wel. Met Het Filosofisch Kwintet keert ze vanaf zondag even terug op tv - daar waar geen geheimen meer zijn.

Heeft u daar zin in?
"Ja, ontzettend. Het Filosofisch Kwintet wordt maar zes keer per seizoen uitgezonden. Vijf ­afleveringen in de zomer en nog één aflevering vanaf een festival in oktober. We bespreken altijd weer thema's die enorm van belang zijn. ­Althans, dat vinden wij."

Dit jaar gaat u met uw gasten proberen vanuit 2050 terug te kijken op de problemen, oplossingen en het handelen van nu. Hoe te beginnen?
"We proberen afstand te nemen van het nu. Het blijkt heel ingewikkeld om op het moment dat je zelf deel uitmaakt van de geschiedenis, daar afstand van te nemen. Het nu sluit het venster naar de toekomst een beetje."

"Je blik wordt altijd vertroebeld door de waan van de dag en alle ­dagelijkse beslommeringen. Achteraf gaat dat beter; hoe vaak hoor je niet dat mensen met de kennis van nu het heel anders hadden gedaan? Dus proberen we ons te verplaatsen naar 2050 en vanuit daar te kijken naar nu."

Dat klinkt wat abstract.
"De thema's zijn helemaal niet abstract en de toekomst is dat in zekere zin ook niet. Hij komt voort uit wat wij nu doen. We gaan het dit jaar hebben over overbevolking, het klimaat, de groeiende kloof tussen arm en rijk en de uitholling van het publieke debat."

"Daar hebben we ­allemaal dagelijks mee te maken, alleen bespreken we die grote thema's nooit vanuit deze filosofische invalshoek. We gaan uit van wetenschappelijk onderbouwde, maar nog fictieve doemscenario's: tegen 2050 wonen er naar ­verwachting 10 miljard mensen op de wereld, terwijl gebieden onbewoonbaar worden door de opwarming van de aarde."

CV Clairy Polak

Geboren
30 mei 1956, Amsterdam

Opleiding
Politicologie, UvA (niet af­gemaakt)

Loopbaan
1988: bureau­redacteur bij de Vara
1995-2002: presentator Radio 1 journaal
2003-2010: presentator Nova (kreeg in 2010 Sonja Barend Award voor interview met DSB-topman Hans van Goor)
2006-2012: presentator Buitenhof
2010-2013: presentator Met het Oog op Morgen
2011-heden: presentator Het Filosofisch Kwintet
2012-2015: presentator De Klassieken (Radio 4)

"Onze stamgast is historicus Philipp Blom. Hij heeft onlangs het boek Wat er op het Spel Staat geschreven en vraagt zich daarin af hoe het kan dat we de problemen wel degelijk onder ogen zien, maar dat we niet in staat zijn ons gedrag te veranderen. Het is interessant om dan te bespreken hoe ­iemand in 2050 naar deze tijd zal kijken. Namelijk: ze hebben het gezien, maar ze handelden niet."

Bent u veel met de toekomst bezig?
"Dat vragen meer mensen me de laatste tijd. Nee, gek genoeg niet. Ik ben iemand van het hier en nu - dat heb ik ook altijd interessant ­gevonden aan mijn werk bij Nova en gaat niet meer uit mijn systeem. Wat dat betreft toon ik veel overeenkomsten met politici die ook niet verder kijken dan vier jaar."

"Ik hoef niet eens ­namen te noemen, dat geldt voor bijna alle politici. Ik vind dus dat je wel verder moet kijken, maar eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik mezelf daartoe moet dwingen. Dat geldt voor meer kijkers, denk ik. De wijze waarop wij deze planeet achterlaten heeft nogal gevolgen voor, bij wijze van spreken, jouw kinderen."

Ik begreep dat u uw eigen footprint heeft ­onderzocht.
"Ja, ja. Dat was heel pijnlijk, eigenlijk. Ik schrok me dood. Ik heb mijn auto weggedaan, ik eet bijna geen vlees meer en koop eigenlijk alleen biologische producten in de supermarkt. Ik was, kortom, de laatste jaren bewuster gaan ­leven. Mijn footprint is desondanks 3,2. Dat ­betekent dat we 3,2 aardbollen nodig hebben als iedereen zo zou leven als ik."

U ben een fervent vliegtuiggebruiker?
"Ha, nee, dat niet. Ik eet dan bijna geen vlees meer, maar ik eet wel veel kaas. Dat is ongeveer even slecht. Het tweede is dat ik in een huurhuis woon en zodoende volstrekt afhankelijk ben van mijn huurbaas als het gaat om de isolering van mijn huis. Nou, ik woon in de binnenstad van Amsterdam, dan hoef ik jou niet uit te leggen dat ik niet energielabel A heb."

"Dat is natuurlijk stuitend. Ik maak één vliegreisje per jaar, maar misschien moet ik daarmee stoppen. Wat ik wil zeggen: ik heb het idee dat de bewustwording bij mij redelijk is ingezet, maar in de praktijk blijk ik er niet naar te leven. Er is echt een enorme cultuuromslag nodig. Zolang we daar nog niet aan toe zijn, is het in ieder geval goed erover na te denken."

Gaat u mensen vertellen wat ze wel en niet moeten doen?
"Nou, dat was ik niet van plan. Het zijn gewoon vragen die eigenlijk iedereen die een beetje bewust leeft bezig zouden moeten houden. We zeggen niet wat mensen moeten doen, maar stellen de vraag wat er met ons aan de hand is dat het zo moeilijk is om in te zien dat we naar een afgrond lopen. We blijven gewoon lopen, buigen misschien een beetje af, maar nemen geen rigoureuze afslag."

"Mensen zijn geneigd te denken dat er door knappe koppen wel iets op gevonden wordt, maar wijzen naar technologische ontwikkelingen is veel te makkelijk. Bij Het Filosofisch Kwintet dagen we mensen uit vrijuit te denken zonder te gaan zitten somberen. We nemen de doem die dreigt serieus, maar roepen niet dat we er met zijn allen toch wel aangaan."

Nu leven we in een tijd waarin op televisie ­zaken graag hapklaar worden voorgeschoteld.
"Niet alleen op televisie, hoor. Dat is vrijwel overal het geval."

Ik kan me voorstellen dat je je als kijker enigszins moet inspannen om erbij te blijven.
"En daar is niks mis mee. We nemen onze kijkers zeer serieus en wat ik níet wil, is meegaan in de hapklarebrokkencultuur. Ik ben ervan overtuigd dat het wel degelijk mogelijk is om mensen te interesseren voor grote thema's en ook dat het mogelijk is hun aandacht langer vast te houden dan drie minuten. Dat dat steeds minder mensen worden, dat is misschien zo, maar het lijkt me geen reden het
niet te proberen."

Kost het moeite om zo'n programma overeind te houden?
"Bij Human valt dat gelukkig mee. Daar proberen ze uitdrukkelijk de diepte op te zoeken. Het is geen toeval dat de omroep zoiets als Schuldig (documentaireserie over mensen met schulden, JS) maakt. Daarom vind ik Human een fijne omroep om voor te werken."

Clairy Polak: 'Ik heb, denk ik, een eigen stijl die wellicht leuk is voor de afwisseling, maar na verloop van tijd gaan mensen zich er vast weer aan ergeren' Beeld Rogier van 't Slot

"Maar het is niet gebruikelijk om 55 minuten te mogen filosoferen op televisie, dat klopt. Het Filosofisch Kwintet wordt niet het hele jaar uitgezonden, terwijl ik ervan overtuigd ben dat je wekelijks een programma zou kunnen maken waarin je op een filosofische manier naar dagelijkse problemen kijkt. Dat zegt genoeg, denk ik."

Heeft dat alleen te maken met kijkcijfers?
"Ook, denk ik. Bij programma's die iets langer duren is het op tv tegenwoordig vooral belangrijk dat er conflict is. Het geluidsmetertje moet uitslaan aan beide kanten, het liefst met forse tegenstellingen. Wij proberen juist een gesprek te voeren. Niet per se met eensgezinden, maar het is ook niet de bedoeling dat het op een pittig debat uitloopt."

"We proberen op basis van argumenten ons denken verder te brengen. Dit seizoen zal onze aanpak voor sommige wetenschappers nog best ingewikkeld zijn; zij moeten hun wetenschappelijke manier van kijken alleen gebruiken als achtergrondinformatie voor iets dat nog redelijk fictief is. Dat vergt moed."

Ze blijft even hangen in gedachten. "Even voor de duidelijkheid: ik klaag niet over de tv-wereld, hoor. Ik vind het allang fijn dat we het programma al acht seizoenen mogen ­maken."

Hoe groot is, voor u als gespreksleider, het ­verschil tussen politici en ­filosofen?
"Gigantisch, natuurlijk. Het verschil kan bijna niet groter. Politici bevraag je op hun woorden en daden. Je laat hen in zekere zin verantwoordelijkheid afleggen. Als je een politicus vraagt vrijuit te denken, zal hij niet toehappen omdat hij bang is later afgerekend te worden op zijn woorden. Dus ja, dat vraagt een andere manier van ondervragen en luisteren, maar dat is ­onderdeel van het vak."

Zou u dat vak, interviewen op tv, niet weer ­vaker moeten uitoefenen dan die vijf keer per jaar bij Het Filosofisch Kwintet?
"Ik mis mijzelf niet op televisie, als je dat ­bedoelt. Waarom zou ik dat meer moeten doen, eigenlijk?"

Begin dit jaar presenteerde u ineens, en eenmalig, Buitenhof toen alle presentatoren verhinderd waren. Dat leverde nogal enthousiaste reacties op.
"Het is geen valse bescheidenheid, maar weet je wat het grappige daarvan is? Eenmalig vindt iedereen het fantastisch en leuk, maar doe je het drie keer, dan roept iedereen weer: kan die haaibaai niet van televisie af?"

"Ik heb, denk ik, een eigen stijl die wellicht leuk is voor de afwisseling, maar na verloop van tijd gaan mensen zich er vast weer aan ergeren. Ik zag het in dit geval als de charme van het eenmalige optreden. Nee hoor, ik vermaak me prima zonder ­televisie."

Opgebiecht

Leermeester
"Wim Klinkenberg, onder wiens kritische en bezielende leiding ik, zonder ervaring, alle kans kreeg stukken te schrijven voor de Uitkrant."

De beste uit het vak
"Ik heb een hekel aan namen noemen, dus in zijn algemeenheid: journalisten die goed kunnen luisteren en formuleren en oprecht nieuwsgierig zijn naar het antwoord."

De slechtste uit het vak
"Journalisten wier voornaamste drijfveer ­effectbejag is."

Het beste advies gegeven
"Op professioneel gebied? Ga de journalistiek in en laat je niet weerhouden door het feit dat je geen journalistieke opleiding hebt gedaan."

Het slechtste advies
"Geen idee. Waarschijnlijk heb ik dat verdrongen of gewoon niet geluisterd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden