PlusBoekrecensie

Christiaan Alberdingk Thijm roept op een subtiele manier spanning op in De familie Wachtman

Philip Wachtman, de hoofd­persoon in het boek, is ruim twintig jaar toegewijd zaaddonor. Beeld The LIFE Picture Collection
Philip Wachtman, de hoofd­persoon in het boek, is ruim twintig jaar toegewijd zaaddonor.Beeld The LIFE Picture Collection

Je kunt het hem niet kwalijk nemen, Philip Wachtman. Hij heeft zelf óók geen makkelijke jeugd gehad, werkperikelen slokken bijna al zijn energie op en het restje dat overblijft gaat naar zijn wankele relatie met stemactrice Freya. Dus nee: netjes is het niet dat hij zijn kinderen aan hun lot overlaat, maar ergens ook wel weer begrijpelijk. Het zijn er ook zóveel; 411, ruwe schatting. Hij kan er een paar tientallen naast zitten.

Dat zit zo. Naast zijn carrière als universitair hoofddocent familierecht heeft Philip Wachtman nog een roeping – hij is ruim twintig jaar toegewijd zaaddonor. Na elke huiselijke ruzie, eigenlijk na zowat elke milde krenking, pakt hij de bus naar ‘zijn’ kliniek in Noord, waar hij het zich gemakkelijk maakt in het masturbatorium. Hij heeft er zelfs een hoogstpersoonlijke dvd.

De problemen beginnen als de EU-wetgeving verandert en de gegarandeerde anonimiteit van zaaddonoren op losse schroeven komt te staan. Vlak na die revolutionaire uitspraak wordt Philip Wachtman lastiggevallen door een studente (roodharig, net als hij), die verdacht graag een scriptie bij hem wil schrijven.

Geheimen

Wachtmans vriendin, die niets weet van de 411 donorkinderen, wil intussen wanhopig graag zwanger worden. Ook komt er eindelijk een felbegeerde leerstoel vrij, die haast wel naar Wachtman móét gaan – al heeft hij in geen tijden iets van academische betekenis gedaan.

Kortom: genoeg conflicten en geheimen voor een roman of drie. Christiaan Alberdingk Thijm verweeft ze in één niet per se korte, maar alleszins compacte roman. Elke verhaallijn is rijk aan suspense en tragiek, en draagt bij aan de val – of de verlossing? – van zijn hoofdpersoon. Op de achtergrond klinken scherpe vragen over privacy en identiteit, nature en nurture, en grensoverschrijdend gedrag in de theater­wereld. Geen wonder dat er zo’n tien jaar zit tussen zijn debuut, Het proces van de eeuw, en deze opvolger.

Ook dat debuut speelde zich af in een juridisch milieu – toen vooral de Zuidaskringen. Nu is het een wat obscure afdeling van de rechtenfaculteit van de UvA. Vertrouwde terreinen: naast romancier is Alberdingk Thijm advocaat en academicus.

Net als in zijn debuut is die bekende omgeving een sterk middel om de conflicten uit te diepen. Het decor leeft, en de goed opgebouwde plot houdt je continu nieuwsgierig naar Wachtmans volgende stappen. Alberdingk Thijm roept op een subtiele manier spanning op. Het zit ’m niet eens in de grote gebeurtenissen: hij heeft aan een goed geplaatst, op zichzelf onschuldig woord al genoeg om je alert te krijgen.

‘Jullie’ is bij hem bijvoorbeeld een spannend woord, omdat we dan nog niet weten tegen welke ‘jullie’ de spreker zich richt. We voelen dan al wel dat het geen alledaagse toehoorders zijn. ‘Het’ is een spannend woord, als Wachtmans vriendin zich afvraagt: ‘Had ik het zien aankomen?’

Herkenbaar

Maar ook die plot staat steeds in dienst van hoofdpersoon Philip Wachtman. We zouden hem onuitstaanbaar moeten vinden: hij is neerbuigend, gemakzuchtig, star, totaal op zichzelf gericht. Een ooit veelbelovende, inmiddels vastgeroeste onderzoeker, en een stuitend onattente geliefde, die toch meent dat hij recht heeft op méér en zich door alles en iedereen tekortgedaan voelt. Een vat vol even achteloze als goed geformuleerde vooroordelen, ook dat: ‘Haar tongval verraadde een jeugd in het oosten van het land. Opgegroeid tussen de paarden.’

Het knappe is: Alberdingk Thijm weet zijn in zoveel opzichten onsympathieke hoofdpersoon tóch sympathiek en zelfs aandoenlijk te maken. Wachtmans ergerlijke eigenschappen en overtuigingen, zonden en blunders, zijn afwisselend pijnlijk en komisch herkenbaar, en vaker nog allebei.

Alberdingk Thijm geeft hem ook nét genoeg legitieme redenen om verbolgen te zijn. Goed, hij gedraagt zich schofterig tegen zijn vakgroepcollega – maar dat ís ook een enorme windbuil en een glijer eerste klas. Een ‘bruinhemd’, aldus Wachtman. Dat laat ie ’m trouwens ook graag recht in zijn gezicht weten. Het zijn misschien wel die lompe eerlijkheid, het gebrek aan sociale tact, en de onwil om ook maar een millimeter van zijn principes af te wijken, die Wachtman ook iets bewonderenswaardigs geven. De kleine heldhaftigheid van een enorme antiheld – iemand die niks verdient maar die je tóch alles gunt, met wie je tot aan het prachtige, verrassende slot blijft meeleven.

Fictie

Christiaan ­Alberdingk Thijm
De familie Wachtman
Ambo Anthos, €22,99, 378 blz.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden