Plus

Christian Friedrich zoekt het ongemak in het Cobra Museum

De in Amsterdam en Berlijn wonende kunstenaar Christian Friedrich exposeert in Amstelveen als winnaar van de Cobra Kunstprijs. Zijn werk is gevarieerd, onvoorspelbaar. 'Ik heb het idee dat steeds meer mensen geperverteerd raken.'

Want (2017) is geïnspireerd op de omgang van een Indonesisch volk met de doden Beeld Christian Friedrich

Op witte sokkels in het Cobra Museum liggen flessen in de vorm van voeten. Het glas ziet er bijna luxueus uit, maar wat erin zit zullen de meeste mensen smerig vinden: flets gekleurde parfums die ruiken naar zweetvoeten.

"Ik vind het interessant dat er mensen zijn die ­verzot zijn op een geur die de meeste mensen verafschuwen," zegt Christian Friedrich ­tijdens de opbouw van de tentoonstelling. "Het is zo makkelijk om bijvoorbeeld een blinkend juweel mooi te vinden. Dat verveelt me. Ik vind het boeiender als mensen zich interesseren voor dingen die 'lager' zijn, die we minder waard vinden. Voeten vormen het laagste deel van ons lichaam."

Het werk komt voort uit Friedrichs observatie dat alles in onze levens steeds schoner wordt. "We willen alles schoon en puur hebben, we denken dat dat gezonder is. Zeker in de kunstwereld... alles is opgepoetst."

Inderdaad zijn de sokkels spierwit, de flessen glashelder. "Maar ik heb het idee dat steeds meer mensen geperverteerd raken, of laten we zeggen seksueel gespecialiseerd. Ik heb de indruk dat meer mensen hun dierlijke kant opzoeken."

De jury van de Cobra Kunstprijs Amstelveen riep Friedrich (hij woont en werkt in Amsterdam en Berlijn) dit jaar uit tot winnaar, omdat hij dicht op de underground opereert, en kunstwerken maakt die raken aan het verborgene, het ongemakkelijke en het schaamtevolle.

Hij won een geldbedrag, een publicatie en een tentoonstelling in het Cobra Museum. De installatie van glazen voeten is een van de drie series kunstwerken die hij daar exposeert.

Juryvoorzitter Domeniek Ruyters schreef over Friedrich: 'Elke stap die hij als kunstenaar zet, houdt een grote verrassing in en het risico van een mislukking. Niet veel kunstenaars met zijn staat van dienst zijn daartoe bereid.' Friedrich denkt dat hij de vrijheid voelt om te doen wat hij wil door zijn opleiding aan de kunstacademie. Daar leerde hij niet te verwachten geld te kunnen verdienen als kunstenaar - 'Dit heeft mij ­ertoe aangespoord om vooral dát te doen wat ik ook echt wil doen'.

Geen vast recept
Alle media komen in zijn oeuvre voorbij: video, installatie, performance, sculptuur. Hij heeft geen vast recept: het kan beginnen met een schets, of een opvallend beeld dat hij op internet vindt.

Ter illustratie vertelt hij hoe hij in 2010 en 2011 de video Untitled maakte. Op een kinky pornosite vond hij filmbeelden van een man die een andere man elektroshocks geeft. Deze beginscène combineerde hij met onder meer zelfgemaakte shots van de Amerikaanse vlag.

In de geest van Cobra

De Cobra Kunstprijs wordt om het jaar uitgereikt aan een kunstenaar ‘die vernieuwend werk maakt dat getuigt van engagement in de geest van de Cobrabeweging’. Van belang zijn het experiment, interdisciplinair werken en radicaliteit.

Die combinatie roept associaties op met mishandeling door de overheid, zoals in Guantánamo of in Abu Ghraib, maar Friedrich wijst erop dat de mannen in de video elkaar martelen omwille van het plezier, en dat de vlag ook vrijheid symboliseert.

Friedrich is uit op, zoals hij het noemt, 'tegenstellingen die een oneindig uitstel van definitieve betekenisverlening oproepen', óók in de drie nieuwe groepen van werken die nu te zien zijn in Amstelveen.

Hersenen op een skeletbeen
Het menselijk lichaam speelt daarbij een ­grote rol. Tussen de voetenflessen hangen drie grote kunststoffen sculpturen, bestaande uit hersenen bevestigd aan een skeletbeen. Het werk is ontstaan tijdens een reis naar Sulawesi. Daar bezocht hij de Torajanesen, die het gebruik hebben om overleden familieleden langere tijd te bewaren. Dat wilde Friedrich met eigen ogen zien.

"Het uitvaartritueel is daar het belangrijkste evenement in een mensenleven, en zeer kostbaar, omdat er dure waterbuffels dienen te worden geslacht. Daarom bewaren ze het lijk net zolang tot ze genoeg hebben gespaard voor de ceremonie. De overledenen zijn in hun ogen pas echt dood als ze zijn begraven. Ze krijgen drinken, eten, worden soms meegenomen voor een wandeling. Het is fascinerend dat ze mensen levend houden, die in medisch opzicht dood zijn."

Na zijn reis vond hij zijn schets terug van een eenpotig brein, ook een soort hybride wezen. Voor deze tentoonstelling vergrootte hij beenderen en het daarbij behorende brein met 210 procent, waardoor ze manshoog lijken. "Elk van de drie werken heet Want - een titel die doet denken aan zowel verlangen als gebrek. Er ontbreekt heel veel aan de figuur, zoals een romp, maar toch lijkt het een wezen, iets tussen een archeologisch relict en een wetenschappelijk model van de komende mens."

Bij het laatste werk (Are you warm? Did you have trouble getting here? Have they treated you well?) daagt hij het lichaam van de kijker uit, vooral de oren. Een video toont waterdruppels die in een gat vallen. Daarvoor staan acht speakers in een cirkel en steeds klinkt er uit een ­andere speaker gedruppel van water.

"Onwil­lekeurig denk je hierbij aan Chinese water­marteling of aan waterboarding. Het werk is een soort verhoorkamer, we ondervragen en we worden ondervraagd. Het duurt even voor je ziet wat de video precies toont en waar je middenin staat - wat je weet of denkt te weten."

Spectres of Want van Christian Friedrich is t/m 28/1 te zien in het Cobra Museum in Amstelveen.

Want (2017) is geïnspireerd op de omgang van een Indonesisch volk met de doden Beeld Christian Friedrich
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden